 Proje Yükle

Programı ilk defa çalıştırıyorsanız veya projeyi kapatmışsanız;

1.	Toolbarda Proje Yükle butonunu veya herhangi bir anda Proje menüsünden Proje Yükle satırını tıklayın.

2.	Ekrana Proje Yükle penceresi gelecektir.

3.	Bu pencerede daha önce kayıt edilmiş projelerden birini çift tıklayın.

İlgili projenin sıfır  nolu katı(master kat) açılacaktır. Kat genel ayarlarından varsa diğer katları da açabilirsiniz. Herhangi bir projede çalışıyorsanız ve bu projeyi kayıt etmemişseniz program, projeyi kayıt edip etmiyeceğinizi soracaktır. Soru iptal edilmezse, çalışılan proje kapatılacak, yüklenen projenin sıfır nolu  katı açılacaktır.

Toolbarda Proje Yükle butonu


Yeni Proje

Proje menüsünden Yeni Proje satırını ya da programı çalıştırdıktan sonra toolbarda oluşan butonu farenizin sol tuşu ile tıklayarak Yeni bir proje açabilirsiniz.

Eğer programı ilk kez çalıştırıyorsanız Yeni Proje komutu size isimlendirilmemiş bir proje açacaktır. Herhangi bir projede çalışıyorsanız ve bu projeyi kayıt etmemişseniz, program projeyi, kayıt edip etmiyeceğinizi soracaktır.

Yeni   Proje butonu.


Proje Kapat

Üzerinde çalışmakta olduğunuz bir projeyi , istediğiniz zaman kapatabilirsiniz.

1.	Proje menüsünden Projeyi Kapat satırını tıklayın.

2.	Kayıt edilmemiş bir projede çalışıyorsanız, program size projeyi (katları, kesitleri ve render çalışmalarınızı) kayıt edilip edilmeyeceğini soracaktır.

3.	İlgili butona tıklayarak seçiminizi yapın.

4.	Kayıt edilsin mi soruna  iptal cevabı verilmezse, Proje kapatılacak fakat programdan çıkılmayacaktır


Projeyi Kayıt Etmek

1.	Proje menüsünden kaydet satırını  tıklayın.

2.	İlk defa kayıt yapıyorsanız, karşınıza, Proje Kaydet penceresi gelecektir.

3.	Dosya Adı satırına bir isim yazın (uzantısı PRJ).

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Çalıştığınız projenin dataları verdiğiniz isimle diske kayıt edilecektir.

6.	Daha önce kayıt yaptıysanız, program proje ismi sormadan, daha önce verilmiş isme göre kayıt yapacaktır.

7.	Üzerinde çalıştığınız proje,  Proje Yükle komutu ile açtığınız proje ise, program bu isimle kayıt yapacaktır.


Yeni İsimle Kaydet

Bir çizimi başka adla saklamak ve çalışmayı söz konusu projede sürdürmek için kullanılır.

1.	Proje menüsünden Yeni İsimle Kaydet satırını  tıklayın.

2.	Karşınıza Proje Kaydet penceresi gelecektir.

3.	Dosya Adı satırına bir isim yazın (uzantısı PRJ).

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Çalıştığınız projenin dataları verdiğiniz isimle diske kayıt edilecektir.

Yeni  verdiğiniz isimle kaydedilmiş başka bir proje varsa, bir uyarı mesajı görüntülenecektir.Mesajda kaydetmeye çalıştığınız dosyayı, aynı isimli önceki dosya yerine kaydetmek isteyip istemediğiniz sorulacaktır.


Genel Çizim Dosyası Kaydet

Üzerinde çalıştığınız bir kesiti veya 2 Boyuta aktardığınız bir çizimi kaydetmek için bu komutu kullanabilirsiniz.

1.	Kesit  veya 2D penceresinde iken Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Genel Çizim Dosyası Kaydet penceresi gelecektir.

3.	Dosya Adı satırına bir isim yazın (uzantısı GCM).

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Oluşturduğunuz çizim GCM formatında diskinize saklanacaktır.

Yeni  verdiğiniz isimle kaydedilmiş başka bir çizim varsa, bir uyarı mesajı görüntülenecektir. Mesajda kaydetmeye çalıştığınız dosyayı, aynı isimli önceki dosya yerine kaydetmek isteyip istemediğiniz sorulacaktır.


Genel Çizim Dosyası Yükle

Genel Çizim Dosyası Yükle komutunu kullanarak daha önce kaydettiğiniz bir kesiti veya 2 boyutlu bir çizimi/çizimleri tekrar çağırabilirsiniz.

1.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Yükle  satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Genel Çizim Dosyası Yükle penceresi gelecektir.

3.	GCM formatlı dosyalardan birini çift tıklayın.

4.	Dosya görüntülenecektir.


Dxf Olarak Kaydet

Oluşturduğunuz bütün çizimlerinizi *.dxf uzantılı olarak kaydedip dxf uzantılı dosyaları okuyabilen herhangi bir çizim programında görüntüleyebilir ve üzerinde çalışabilirsiniz.

1.	Proje menüsünden DXF Olarak Kaydet satırını tıklayın.

2.	Karşınıza DXF Olarak  Kaydet penceresi gelecektir.

3.	Dosya Adı satırına bir isim yazın (uzantısı DXF) ve Tamam butonunu tıklayın.

4.	Karşınıza DXF Çıktı  Seçenekleri penceresi gelecektir.

5.	İlgili seçenekleri seçin ve Tamam butonunu tıklayın.

6.	Çalıştığınız kat, diskinize DXF formatında kayıt edilecektir.


Bmp Yükle

Programında *.bmp  uzantılı dosyaları görüntüleme olanağına sahipsiniz.

1.	Proje menüsünden BMP Yükle satırını tıklayın.

2.	Karşınıza BMP Yükle penceresi gelecektir.

3.	BMP formatlı dosyalardan birini çift tıklayın.

4.	Dosya görüntülenecektir.


Bmp Olarak Kaydet

1.	Render alın.

2.	Render penceresi seçili iken Proje menüsünden BMP Olarak Kaydet  satırını tıklayın.

3.	Karşınıza BMP Olarak  Kaydet penceresi gelecektir.

4.	Dosya Adı satırına bir isim yazın (uzantısı BMP).

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	Yaptığınız render çalışması BMP formatında diskinize saklanacaktır.

BMP olarak sakladığınız Render'ı Paint programında görüntüleyebilir, isterseniz bu programı kullanarak kendisini printer veya ploter'a gönderebilirsiniz.


Ayarları Yükle

Daha önce kaydettiğiniz   ayarları  tekrar kullanabilirsiniz.

1.	Proje menüsünden Ayarları Yükle satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Ayarları Yükle penceresi gelecektir.

3.	Ayarlar dosyasından birini çift tıklayın.

4.	Yeni proje açtığınızda, bu dosyada bulunan ayarlar aktif hale gelecektir.


Ayarları Kaydet

Çizim ekranınızın ve çiziminizde kullanacağınız objelerin ayarlarını istediğiniz gibi düzenleyebilir ve bu ayarları daha sonraki bir projede kullanmak üzere saklayabilirsiniz.

1.	Proje menüsünden Ayarları Kaydet  satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Ayarları Kaydet penceresi gelecektir.

3.	Dosya Adı satırına bir isim yazın (uzantısı SET).

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Yaptığınız bütün ayarlar verdiğiniz isim ile diskinize kayıt edilecektir.


Çizdir

Programda çıktı alabilmeniz için Printer veya ploter' ınızı destekleyen yazılımı(driver) Windows programına yüklemelisiniz.

1.	Proje menüsünden Çizdir satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Çizici Ayarları Penceresi gelecektir.

3.	Bu pencerede gerekli ayarları yapın.

4.	Öngörüntüle ve Bas butonuna tıklayın.

5.	Karşınıza çizimin öngörüntüsü gelecektir.

6.	Çizdir butonunu tıklayın.

7.	Çiziminiz printer'a veya ploter'a gönderilecektir.

Püskürtmeli printer veya ploter kullanıyorsanız, Kalem Kalınlıkları butonunu tıklayarak çizgi kalınlıklarını ayarlayabilirsiniz. Kalemli ploter kullanıyorsanız, kalem ayarlarını printer/ploter ayarlarında yapmalısınız.


Çıkış

1.	Proje menüsünden Çıkış satırını veya klavyeden Alt tuşuyla beraber F4 tuşuna basın.

2.	Programdan çıkılacaktır.

3.	Kayıt edilmemiş bir projede çalışıyorsanız, program size projeyi (katları, kesitleri ve render çalışmalarınızı) kayıt edilip edilmeyeceğini soracaktır.

4.	Soru iptal edilmezse, işlem sonunda programdan çıkılacaktır.


Kat Genel Ayarları

1.	Bildirim Menüsünden Kat Genel Ayarları satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Kat Genel Ayarları penceresi gelecektir.

Proje menüsünden yeni proje açtığınızda her zaman karşınıza gelen pencere sıfır nolu kat ın penceresidir. Başka katlarda çalışabilmek için o kata ait pencereler açılmalıdır.

Program kat yüksekliği ile kot ilişkisini kendisi ayarlar. Yükseklik değiştirildiğinde kot değeri, kot değiştirildiğinde yükseklik değeri otomatik düzenlenir. Aşağı ve Yukarı Ekle butonlarına basıldığında, program imlecin altına veya üstüne yeni bir kat açar. Kat yüksekliği default 2.8 metredir.

Kat tablosuna bilgi girmek için, fare imlecini ilgili hücreye tıklayın ve değişikliği klavyeyi kullanarak yapın. Hücrelerden birine fare ile çift tıklama yaparsanız, imleç, ilgili hücrede bulunan bütün bilgileri seçer. Böylece tabloda değişiklikler daha kolay yapılabilir.


Kat Genel Ayarları penceresinde listelenen katlardan yıldız işaretli kat, sıfır nolu kat (master kat) olarak adlandırılacaktır. Program, proje yüklendiğinde veya yeni bir projede, her zaman bu katı otomatik açacaktır.


Aks Bildirim

Girilen aksların geometrik özellikleri, aks  bildirim ekranında  tablolaştırılmış düzende görülür.

1.	 Aks çizin.

2.	Bildirim  menüsünden Aks Bildirim satırını  tıklayın.

3.	Karşınıza Aks Bildirim penceresi gelecektir.

4.	Burada istediğiniz değişiklikleri yapın.

5.	Tamam butonuna tıklayın.

6.	İlgili aksın özellikleri değişecektir.

  İlgili Konular


Kolon Bildirim

Girilen kolon dataları, kolon bildirim ekranında  tablolaştırılmış düzende görülür.

1.	 Kolon çizin.

2.	Bildirim  menüsünden Kolon Bildirim satırını  tıklayın.

3.	Karşınıza Kolon Bildirim penceresi gelecektir.

4.	Burada istediğiniz değişiklikleri yapın.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	İlgili kolonun özellikleri değişecektir.


Kiriş Bildirim

Girilen kiriş dataları, kiriş bildirim ekranında  tablolaştırılmış düzende görülür.

1.	 Kiriş çizin.

2.	Bildirim  menüsünden Kiriş Bildirim satırını  tıklayın.

3.	Karşınıza Kiriş Bildirim penceresi gelecektir.

4.	Burada istediğiniz değişiklikleri yapın.

5.	Tamam butonuna tıklayın.

6.	İlgili kirişin özellikleri değişecektir.


Tekil Temel Bildirim

Girilen tekil temel dataları, tekil temel bildirim ekranında  tablolaştırılmış düzende görülür.

1.	 Tekil temel çizin.

2.	Bildirim  menüsünden Tekil Temel Bildirim satırını  tıklayın.

3.	Karşınıza Tekil Temel Bildirim penceresi gelecektir.

4.	Burada istediğiniz değişiklikleri yapın.

5.	Tamam butonuna tıklayın.

6.	İlgili temelin özellikleri değişecektir.


Sürekli Temel Bildirim

Girilen sürekli temelin dataları, sürekli temel bildirim ekranında  tablolaştırılmış düzende görülür.

1.	 Sürekli temel çizin.

2.	Bildirim  menüsünden Sürekli Temel Bildirim satırını  tıklayın.

3.	Karşınıza Sürekli Temel Bildirim penceresi gelecektir.

4.	Burada istediğiniz değişiklikleri yapın.

5.	Tamam butonuna tıklayın.

6.	İlgili temelin özellikleri değişecektir.


Bağ Kirişi Bildirim

Girilen bağ kirişi dataları,bağ kirişi bildirim ekranında  tablolaştırılmış düzende görülür.

1.	 Bağ Kirişi çizin.

2.	Bildirim  menüsünden Bağ Kirişi Bildirim satırını  tıklayın.

3.	Karşınıza Bağ Kirişi Bildirim penceresi gelecektir.

4.	Burada istediğiniz değişiklikleri yapın.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	İlgili bağ kirişinin özellikleri değişecektir.


Kesişim

Çizilen ilkel objelerin (çizgi, çember, yay) kesişimlerinde düğüm noktası bulunmuyorsa, kesişimlerini  yakalamak için kulanılır.

1.	Destek menüsünden Kesişim satırını tıklayın veya klavyeden F5 tuşuna basın.

2.	Kesişim aktif hale gelecektir. (Ekranın altında Kesişim Aktif yazısı belirir.)

Komutun iptali için yukarıdaki işlemleri tekrar uygulayın. Bu durumda allta Kesişim Aktif Değil yazısını  görürsünüz.

  İlgili Konular


Orta Nokta

Çizilen objelerin orta noktalarından yakalamak için kulanılır. (Duvar, kiriş, temel ve çizgi için geliştirilmiştir.)

1.	Destek menüsünden Orta Nokta satırını tıklayın veya klavyeden F2 tuşuna basın.

2.	Orta Nokta aktif hale gelecektir. (Ekranın altında Orta Nokta Aktif yazısı belirir.)

Komutun iptali için yukarıdaki işlemleri tekrar uygulayın. Bu durumda allta Orta Nokta Aktif Değil yazısını  görürsünüz.

  İlgili Konular


En Yakın Nokta

Çizilen objelerin en yakın noktalarından yakalamak için kullanılır. (Duvar, kiriş, temel ve kesit penceresinde çizgi için geliştirilmiştir.)

1.	Destek menüsünden En Yakın Nokta satırını tıklayın veya klavye den F3 tuşuna basın.

2.	En Yakın Nokta aktif hale gelecektir. (Ekranın altında En Yakın Nokta Aktif yazısı belirecektir)

Komutun iptali için yukarıdaki işlemleri tekrar yapmalısınız. Bu durumda ekranın altında En Yakın Nokta Aktif Değil yazısını  görürsünüz.

  İlgili Konular


Uç Nokta

Çizilen objelerin uç noktalarından yakalamak için kullanılır.

1.	Destek menüsünden Uç Nokta satırını tıklayın veya klavye den F4 tuşuna basın.

2.	Uç Nokta aktif hale gelecektir. Ekranın altında  Uç Nokta Aktif yazısı belirecektir.

Komutun iptali için yukarıdaki işlemleri tekrar yapmalısınız  Bu durumda ekranın altında Uç Nokta Aktif Değil yazısını  görürsünüz.

  İlgili Konular


Hepsini Seç

1.	Destek menüsünden Hepsini Seç satırını tıklayın.

2.	Çizilmiş bütün objeler seçilecektir.

Belirli Objeleri Seçmek (Filitre)

1.	Herhangi bir moddasınız. (örneğin aks, aks butonunu tıklayın)

2.	Destek menüsünden Hepsini Seç satırını tıklayın.

3.	Sadece akslar seçilecektir (Hangi modda iseniz, o moda ait objeler seçilecektir).


Hiçbirini Seçme

Seçilmiş objelerin hepsini bırakmak için kullanılır.

1.	Destek menüsünden Hiçbirisini Seçme satırını tıklayın.

2.	Seçilmiş bütün objelerin seçilmişliği ortadan kalkacaktır.

Seçilmiş Belirli Objeleri Bırakmak

1.	Bütün objeleri seçtiniz.

2.	Herhangi bir moddasınız. (örneğin aks, aks butonunu tıklayın)

3.	Destek menüsünden Hiçbirini Seçme satırını tıklayın.

4.	Sadece akslar bırakılacaktır.


Boş Düğüm Noktalarını Sil

Düğüm Noktasına bağlı objeler üzerinde yapılan işlemlerden sonra (taşıma, silme, klonlama ) ya da oluşturulan düğüm noktası ve/veya düğüm noktalarını ekrandan temizlemek için;

1.	Destek menüsünden Boş Düğüm Noktalarını Sil satırını tıklayın.

2.	Objelere bağlı olmayan düğüm noktaları silinecektir.


Lokal Nokta Tanımla

1.	Destek menüsünden Lokal Nokta Tanımla satırını veya toolbardan Lokal Nokta Tanımla butonunu tıklayın.

2.	Çizim alanında herhangi bir noktayı veya mevcut objelerinden birinin  düğüm noktasını tıklayın.

3.	Koordinat kutusundaki X ve Y satırları önündeki kutular işaretlenecektir.

4.	Tıklanan nokta, orijin noktası kabul edilecek, bu aşamadan sonra ise X ve Y satırlarına yazılan koordinatlar bu orijine göre işleme sokulacaktır.

Lokal koordinat sistemine göre, bir duvardan, belirli mesafede başka bir duvar çizelim. Çizilecek duvarın açısı 30 derece uzunluğu 4 birim ve başlangıç koordinatları, mevcut duvarın bitim noktasından itibaren (2;3) koordinatlarında olsun.

1.	İlk duvarı çizin (Mevcut duvar)

2.	Duvar butonunu tıklayın (Duvar modundasınız).

3.	Destek menüsünden Lokal Nokta Tanımla satırını veya toolbardan Lokal Nokta Tanımla butonunu tıklayın.

4.	Mevcut duvarın sağ düğüm noktasını yakalayın -imleç O.K. işaretine dönecektir- ve tıklayın.

5.	Koordinat kutusundaki X ve Y satırları önündeki kutular işaretlenecektir.

6.	X tuşuna basın. İmleç koordinat kutusunda X satırına gidecektir.

7.	2 yazın. Bu değer, duvarın 1. noktasının apsisi. Enter tuşuna basın ve  değeri kilitleyin.

8.	Y tuşuna basın. İmleç koordinat kutusunda Y satırına gidecektir.

9.	3 yazın. Bu değer, duvarın 1. noktasının ordinatı. Enter tuşuna basın  ve  değeri kilitleyin.

10.	Çizim alanını tıklayın. Duvarın 1.noktası yazılan değerlere göre belirlenecektir. Bu nokta, mevcut duvarın sağına göre, (2;3) noktasıdır.

11.	L tuşuna basın. İmleç koordinat kutusunda L satırına gidecektir.

12.	4 yazın. Bu değer, çizilen duvarın uzunluğudur.

13.	A tuşuna basın. İmleç koordinat kutusunda A satına gidecektir.

14.	30 yazın. Bu değer, çizilen duvarın açısıdır.

15.	Çizim alanını tıklayın. Duvar çizilecektir.

Lokal Nokta Tanımla butonu


Dik Referans

İki şekilde kullanılır.

  Referans Olarak Obje Tanımlayarak

  Referans Olarak Doğrultu Tanımlayarak

Dik inme ve dik çıkma işlemlerini dik referans komutu ile gerçekleştirebilirsiniz

 İlgili Konu:Paralel Referans


Paralel Referans

İki şekilde kullanılır.

  Referans Olarak Obje Tanımlayarak

  Referans Olarak Doğrultu Tanımlayarak

Bu komutla objeleri, herhangi bir referansa göre paralel çizebilirsiniz

 İlgili Konu:Dik Referans


Undo

Undo,  yapılan en son işlemin etkisini geri alır. Sınırsızdır.

1.	Destek menüsünden Undo satırını veya toolbardan Undo butonunu tıklayın.

2.	En son işlem geri alınacaktır.

3.	Undo butonuna bastıkça işlemler geri alınacaktır.

Alt ve Backspace tuşlarına birlikte basarak da undoyu çalıştırabilirsiniz.

Toolbarda Undo butonu


Redo

Redo geri aldığınız en son işlemin etkisini geri alır. Redoyu bir kez kullanabilirsiniz.

1.	Destek menüsünden Redo satırını veya toolbardan Redo butonunu tıklayın.

2.	Undo ile, uygulanan son işlem ileri alınanacaktır.

Redo butonu, Undo çalıştırılırsa aktif  hale gelir.

Toolbarda Redo butonu


Blokla

Blokla komutunu kullanarak çizim veya çizim gruplarınızı daha sonra tekrar kullanmak üzere bilgisayarınızın hafızasında  saklayabilirsiniz.

1.	Oluştur menüsünden Blokla satırını mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	Bloklanacak objeleri seçin.

3.	Seçilen objelerin bloklanması için mouse'un sağ tuşuna basın.

4.	Baz noktayı mouse’un sol tuşu ile belirleyin

5.	Objeler belleğe alınacaktır.

  İlgili Konu:Blok Yerleştir


Blok Yerleştir

Blok Yerleştir ikiye ayrılır.

  Kattan Kata

  Kat İçinde Blok Yerleştir


Kattan Kata Blok Yerleştir

1.	Kat Genel Ayarlarından bir kat açın. (1.kat olsun.)

2.	Kopyalanacak objelerin bulunduğu katı seçin . (Zemin kat).

3.	Oluştur menüsünden Blokla satırını mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

4.	Bloklanacak objeleri seçin.  Objelerin seçildiğini üzerlerinde beliren renkli işaret kutucuklarından anlayabilirsiniz.

5.	Seçilen objelerin bloklanması için mouse'un sağ tuşuna basın.

6.	Hedef katı tıklayarak o pencereyi aktif hale getirin.

7.	Oluştur menüsünden Blok Yerleştir satırını sol tuş ile tıklayın.

8.	Emin misiniz? sorusuna evet cevabını verdiğinizde kat kopyalama gerçekleşir.

9.	Genel ayarlardan yerleştirirken koordinat al modu açık ise, kopyalama sırasında yeni kordinatları, Koordinat Kutusunu kullanarak veya çizim alanını tıklayarak girebilirsiniz.

Blok yerleştir'i klavyeden Shift ve Insert tuşlarını birlikte kullanarak da  çalıştırabilirsiniz.


Kat İçinde Blok Yerleştir

1.	Genel ayarlardan yerleştirirken koordinat al modunu açın.

2.	Oluştur menüsünden Blokla Satırını sol tuşu ile tıklayın.

3.	Bloklanacak objeleri seçin.

4.	Seçilen objelerin bloklanması için mouse'un sağ tuşuna basın.

5.	Oluştur menüsünden Blok Yerleştir satırını sol tuş ile tıklayın.

6.	Birinci  noktayı belirlemek için çizim alanını sol tuş ile tıklayın.

7.	Mouse'u sürükleyerek sol tuşu tekrar tıklayın.

8.	Objeler çoğaltılacaktır.


Hızlı Kopyalama

Hızlı kopyalama bir kattaki objeleri diğer kata kopyalar. Bu objeler sadece seçilen objeler olabileceği gibi, tüm objelerde olabilir.

1.	Hızlı kopyalama için birden çok kata ihtiyacınız vardır. Kat genel de bu katları tarifleyin ve katları açın.

2.	Oluştur menüsünden Hızlı Kopyala satırını tıklayın.

3.	Kopyalama yapılacak katları işaretleyin, yapılmayacak işaretleri kaldırın. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

4.	Tamam butonu üstünde sol tuş ile tıkladığınızda çalıştığınız kattaki objeler, diğer katlara kopyalanacaktır.


Kat seçmek için, Pencere menüsünden, Hepsini Aç satırı altında, [image] Kat Genel Ayarlarında kat açtıkça oluşan ve  İsim sütünunda yazılan tanımla (Zemin, 1.kat gibi) tariflenen satırı tıklayın.


Yerleştirirken Koordinat Al

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Genel Ayarlar Penceresi gelecektir.

3.	Yerleştirirken  Koordinat Al satırını tıklayın.

4.	Yazının önünde işaret varsa, işaret kalkacaktır (inaktif).

5.	Yazının önünde işaret yoksa, işaretlenecektir (aktif).

6.	Yerleştirirken koordinat al aktifse, program, Blok Yerleştir komutunu işletirken, sizden koordinat isteyecektir.

7.	Yerleştirirken koordinat al inaktifse, program, Blok Yerleştir komutunu işletirken, size "Emin misiniz ?"  uyarısını iletecek, Yanıt evet ise, aynı koordinatlara blok yerleştirecektir. Yanıt Hayır ise, bloklama iptal edilecektir.


Dosyaya Blokla

Oluşturduğunuz makro çizimleri, dosyada saklayarak istediğiniz anda çalışmalarınızda kullanabilirsiniz.

1.	Oluştur menüsünden Dosyaya Blokla satırını tıklayın.

2.	Bloklanacak objeleri seçin.

3.	Sağ tuşu tıklayın.

4.	Sol tuş ile baz noktayı verin.

5.	Karşınıza Blok Kaydet penceresi gelecektir.

6.	Dosya Adı satırına bir isim yazın(uzantısı BLK) ve Tamam butonunu tıklayın.

Dosyaya blokladığınız bu objeleri Dosyadan Blok Yerleştir komutuyla tekrar kullanabilirsiniz.


Dosyadan Blok Yerleştir

Dosyaya Blokla komutuyla hardiskinize  kaydettiğiniz çizim guruplarınızı Dosyadan Blok Yerleştir komutuyla başka bir çiziminizde kullanabilirsiniz.

1.	Oluştur menüsünden Dosyadan  Blok Yerleştir satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Blok Yükle penceresi gelecektir.

3.	BLK uzantılı dosyalardan birini çift tıklayarak seçin.

4.	Emin misiniz? sorusuna evet cevabını verdiğinizde blok yerleştirme işlemi gerçekleşir.

5.	Genel ayarlardan yerleştirirken koordinat al modu açık ise, bloklama sırasında yeni kordinatları, Koordinat Kutusunu kullanarak veya çizim alanını tıklayarak girebilirsiniz.


Kontur Blokla

1.	Oluştur menüsünden Kontur Blokla satırını mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	Kontur çizgisi belleğe alınacaktır.

  İlgili Konular


Kontur Blok Yerleştir

1.	Kontur çizgisi tanımlayın.

2.	Kat Genel Ayarlarından bir kat açın. (Hedef kat)

3.	Kopyalanacak kontur çizgisinin bulunduğu katı seçin. (Kaynak kat)

4.	Oluştur menüsünden Kontur Blokla satırını mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

5.	Hedef katı tıklayarak o pencereyi aktif hale getirin.

6.	Oluştur menüsünden Kontur Blok Yerleştir satırını sol tuş ile tıklayın.  Kontur Blokla gerçekleşecektir.

7.	Genel ayarlardan yerleştirirken koordinat al modu açık ise, bloklama sırasında yeni kordinatları girebilirsiniz.

  İlgili Konular


Obje Çoğalt

Çalışılan çizimde aynı tip elemanları bir veya daha fazla sayıda türetmek için kullanılır.

1.	Obje seçin.

2.	Oluştur menüsünden Obje Çoğalt satırını  tıklayın.

3.	Obje Çoğaltma penceresi karşınıza gelecektir.

4.	Gerekli ayarları yapın.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	Obje çoğaltılacaktır.

Obje Çoğalt satırının aktif olması için daha önceden obje veya objelerin seçilmiş olması gereklidir.


Duvara Dönüştür

Duvara dönüştür ile eğrisel veya dairesel duvarlar oluşturabilirsiniz.

1.	 Yay veya [image] çember çizin.

2.	Yay veya çemberi, imleci üzerine getirerek sol tuşu ile seçin.

3.	Oluştur menüsünden Duvara Dönüştür satırını tıklayın.

4.	Karşınıza gelen duvar sayısını verin satırına yay veya çember üzerinde çizilecek duvar sayısını verin.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	Yay veya çember duvara dönüşecektir.

Yay veya çemberi duvara dönüştürmeden önce, duvar ayarlarında, duvarın özelliklerini ayarlayabilirsiniz.

Duvara dönüştür işleminden sonra yay veya çemberi silebilirsiniz.

  İlgili Konular


Duvar Çizimi

1.	Çiz menüsünden duvar satırını tıkladıkdan sonra açılan alt menüde, Tek Duvar satırını veya toolbarda bulunan duvar butonunu mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	İmlecin şekli  değişecektir.

3.	Çizim alanının herhangi bir noktasına mouse'un sol tuşu ile tıklayın, tıklanan bu noktada duvarın ilk noktası (başlangıç noktası) oluşacaktır.

4.	Bu arada space-bar tuşu ile  duvarın çizim hattını değiştirebilirsiniz.

5.	Duvarın ilk noktasını belirledikten sonra çizim alanının herhangi bir noktasına mouse'un sol tuşunu tekrar tıklayarak duvarın ikinci noktasını belirleyin.

6.	Böylece duvar çizilmiş olacaktır.

Bir projede, sadece, tüm duvarları seçmek için programın filitre özeliğinden faydalanabilirsiniz.

Toolbarda duvar butonu

  İlgili Konular


Sürekli Duvar

1.	Çiz menüsünden duvar satırını tıkladıkdan sonra açılan alt menüde, Sürekli Duvar satırını veya toolbarda bulunan duvar butonunu tıkladıktan sonra oluşan Sürekli Duvar butonunu mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	İmlecin şekli değişecektir.

3.	Çizim alanını tıklayarak istediğiniz kadar duvar çizin.

4.	Sağ tuşa basarak çizimi sonlandırın.

Toolbarda duvar butonu

Sürekli Duvar butonu

  İlgili Konular


Dörtgen Duvar

1.	Çiz menüsünden duvar satırını tıkladıkdan sonra açılan alt menüde, Dörtgen  Duvar satırını veya toolbarda bulunan duvar butonunu tıkladıktan sonra oluşan Dörtgen Duvar butonunu mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	Alt bölümde Dörtgen Duvar butonu belirecektir.

3.	Dörtgen Duvar butonunu tıklayın.

4.	Çizim alanında herhangi bir noktayı tıklayın. Bu nokta, dörtgen duvarın başlangıç noktasıdır.

5.	Çizim alanında 2. noktayı tıklayın.

6.	Mouse'u sürükleyerek dörtgen duvarın boyutuna karar verin ve sol tuşu çizim alanına tıklayın.

Toolbarda duvar butonu

Alt bölümde Dörtgen Duvar butonu

  İlgili Konular


Aks Çizimi

1.	Toolbarda aks butonunun  üzerine gelerek mouse'un sol tuşu ile butonu  tıklayın.

2.	İmlecin şekli  değişecektir(1.Görüntü ). Bu durumda aks çizmeye hazırsınız demektir.

3.	Çizim alanının herhangi bir yerini mouse'unuzu kullanarak tıklayın. Bu işlem, aksın 1. noktasını belirleyecektir.

4.	Aksın 2. noktasını belirlemek için, tekrar çizim alanını tıklayın.

5.	Aks çizilecektir. (Hızlı çizim modu açıksa)

Ctrl tuşu basılı tutularak H tuşuna basılırsa Hızlı Çizim Modu kapatılır veya açılır. Kapalı veya açık olduğu, alt satırda kullanıcaya iletilir. Hızlı çizim modu kapalı ise program sizden aksın adını onaylamanızı ister. Bu durumda, aksın adını ister değiştirirsiniz, ister enter tuşuna basarak mevcut aks  ismini kullanırsınız. Bu alternatife göre son maddeyi  tekrar düzenleyelim. Aksın adını değiştirin enter tuşuna basın veya aksın adı değişmeyecekse enter tuşuna basın. Aks çizilecektir.

Toolbarda Aks butonu

  İlgili Konular


Aks Offset

Aks Offset, daha önce çizilmiş bir akstan belirli bir mesafede o  aksa paralel yeni bir aks türetmek için geliştirilmiştir. İki şekilde kullanabilirsiniz.

En son çizilen akstan öteleyerek;

1.	Toolbarda Aks butonunu tıklayın.

2.	Ekranda aks offset  toolbox’ ı  oluşacaktır.

3.	İstediğiniz mesafeyi  girin. (+ ve ya - değerli)

4.	Aks offset butonunu tıklayın.

5.	Aks çizilecektir. (Hızlı çizim modu kapalı ise aksın adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın)

Önceden çizilen akstan öteleyerek;

1.	İlgili aksı seçin.

2.	Yukarıdaki işlemleri sırayla uygulayın.

Aks butonu

Aks offset butonu

Aks offset toolbox

  İlgili Konular


Aks Tanımla

(New topic text goes here.)


Panel

1.	Toolbarda bulunan Panel butonunu sol tuş ile tıklayın.

2.	Mouse’un imlecini  kolonun üzerine getirin. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın.

3.	Panelin ilk noktasını belirledikten sonra, imleci ikinci kolon üzerine getirin. İmleç Okey işaretini alınca, klavyeden space-bar tuşu ile panelin çizim hattını değiştirebilirsiniz. Sol tuşu tekrar tıklayın.

4.	Panel çizilecektir. (Hızlı çizim modu kapalı ise panelin adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın)

ya da,

1.	Toolbarda bulunan Panel butonunu sol tuş ile tıklayın.

2.	Sol tuş ile herhangi bir yeri tıklayın. Mouse imlecini kaydırın. İkinci noktayı tıklayın.

3.	Panel çizilecektir.


Panel Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Panel Ayarları satırını sol tuş ile tıklayın.

2.	Karşınıza Panel Ayarları  dialoğu gelecektir.

3.	Panel Ayarları Dialoğunda istediğiniz ayarları yapın. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır

4.	Tamam butonunu tıklayın ve panel çizimini gerçekleştirin.


Panele Dönüştür

Panele dönüştür ile eğrisel veya dairesel paneller oluşturabilirsiniz.

1.	 Yay veya [image] çember çizin.

2.	Yay veya çemberi, imleci üzerine getirerek sol tuşu ile seçin.

3.	Oluştur menüsünden Panele Dönüştür satırını tıklayın.

4.	Karşınıza gelen panel sayısını verin satırına yay veya çember üzerinde çizilecek panel sayısını verin.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	Yay veya çember panele dönüşecektir.

Yay veya çemberi panele dönüştürmeden önce, panel ayarlarında, panelin özelliklerini ayarlayabilirsiniz.

Panele dönüştür işleminden sonra yay veya çemberi silebilirsiniz.


Panel Bildirim

Girilen panel dataları, panel bildirim ekranında  tablolaştırılmış düzende görülür.

1.	Panel çizin.

2.	Bildirim  menüsünden Panel Bildirim satırını  tıklayın.

3.	Karşınıza Panel Ayarları dialoğu gelecektir.

4.	Burada istediğiniz değişiklikleri yapın.

5.	Tamam butonuna tıklayın.

6.	İlgili panelin özellikleri değişecektir.


Dikdörgen Kolon

1.	Toolbarda Dikdörtgen Kolon butonunu veya Çiz menüsünde kolon satırında açılan alt menüde Dikdörtgen Kolon satırını tıklayın.

2.	İmleç, değişecektir.

3.	Çizim alanının herhangi bir noktasına veya obje kesişim noktalarına mouse'un sol tuşunu tıklayın.

4.	Kolonun görüntüsü ekranda belirecektir.

5.	Space-bar tuşuna basarak, kolonun simetrisini alabilirsiniz.

6.	Enter tuşuna basarak, kolonu mouse yardımıyla kendi etrafında döndürebilirsiniz.

7.	Ekranında beliren toolboxda, kolon boyutlarını değiştirebilirsiniz.

8.	Mouse'un sol tuşu ile tekrar tıklayın.

9.	Kolon çizilecektir. (Hızlı çizim modu kapalı ise kolonun adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın)

Toolbarda Dikdörtgen Kolon butonu

  İlgili Konular


Ortalanmış Kolon

Ortalanmış kolon, kolon kaçıklığı ne olursa olsun, kolonu ortalayarak çizmeye yarar.

1.	Çiz menüsünden Dikdörtgen Kolon alt menüsünde, dikdörtgen kolon satırını veya toolbarda Dikdörtgen Kolon butonunu tıklayın.

2.	Toolbarın altında butonlar oluşacaktır.

3.	Ortalanmış Kolon butonunu tıklayın.

4.	Çizim alanının herhangi bir noktasına veya obje kesişim noktalarına mouse'un sol tuşunu tıklayın.

5.	Kolonun görüntüsü ekranda belirecektir.

6.	Enter tuşuna basarak, kolonu mouse yardımıyla kendi etrafında döndürebilirsiniz. (kare kolonda işlemi göremezsiniz!)

7.	Ekranında beliren toolboxda, kolon boyutlarını değiştirebilirsiniz.

8.	Mouse'un sol tuşu ile tekrar tıklayın veya enter tuşuna basın

9.	Kolon çizilecektir. (Hızlı çizim modu kapalı ise kolonun adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın)

Toolbarda Dikdörtgen Kolon butonu

Ortalanmış Kolon butonu

  İlgili Konular


Kenara Yanaşık Kolon

Kenara yanaşık kolon, kolonun bir kenarını kenara çakışık çizerken, diğer kenarı ortalar.

1.	Çiz menüsünden Kolon alt menüsünde, Dikdörtgen Kolon satırını veya toolbarda Dikdörtgen Kolon butonunu tıklayın.

2.	Toolbarın altında butonlar oluşacaktır.

3.	Kenara Yanaşık Kolon butonunu tıklayın.

4.	Çizim alanının herhangi bir noktasına veya obje kesişim noktalarına mouse'un sol tuşunu tıklayın.

5.	Kolonun görüntüsü ekranda belirecektir.

6.	Enter tuşuna basarak, kolonu mouse yardımıyla kendi etrafında döndürebilirsiniz.

7.	Mouse'un sol tuşu ile tekrar tıklayın.

8.	Kolon çizilecektir.

Hızlı çizim modu kapalı ise kolonun adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın

Toolbarda Dikdörtgen Kolon butonu

Kenara Yanaşık Kolon butonu

  İlgili Konular


Köşeye Yanaşık Kolon

Sol köşeye yanaşık kolon, kolon kaçıklığı ne olursa olsun, kolonu kenara çakıştırarak çizer.

1.	Çiz menüsünden Kolon alt menüsünde, Dikdörtgen Kolon satırını veya toolbarda Dikdörtgen Kolon butonunu tıklayın.

2.	Toolbarın altında butonlar oluşacaktır.

3.	Sol Köşeye Yanaşık Kolon butonunu tıklayın.

4.	Çizim alanının herhangi bir noktasına veya obje kesişim noktalarına mouse'un sol tuşunu tıklayın.

5.	Kolonun görüntüsü ekranda belirecektir.

6.	Space-bar tuşuna basarak, kolonun simetrisini alabilirsiniz.

7.	Enter tuşuna basarak, kolonu mouse yardımıyla kendi etrafında döndürebilirsiniz.

8.	Ekranın altında beliren ok butonlarına basarak, kolon boyutlarını değiştirebilirsiniz.

9.	Mouse'un sol tuşu ile tekrar tıklayın.

10.	Kolon çizilecektir. (Hızlı çizim modu kapalı ise kolonun adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın)

Toolbarda Dikdörtgen Kolon butonu

Sol köşeye yanaşık kolon

  İlgili Konular


Daire Kolon

1.	Toolbardan Dikdörtgen Kolon butonunu tıkladıktan sonra alt bölümde oluşan Daire Kolon butonunu veya Çiz menüsünün Kolon Satırında açılan alt menüden Daire Kolon satırını   tıklayın.

2.	İmlecın şekli değişecektir.

3.	Çizim alanında herhangi bir yeri veya düğüm noktasını tıklayın.

4.	Mouse'u sürükleyerek daire kolonun çapına karar verin.

5.	Sol tuşu tıklayın.

6.	Daire kolon oluşacaktır.

Toolbarda Dikdörtgen Kolon butonu

Alt bölümde oluşan Daire Kolon butonu

  İlgili Konular


Poligon Kolon

1.	Çiz menüsünden Kolon satırını tıkladıktan sonra açılan alt menüden Poligon Kolon satırını veya sol toolbarda Dikdörtgen Kolon butonunu tıkladıktan sonra altta oluşan Poligon Kolon butonunu tıklayın.

2.	İmleç, değişecektir.

3.	Çizim alanının herhangi bir noktasına veya obje kesişim noktalarına mouse'un sol tuşunu tıklayın.

4.	Poligon kolonun, varsayılan  görüntüsü ekranda belirecektir.

5.	Space-bar tuşuna basarak, kolonun simetrisini alabilirsiniz.

6.	Enter tuşuna basarak, kolonu mouse yardımıyla kendi etrafında döndürebilirsiniz.

7.	Mouse'un sol tuşu ile tekrar tıklayın.

8.	Kolon çizilecektir. (Hızlı çizim modu kapalı ise kolonun adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın)

Toolbarda Dikdörtgen Kolon butonu

Poligon kolon butonu

  İlgili Konular


Kiriş Çizimi

1.	Kalıp planı modunda değilseniz, ekranın sol alt köşesinde bulunan Mimari Plan/Kalıp Planıbutonunu sol tuş ile tıklayın.

2.	Toolbarda bulunan Kiriş butonunu veya Çiz menüsünden Kiriş satırını sol tuş ile tıklayın.

3.	Mouse’un imlecini  kolonun üzerine getirin. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın.

4.	Kirişin ilk noktasını belirledikten sonra, imleci ikinci kolon üzerine getirin. İmleç Okey işaretini alınca, klavyeden space-bar tuşu ile kirişin çizim hattını değiştirebilirsiniz. Sol tuşu tekrar tıklayın.

5.	Kiriş çizilecektir. (Hızlı çizim modu kapalı ise kirişin adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın)

Toolbarda kiriş butonu

  İlgili Konular


Kiriş Girerken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Kiriş oluştumak için herhangi bir aks gerekmez. Kirişn aksı otomatik olarak oluşturulur. Kiriş tariflenirken bilindiği gibi iki nokta verilir. Bu noktalar kirişin düğüm noktalarıdır. Düğüm noktalarını birleştiren izafi doğru ise kiriş aksıdır. 1.Şekilde; kiriş düğüm noktaları ve kiriş aksı görülmektedir.

Kiriş ortadan tanımlandığı için, kiriş düğüm noktaları ortadadır. Kiriş üstten tanımlı olduğunda düğüm noktaları üst kenara çakışık, alttan tanımlı olursa düğüm noktaları alt kenara çakışık olur. Bununla beraber kiriş herhangi bir noktadan da tanımlı olabilir. Tanımlı değer, örneğin 5 cm. ise, kirişin düğüm noktaları üst kenardan 5 cm. aşağıdadır.

Kirişin taşıyıcıları bilindiği gibi kolon veya kiriş olabilir ya da bir ucu boşta olabilir. Bu üç durumun öngördüğü koşuları inceleyelim:

1. 	Kiriş taşıyıcısının kolon olduğu durum:

Kolonun veya kirişin tarifleme sırası önemli değildir. Dikkat edilmesi gereken husus, kiriş düğüm noktası ile kolon düğüm noktasının çakışmasıdır. Çakıştığını ise mouse imlecinin Okey işareti olarak görünmesinden anlaşılır. Aksi durumda, kirişin taşıyıcısı kolon olmaz. Kolon kaçıklıkları kirişin düğüm noktasına denk gelecek şekilde tariflenmelidir. Örneğin, kolon kaçıklıkları sıfır girildiyse(köşeye yanaşık kolon), kirişte üstten tanımlanmalıdır. Şekil 2

Kirişin kolona farklı yönlerden, düğüm noktasına denk gelmeyecek şekilde bağlanması durumunda, kolon, panel objesi olarak tariflenmeli ya da gelişmiş düğüm noktası aktif hale getirilmelidir. Ayrıntılı bilgi için, Kirişin Farklı Doğrultudan Kolona Bağlanması başlığını inceleyiniz.

2. Kiriş taşıyıcısının kiriş olduğu durum:

Ayrıntılı bilgi için, Basit kiriş tanımlamak başlığını inceleyiniz.

3. 	Kiriş bir ucunun boşta olması durumu:

Kirişin sol ve sağ düğüm noktalarına kolon, panel veya kiriş objesi tarif edilmezse kiriş ucu boş uç olur.


Konsollar

Analizi sonucunda kirişlerin konsol olup olmadığı  otomatik olarak tespit edilir. Bununla beraber, konsollar ile kirişi konsol olarak dizayn edebilirsiniz.

1.	Analizinden sonra, bir kiriş seçin.

2.	Değiştir menüsünden Konsollar satırını tıklayın.

3.	Konsol edit dialoğu açılacaktır.  Sol ucu boşta yapılacaksa sol konsol, sağ ucu boşta yapılacaksa sağ konsol yazısını tıklayın.

4.	Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşu tıklayıp, dialoğu kapatın.

5.	Kirişi tekrar seçin. Betonarme menüsünden Kiriş Donatıları satırını seçin. Açılan dialogta Betonarme butonunu tıklayın. Konsol kirişin betonarme hesabı tekrar yapıldı.

Betonarme sonunda konsol olmayan kiriş, konsol kiriş olarak görünüyorsa:

1.	Konsol olmayan kirişi seçin.

2.	Değiştir menüsünden Konsollar satırını tıklayın.

3.	Konsol edit dialoğu açılacaktır.  Konsol değil satırını tıklayın.

4.	Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşu tıklayıp, dialoğu kapatın.

5.	Kirişi tekrar seçin. Betonarme menüsünden Kiriş Donatıları satırını seçin. Açılan dialogta Betonarme butonunu tıklayın. Konsol kirişin betonarme hesabı tekrar yapıldı.


Basit Kiriş Tanımlamak

Basit kiriş diye söz ettiğimiz, bir ucu veya iki ucu kirişe oturan kirişlerdir. Normalde, kiriş tanımlarken, herhangi bir elemana ihtiyacımız yoktur.  Ancak, kirişler statikçe kolonlara/ perdelere oturduğu gibi, kirişlere de oturabilir. Kiriş kolonlara oturuyorsa, ilgili kirişin uçları, kolonların düğüm noktasını yakalayacak şekilde çizilir. Kiriş kirişe oturuyorsa, kirişi tanımlarken, en yakın noktayı kullanacağız. Bunu bir örnekle açıklayalım:

1.	İki kolon arasına bir kiriş çizin.

2.	Destek menüsünden En Yakın Nokta satırını tıklayın.

3.	İkinci kirişi bu kirişte tanımlayacağız.

4.	Kiriş butonunu tıklayın.

5.	İmleci, ilk çizdiğiniz kirişin üzerine getirin. Altta, kirişin adı yazılacaktır.

6.	Mouse’un sol tuşunu tıklayın.

7.	Kiriş çizimini bitirin.

8.	İlk kiriş iki parçaya ayrılacaktır.

Kirişi, diğer kirişin orta noktasından tanımlamak istiyorsanız, Orta Nokta komutunu kullanabilirsiniz.


Bağ Kirişi Çizimi

1.	Çiz menüsünden Bağ Kirişi satırını tıklayın.

2.	İmlecin şekli  değişecektir.

3.	Çizim alanının herhangi bir yerini sol tuş ile  tıklayın. Bu işlem, bağ kirişinin 1. noktasını belirleyecektir. Bu arada  space- bar tuşu ile bağ kirişinin çizim hattını değiştirebilirsiniz.

4.	2. noktasını belirlemek için, tekrar çizim alanını tıklayın.

5.	Hızlı çizim modu aktif ise bağ kirişi çizilecek ve kirişin numarası otomatik belirlenecektir.

6.	Hızlı çizim modu aktif değilse, işlem sonlanmayacak altta bağ kirişinini adı gözükecektir. Bu durumda kiriş numarasını  klavyeyi kullanarak değiştirebilir ya da varsayılan kiriş numarasını kullanabilirsiniz. İşlemi sonlandırmak için mouse’un sol tuşunu tekrar tıklayın.


Tekil Temel Çizimi

Tekil temel tanımlayabilmeniz için daha önce oluşturulnuş bir kolona ihtiyacınız vardır.

1.	Kolon çizin.

2.	Toolbarda bulunan Temel  butonunu tıkladıktan sonra, allta oluşan Tekil Temel butonunu tıklayın.

3.	Ya da çiz menüsünden Tekil Temel satırını mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

4.	İmleç değişecektir.

5.	Kolon üzerinde oluşan düğüm noktasını yakalayın. İmleç O.K. işaretine dönecektir.

6.	Mouse' un sol tuşuna tıklayın.

7.	Space-bar tuşuna basarsanız, tekil temelin boyutları ana eksene göre reverse olacaktır.  (Boyutları eşit temelde bu işlem gözlenemez).

8.	S tuşuna basarsanız, temel kendi etrafında dönecektir. (Simetrik temelde bu işlem gözlenemez).

9.	Tekil temel istediğiniz pozisyona geldiğinde mouse'un sol tuşuna tıklayın.

10.	Temel çizilecektir. (Hızlı çizim modu kapalı ise temelin adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın)

Tekil temelin özelliklerini Tekil Temel Ayarlarında ayarlayabilirsiniz.

Daha önce çizilmiş bir tekil temelin ayarlarını, Genel Obje Edit ile  değiştirebilirsiniz.

Toolbarda temel butonu

Toolbarda oluşan diğer butonlar.Soldan üçüncü buton Tekil Temel butonu.

Ayarlara girmeden çeşitli kaçıklıklar için kullanılan tekil temel butonları


Sürekli Temel Çizimi

1.	Mimari moddayken, toolbarda bulunan Temel  butonunu veya Çiz menüsünden Sürekli Temel satırını mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	Çizim alanının herhangi bir noktasına  sol tuş ile tıklayın. Tıklanan bu noktada temelin ilk noktası  oluşacaktır.

3.	Bu arada space-bar tuşu ile sürekli temelin çizim hattını değiştirebilirsiniz.

4.	Temelin ilk noktasını belirledikten sonra çizim alanının herhangi bir noktasına  sol tuşunu tekrar tıklayarak  ikinci noktasını belirleyin

5.	Temel çizilecektir. (Hızlı çizim modu kapalı ise sürekli temelin adını değiştirin veya enter tuşuna basarak varsayılan adı onaylayın)

Sürekli  temelin özelliklerini  Sürekli Temel Ayarlarında ayarlayabilirsiniz.

Daha önce çizilmiş sürekli temelin ayarlarını, Genel Obje Edit ile  değiştirebilirsiniz.

Bu işlem tek açıklıklı sürekli temel çizmek için kullanılır. Çok açıklıklı sürekli temel çizmek için Devamlı Temel butonunu tıklayın.

Toolbarda sürekli temel butonu


Mimari Döşeme

1.	Kalıp planında iseniz, ekranın sol alt köşesinde bulunan Mimari Plan/Kalıp Planı butonunu mouse'un sol tuşu ile tıklayın. Kalıp plandan mimari plana geçeceksiniz.. Kalıp planı modunda statik döşeme aktif hale gelecektir.

2.	 Duvalarla kapalı bir bölge oluşturun.

3.	Çiz menüsünün Döşeme Satırında açılan alt menüden  döşeme satırını  veya toolbar dan Döşeme butonunu tıklayın.

4.	İmlecin şekli değişecektir.

5.	Mevcut duvarlarla oluşturulmuş kapalı bölgenin içinde herhangi bir yere mouse'un sol tuşunu tıklayın.

6.	Mouse'u gezdirerek mahal yazısının yerini belirleyin ve mouse 'un sol tuşuna tıklayın.

7.	Hızlı çizim modu kapalıysa, program sizden mahal adı yazmanızı bekleyecektir.  (Ctrl + H tuşu çizim modunu kapatır veya açar.)

8.	Klavyeyi kullanarak mahal adını yazın ve enter tuşuna basın.

9.	Döşemeniz oluşacaktır.

10.	Hızlı çizim modu açık ise mahal adı sorulmadan döşeme oluşacaktır.

Toolbardan Döşeme butonu

  İlgili Konular


Döşeme (Statik)

1.	Mimari planda iseniz, ekranın sol alt köşesinde bulunan Mimari Plan/Kalıp Planı butonunu mouse'un sol tuşu ile tıklayın. Mimari plandan kalıp planına geçeceksiniz.. Kalıp planında statik döşeme aktif hale gelecektir.

2.	 Kirişlerle kapalı bir bölge oluşturun.

3.	Çiz menüsünün Döşeme Satırında açılan alt menüden  döşeme satırını  veya toolbardan Döşeme butonunu tıklayın.

4.	İmlecin şekli değişecektir. Bu durumda statik döşeme çizmeye hazırsınız demektir.

5.	Mevcut kirişlerle oluşturulmuş kapalı bölgenin içinde herhangi bir yere mouse'un sol tuşunu tıklayın.

6.	Mouse'u gezdirerek döşeme yük listesinin yerini belirleyin ve mouse 'un sol tuşuna tıklayın.

7.	Hızlı çizim modu kapalıysa, program sizden döşeme adı yazmanızı bekleyecektir.  (Ctrl + H tuşu çizim modunu kapatır veya açar.)

8.	Klavyeyi kullanarak döşeme adını yazın ve enter tuşuna basın.

9.	Döşemeniz oluşacaktır.

10.	Hızlı çizim modu açık ise döşeme adı sorulmadan döşeme oluşacaktır.

Toolbardan Döşeme butonu

  İlgili Konular


Sürekli Döşeme Kenarı

1.	Toolbardan Döşeme butonunu tıkladıktan sonra oluşan Sürekli Döşeme Kenarı butonunu tıklayın.

2.	İmlecin şekli değişecektir.

3.	Çizim alanını tıklayarak istediğiniz kadar döşeme kenarı çizin.

4.	Sağ tuşa basarak çizimi sonlandırın.

Toolbardan Döşeme butonu

  İlgili Konular


Radye Döşemesi

1.	Kalıp planındaysanız, ekranın sol alt köşesinde bulunan Mimari Plan/Kalıp Planı butonunu mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	 Sürekli temel ile kapatılmış bir alan oluşturun.

3.	Çiz menüsünün Döşeme Satırında açılan alt menüden  radye döşeme satırını tıklayın.

4.	İmlecin şekli değişecektir.

5.	Kapalı alanın herhangi bir yerine mouse'un sol tuşunu tıklayın.

6.	Mouse'u gezdirerek döşeme yük listesinin yerini belirleyin ve mouse 'un sol tuşuna tıklayın.

7.	Radye döşemeniz oluşacaktır.


Radye Döşeme Kenarı

1.	Kalıp planındaysanız, ekranın sol alt köşesinde bulunan Mimari Plan/Kalıp Planı butonunu mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	Toolbarda Döşeme butonunu tıkladıktan sonra oluşan Sürekli Radye Döşeme Kenarı butonunu tıklayın.

3.	İmlecin şekli değişecektir.

4.	Çizim alanını tıklayarak istediğiniz kadar döşeme kenarı çizin.

5.	Sağ tuşa basarak çizimi sonlandırın.  Radye döşeme kenarı konsol radye döşemesi yapmak için kullanılır ve sürekli temel kirişi tanımlanmayacak (boş kenar) kenarlar için tariflenir.

Toolbardan Döşeme butonu


Döşeme Boşluğu

1.	 Döşeme oluşturun.

2.	Toolbardaki Döşeme butonunu tıkladıktan sonra altta oluşan Boşluk butonunu veya Çiz menüsünün Döşeme Satırında açılan alt menüden  döşeme boşluğu satırını   tıklayın.

3.	İmleç değişecektir.

4.	Döşeme üzerine gelerek kapalı bir alan çizin.

5.	Bu alan, döşeme üzerindeki bulunan boşluğu tanımlayacaktır.

Toolbardan Döşeme butonu

  İlgili Konular


Mahal Adı

Programda mahal adı sözüyle, oluşturulan döşemenin alanı, ismi ve kaplama adından söz edilmektedir. Mahal adı sizin verdiğiniz bilgiler doğrultusunda döşeme oluşturulurken döşeme üzerine yerleştirilir.  Ancak oluşturulan bir döşemeye mahal adı yerleştirmek için o döşemenin üzerinde mahal adı yazmaması (silinmiş olabilir)gerekir.

1.	Çiz menüsünde döşeme satırı altında açılan alt menüden Mahal Adı satırını tıklayın.

2.	Mahal adı olmayan  bir döşemeyi tıklayın.

3.	Mouse'u gezdirerek mahal yazısının yerini belirleyin ve mouse 'un sol tuşuna tıklayın.

4.	Hızlı çizim modu kapalıysa, program sizden mahal adı yazmanızı bekleyecektir.  (

5.	Klavyeyi kullanarak mahal adını yazın ve enter tuşuna basın.

6.	Mahal adı oluşacaktır.

7.	Hızlı çizim modu açık ise mahal adı sorulmadan döşeme boyut yazısı ve ayarlarında işaretli ise kaplama yazısı oluşacaktır.


Parametrik Tarama

Parametrik tarama, yatay ve dikey iki çizgiyle yapılan taramadır.Parametrik Tarama Ayarlarında, bu iki çizginin arasındaki mesafeyi, kendi aralarındaki açıları ve global açısını  ayarlayabilirsiniz.

Tarama iki şekilde yapılır:

Döşeme Üzerine;

1.	 Mimari döşeme oluşturun.

2.	ToolbardaTarama butonunu veya Çiz menüsünün Tarama satırının tıklanmasıyla açılan alt menüden  Parametrik Tarama satırını tıklayın.

3.	Döşeme üzerine tıklayın. Tarama oluşacaktır.

Serbest Tarama;

1.	ToolbardaTarama butonunu veya Çiz menüsünün Tarama satırının tıklanmasıyla açılan alt menüden  parametrik tarama satırını tıklayın.

2.	Çizim alanını tıklayarak İstediğiniz formda alan oluşturun

3.	Sonlandırmak için ilk noktayı tıklayın. Tarama oluşacaktır.

Parametrik Tarama butonu

  İlgili Konular


Kullanıcı Tanımlı Tarama

Kullanıcı tanımlı tarama, çeşitli tarama şekillerinin kullanıcı tarafından tanımlanmasına olanak veren taramadır. İde Yapı, kullanabilecek taramaları, siz kullanıcılarımız için oluşturmuştur. İsterseniz, yeni tarama tiplerini sizde oluşturabilirsinz. Kullanıcı Tanımlı Tarama Ayarlarında, istediğiniz tarama tipini seçebilirsiniz.

Tarama iki şekilde yapılır:

Döşeme Üzerine;

1.	 Mimari döşeme oluşturun.

2.	Toolbarda Tarama butonunu tıkladıktan sonra oluşan Kullanıcı Tanımlı Tarama butonunu veya Çiz menüsünün Tarama satırının tıklanmasıyla açılan alt menüden  Kullanıcı Tanımlı Tarama satırını tıklayın.

3.	Döşeme üzerine tıklayın. Tarama oluşacaktır.

Serbest Tarama;

1.	Toolbarda Tarama butonunu tıkladıktan sonra oluşan Kullanıcı Tanımlı Tarama butonunu veya Çiz menüsünün Tarama satırının tıklanmasıyla açılan alt menüden  Kullanıcı Tanımlı Tarama satırını tıklayın

2.	Çizim alanını tıklayarak İstediğiniz formda alan oluşturun

3.	Sonlandırmak için ilk noktayı tıklayın. Tarama oluşacaktır.

Parametrik Tarama butonu

Oluşan Kullanıcı Tanımlı Tarama butonu

  İlgili Konular


Bitmap Tarama

Bitmap taramayı iki şekilde kullanabilirsiniz:

Döşeme Üzerine;

1.	 Mimari döşeme oluşturun.

2.	Toolbarda Tarama butonunu tıkladıktan sonra oluşan Bitmap Tarama butonunu veya Çiz menüsünün Tarama satırının tıklanmasıyla açılan alt menüden  Bitmap Tarama satırını tıklayın.

3.	Döşeme üzerine tıklayın. Tarama oluşacaktır.

Serbest Tarama;

1.	Toolbarda Tarama butonunu tıkladıktan sonra oluşan Bitmap Tarama butonunu veya Çiz menüsünün Tarama satırının tıklanmasıyla açılan alt menüden Bitmap Tarama satırını tıklayın

2.	Çizim alanını tıklayarak İstediğiniz formda alan oluşturun

3.	Sonlandırmak için ilk noktayı tıklayın. Tarama oluşacaktır.

Parametrik Tarama butonu

Oluşan Bitmap tarama butonu

  İlgili Konular


İç Ölçülendirme

İç ölçülendirme ile kapalı mekanların (oda, salon, mutfak vs.) ölçülendirilmesinden söz edilmektedir.

1.	Duvarlarla kapalı mekanlar oluşturun.

2.	Toolbardan Serbest Ölçülendirme butonunu tıkladıktan sonra  oluşan İç Ölçülendirme butonunu veya Çiz menüsünün Ölçülendirme satırında açılan alt menüden İç Ölçülendirme satırını tıklayın.

3.	Duvarların üzerinden mouse ile  ölçülendirme hattı geçirin.

4.	İç ölçülendirme oluşacaktır.

Toolbarda serbest ölçülendirme butonu

İç ölçülendirme butonu

  İlgili Konular


Dış Ölçülendirme

Dış ölçülendirme için ;

1.	Duvar, kolon ve kapı/pencere çizin.

2.	Toolbardan Serbest Ölçülendirme butonunu tıkladıktan sonra oluşan Dış Ölçülendirme butonunu veya Çiz menüsünün Ölçülendirme satırında açılan alt menüden Dış ölçülendirme satırını tıklayın.

3.	Çizdiğiniz duvar, kolon ve kapı/pencere sistemini seçin.

4.	Mouse'un sağ tuşuna basın.

5.	Ölçülendirme yönünü mouse'un sol tuşunu kullanarak belirleyin.

6.	Dış ölçülendirme oluşacaktır.

Toolbarda serbest ölçülendirme butonu

Altta oluşan dış ölçülendirme butonu

  İlgili Konular


Serbest Ölçülendirme

Serbest ölçülendirme çizim ekranı üzerinde seçilen noktaları ölçülendirmeye yarar.

1.	Toolbardan Serbest Ölçülendirme butonunu veya Çiz menüsünün Ölçülendirme satırında açılan alt menüden Serbest Ölçülendirme satırını tıklayın.

2.	Serbest ölçülendirme yapacağınız noktaları (düğüm noktaları da olabilir) mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

3.	Mouse'un sağ tuşuna basın.

4.	Ölçülendirme hattını, çizim alanını iki defa tıklayarak çizin.

5.	Serbest ölçülendirme oluşacaktır.

Toolbarda serbest ölçülendirme butonu

  İlgili Konular


Kot Ölçülendirme

Kot ölçülendirmesi planda kot göstermek amacıyla yapılır. Kot, döşeme üzerinde ise döşeme kotu otomatik olarak algılanır.

1.	Çiz menüsününden, Ölçülendirme satırını altında açılan Kot Ölçülendirme satırını veya Toolbardan Serbest Ölçülendirme butonunu tıkladıktan sonra oluşan Kot Ölçülendirme butonunu tıklayın.

2.	Çizim alanını veya döşemeyi tıklayın.

3.	Kot oluşacaktır.

Program kot değerini, kat genel ayarlarında tanımlanan kot yüksekliğinden hesaplar. Bu değer değiştirilirse, daha önce tanımlanan kotlar, Görüntü menüsünden Yeniden Oluştur satırı tıklandıktan sonra program tarafından tekrar yenilenir.

Kotun özelliklerini, Kot Ayarlarında ayarlayabilirsiniz.

Toolbarda serbest ölçülendirme butonu

Toolbarda kot butonu

  İlgili Konular


Kesit Kot Ölçülendirme

Kesit kot ölçüsünü ancak bir kesit penceresi aktif iken kullanabilirsiniz.

1.	Kesit alın.

2.	Kesit penceresi aktifken Çiz menüsününden, Ölçülendirme satırını altında açılan Kesit Kot satırını veya Toolbardan Serbest Ölçülendirme butonunu tıkladıktan sonra oluşan Kesit Kot Ölçülendirme butonunu tıklayın.

3.	Çizim alanını tıklayın.

4.	Kesit kotun sanal görüntüsü ekranda belirecektir.

5.	Space-bar tuşu ile kesit kotun yerleştirme noktasını değiştirebilirsiniz.

6.	Sol tuşu tıklayın.

7.	Kot oluşacaktır.

Kesit kotu kullanırken, çizgiyi tam yakalamak için  En Yakın Nokta, Uç Nokta ve Orta Nokta komutlarını kullanabilirsiniz.

Kesit kotun özelliklerini, Kot Ayarlarında ayarlayabilirsiniz.

Toolbarda serbest ölçülendirme butonu

Toolbarda Kesit Kot butonu

  İlgili Konular


Etiket Ölçülendirme

1.	Toolbardan Serbest Ölçülendirme butonu tıkladıktan sonra oluşan Etiket butonunu veya Çiz menüsünün Ölçülendirme satırında açılan alt menüden Etiket satırını tıklayın.

2.	Çizim alanını tıklayın.  Sırasıyla 1. ve 2. noktalarını tıklayın.

3.	Ekrana İdeMİMAR isimli pencere açılacaktır.

4.	Satıra istediğiniz yazıyı yazın ve Tamam butonunu tıklayın.

5.	Etiket oluşacaktır.

Etiket özelliklerini, Etiket Ayarlarında ayarlayabilirsiniz.

Toolbarda serbest ölçülendirme butonu

Etiket Ölçülendirme butonu

  İlgili Konular


Etiket Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Etiket Ayarları satırını veya Etiket ölçülendirme modundayken toolbarda Etiket Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Etiket Ayarları penceresi ekrana gelecektir.

3.	İstediğiniz değişiklikleri yapın.

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Etiketi yerleştirin.

  İlgili Konular


Kot Ayarları

1.	Kot çizimi aktif iken sol toolbarda oluşan ölçülendirme ayarları butonunu tıklayın.

2.	Karşınıza Kot Ayarları Penceresi gelecektir.

3.	İstediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonuna basın.

5.	Kotu yerleştirin.

  İlgili Konular


Kütüphane

İdeMimar' da kütüphane başlığı ile, çiziminizde kullanabileceğiniz tefriş elemanlarından söz edilmektedir. Çiziminize kütüphane yerleştirmek için ;

1.	Çiz menüsünden Kütüphane Satırını veya toolbarda Kütüphene  butonunu tıklayın.

2.	Seçilen kütüphanenin sanal görüntüsü ekrana gelir.

3.	Spacebar tuşuna basın. İmleç kütüphanenin köşe, merkez ve kenar orta noktalarını sırasıyla yakalayacakır. Seçeceğiniz nokta, kütüphanenin yerleştirme noktası olacaktır.

4.	Kütüphaneyi yerleştirmek istediğiniz yere  getirerek mouse'un sol tuşunu tıklayın.

5.	Hızlı çizim modu kapalıysa, enter tuşuna basın. Mouse’u haraket ettirdiğinizde kütüphane kendi etrafında dönecektir.

6.	Sol tuşu tıklayın.

7.	Kütüphane oluşacaktır.

Çiziminize başka kütüphane elemanları yerleştirmek ya da yerleştireceğiniz kütüphane elemanlarının bilgilerini değiştirme işini Kütüphane Ayarlarıdan yapabilirsiniz.

İdemimar , da kütüphane dosyanız ne kadar geniş olursa olsun, yine de sizin ihtiyaçlarınızı karşılamaya yetmeyebilir. İde Yapı bunu düşünerek  programda kullanılmak üzere  kütüphane oluşturmanızı sağlayacak bir program geliştirmiştir.

Kütüphane butonu


Otomatik Çatı Dizaynı

İdeMimar programında  istediğiniz tipte ve eğimde çatı oluşturabilirsiniz.  Programda kalıp planı modunda çatı çizgisel olarak gözükür.

1.	Çiz menüsünden Çatı satırını veya toolbardan Çatı butonunu tıklayın.

2.	İmlecin şekli  değişecektir.

3.	Çizim alanının herhangi bir yerini mouse' nuzu kullanarak tıklayın. Bu işlem, çatının 1. noktasını belirleyecektir.

4.	Saat akrebinin tersi yönünde  hareket ederek çatının köşe noktalarını mouse'un sol tuşu ile çizim alanına tıklayarak belirleyin.

5.	Bu arada her bir kenar için, ekranda beliren yüzey açısı  satırını sol tuş ile çift tıklayarak derece cinsinden klavyeden istediğiniz değeri girin.

6.	Başlangıç noktasına ulaştığınızda çatı oluşacaktır.

Çatı dizaynı sonunda, programın çatıyı tam oluşturamadığı durumlarda,  yüzeylerine ayırıp(problem kısımlar program tarafından ayıklanır),  çatı yüzeyi  ile eksik yüzeyleri tamamlamalısınız.

Toolbarda Çatı butonu

  İlgili Konular


Çatıyı Yüzeylerine Ayır

Çatı dizaynı sonunda, bir bütün olarak oluşturulan çatıyı, yüzeylerine ayırmak için kullanılır. Çatının, yüzeylerinde problem varsa, program, problemli yüzeyleri otomatik siler.

1.	 Çatı çizin.

2.	Değiştir menüsünden Çatıyı Yüzeylerine Ayır satırını tıklayın.

3.	Çizdiğiniz çatıyı tıklayın.

4.	Çatı yüzeylerine ayrılacaktır.

  İlgili Konular


Çatı Yüzeyi

1.	Çiz menüsünden Çatı Yüzeyi satırını veya toolbardan Çatı butonunu tıkladıktan sonra oluşan Çatı Yüzeyi butonunu tıklayın.

2.	Öncelikle referans çizgisi(kenarı) oluşturulacak. Referans çizgisi, çatı yüzey eğiminin yönünü belirlemek için kullanacaktır. Sırayla 1. ve 2.noktaları tıklayın. Referans çizgisi  oluşacaktır.

3.	Bu arada, ekranda beliren yüzey açısı  satırını sol tuş ile çift tıklayarak derece cinsinden klavyeden istediğiniz değeri girin.

4.	Çatı yüzeyini, köşe noktalarını çizim alanında tıklayarak oluşturun.

Çatı butonu

Çatı yüzeyi butonu

  İlgili Konular


Çatı Yüzeyi Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Çatı Yüzeyi Ayarları satırını veya çatı yüzeyi modundayken toolbardan Çatı Yüzeyi Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Çatı Yüzeyi Ayarları penceresi ekrana gelecektir.

3.	İstediğiniz ayarları yapın ve Tamam butonunu tıklayın.

4.	Çatı yüzeyi çizimini gerçekleştirin.

Çatı yüzeyi butonu

  İlgili Konular


Merdiven Çizimi

1.	Çiz menüsünden Merdiven satırını veya  toolbarda bulunan Merdiven butonunu tıklayın.

2.	Seçilen merdivenin sanal görüntüsü ekrana gelir.

3.	S tuşu ile merdiveni kendi etrafında döndürebilirsiniz  (Spiral merdivende; çizim alanını sol tuş ile tıkladıktan sonra, enter tuşuna basıp, imleci hareket ettirerek kendi etrafında döndürebilirsiniz).

4.	X tuşu ile X eksenine göre

5.	Y tuşu ile Y eksenine göre simetrisini alabilirsiniz.

6.	Yerleştirmek istediğiniz  noktaya getirerek mouse'un sol tuşunu tıklayın.

7.	Merdiven oluşacaktır.

İlkel merdiven tiplerini  kullanarak, daha karmaşık merdiven  tipleri  üretebilir, dosyaya bloklayarak arşivleyebilirsiniz.

Toolbarda bulunan Merdiven butonu

  İlgili Konular


Kapı/Pencere

İdeMimar da kapı ve pencereler duvar içi obje olarak tanımlanmaktadır. Programda kapı ve/veya pencere oluşturabilmeniz için bunları tanımlayabileceğiniz  bir duvara ihtiyacınız vardır.

1.	Bir [image] duvar çizin.

2.	Çiz menüsünden Kapı/Pencere satırını veya toolbarda Kapı/Pencere  butonunu tıklayın.

3.	İmlecin şekli değişecektir.

4.	Kapı/Pencere yerleştirmek istediğiniz duvarın üzerine gelerek duvarın soluna, ortasına veya sağına yakın bir yere mouse'un sol tuşunu tıklayın.

5.	Kapı/pencere ayarlarında tanımlanan mesafe dikkate alınarak, Kapı/Pencerenin şekli,  duvar üzerinde belirecektir.

6.	Bu arada ekranda oluşan toolbar sayesinde, kapı veya pencerenin duvara  göre pozisyonunu belirleyebilirsiniz. Bu toolbarda bulunan butonlar, etiket simetri, x eksenine simetri, y eksenine simetri butonlarıdır.

7.	Etiket simetri butonunu tıklayarak, kapı/pencere etiketinin kapı eksenine göre simetrisi alın.

8.	X eksenine simetri butonu tıklayarak, kapının x eksenine göre simetrisini alın.

9.	Y eksenine simetri butonu tıklayarak, kapının y eksenine göre simetrisini alın.

10.	.Mouse'un sol tuşunu tekrar tıklayarak kapı/pencere çizimini sonlandırın.

Kapı/pencere özelliklerini Kapı/Pencere ayarları penceresinde ayarlayabilirsiniz.

Kapı/pencere kütühanesine siz de kapı/pencere ekleyebilirsiniz.

Toolbarda bulunan Kapı/Pencere butonu

Kapı pencere çizerken oluşan toolbar


Tek Çizgi

1.	Kesit penceresinde veya 2 boyutlu çizim penceresinde iseniz, toolbarda Çizgi butonunu ya da Çiz menüsünden Çizgi satırını tıkladıktan sonra açılan alt menüden Tek Çizgi satırını tıklayın.

2.	3 boyutlu çizim penceresinde iseniz(duvar, kolon, merdiven gibi objelerin kullanıldığı pencere), Çiz menüsünden Çizgi satırını tıkladıktan sonra açılan alt menüden Tek Çizgi satırını tıklayın.

3.	İmlecin şekli  değişecektir.

4.	Çizim alanının herhangi bir noktasına mouse'un sol tuşu ile tıklayın, tıklanan bu noktada çizginin ilk noktası olacaktır.

5.	Mouse'u hareket ettirerek çizginin uzunluğuna karar verin ve mouse'un sol tuşunu tıklayarak çizginin ikinci noktasını belirleyin. Çizgi çizimi tamamlanmış olur.

Çizgi butonu

  İlgili Konular


Sürekli Çizgi

1.	Kesit penceresinde veya 2 boyutlu çizim penceresinde iseniz, toolbarda Çizgi butonunu tıkladıktan sonra oluşan Sürekli Çizgi butonunu ya da Çiz menüsünden Çizgi satırını tıkladıktan sonra açılan alt menüden Sürekli Çizgi satırını tıklayın.

2.	3 boyutlu çizim penceresinde iseniz(duvar, kolon, merdiven gibi objelerin kullanıldığı pencere), Çiz menüsünden Çizgi satırını tıkladıktan sonra açılan alt menüden Sürekli  Çizgi satırını tıklayın.

3.	Çizim alanını sol tuş ile tıklayarak istediğiniz kadar çizgi çizin. Çizgi çizme işini bitirmek için sağ tuşa  basın.

4.	Çizgiler oluşacaktır.

Çizgi butonu

Sürekli Çizgi butonu

  İlgili Konular


Dörtgen Çizgi

1.	Kesit penceresinde veya 2 boyutlu çizim penceresinde iseniz, toolbarda Çizgi butonunu tıkladıktan sonra oluşan Dörtgen Çizgi butonunu ya da Çiz menüsünden Çizgi satırını tıkladıktan sonra açılan alt menüden Dörtgen Çizgi satırını tıklayın.

2.	3 boyutlu çizim penceresinde iseniz(duvar, kolon, merdiven gibi objelerin kullanıldığı pencere), Çiz menüsünden Çizgi satırını tıkladıktan sonra açılan alt menüden Dörtgen  Çizgi satırını tıklayın.

3.	Çizim alanını sol tuş ile tıklayın.

4.	Mouse’u sürükleyin ve çizim alanını tekrar tıklayın.

5.	Mouse’u tekrar sürükleyin ve dörtgen çizginin yüksekliğine karar verdikten sonra tıklayın.

6.	Dörtgen çizgi oluşmuş olacaktır.

Çizgi butonu

Dörtgen Çizgi butonu

  İlgili Konular


Çember

1.	Çiz menüsünden Çember satırını tıklayın.

2.	İmlecin şekli  değişecektir. Bu durumda çember çizmeye hazırsınız demektir.

3.	Çizim alanının herhangi bir yerini mouse'nuzu kullanarak tıklayın. Böylece çemberin merkez noktasını belirlemiş olacaksınız.

4.	Mouse'u hareket ettirerek çemberin yarıçapına karar verin ve mouse'nuzu çizim alanına tıklayın.

5.	Çember çizilmiş olacaktır.

  İlgili Konular


Yay

1.	Çiz menüsünden Yay satırını tıklayın.

2.	Açığa çıkan alt  menüde, iki yay tipinden herhangi birini seçin.

3.	İmlecin şekli değişecektir.

4.	3 noktadan yay tipini seçmişseniz, ilk noktayı belirlemek için çizim alanına sol tuşu tıklayın.

5.	İkinci noktayı  da belirleyin, yayın sanal görüntüsü oluşacaktır.

6.	Son olarak üçüncü noktayı belirleyin, 3 noktadan yay çizimi sonlanmış olacaktır.

7.	Eğer merkez, yarıçap, açılar tipini seçmişseniz  merkez noktayı belirlemek için, çizim alanına sol tuş ile tıklayın.

8.	Mouse'u sürükleyerek uygun uzaklıkta sol tuşu tıklayın. Yayın yarıçapını belirlemiş olursunuz.

9.	Mouse'u kullanarak yarıçap çizgisinin görüntüsünü döndürün, uygun açıda yay oluşturduğunuzda sol tuşu tıklayarak yayın çizimini sonlandırın.

  İlgili Konular


Kesit Al

1.	Toolbarda bulunan Kesit Al butonunu veya Çiz menüsünden Kesit satırını mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	İmlecin şekli değişecektir.

3.	Çizim alanının herhangi bir noktasını  sol tuş ile tıklayın.

4.	Kesit hattının  ilk noktasını belirledikten sonra çizim alanının herhangi bir noktasına  sol tuşu tekrar tıklayın.

5.	Toolbarda bitir butonunu tıklayın ya da klavyeden enter tuşuna basın. İmleç göz şekline dönecektir.

6.	Bakış yönünü belirlemek için çizim alanını tıklayın.

7.	Karşınıza kesit penceresi gelecektir.

8.	Bu pencerede gerekli ayarları yapın ve Tamam butonunu tıklayın.

9.	3 Boyut menüsünden Kesit satırını tıklayın.

10.	Karşınıza Kesit Al penceresi gelecektir.

11.	Görüntüle butonuna tıklayın.

12.	Kesit penceresi oluşacak ve çizilecektir.

Daha önce tanımlanmış bir kesiti yeniden görüntülemek veya özelliklerini değiştirmek için 3 Boyut menüsü altından Kesit satırını tıklayın.

Not:Çiz menüsü altındaki Kesit satırı ve Kesit Al butonu kesit hattı çizmek için kullanılır. 3 Boyut menüsü altındaki Kesit satırı ise kesit hattı/hatları çizildikten sonra kesit özelliklerini değiştirmek ve görüntülemek için kullanılır.

Toolbarda Kesit Al butonu


Düğüm Noktası Oluştur

1.	Çiz menüsünden Düğüm Noktası satırını tıklayın.

2.	Çizim alanınına tıklayın.

3.	Düğüm noktası oluşacaktır.

Obje çizildiği anda, objelere ait düğüm noktaları program tarafından oluşturulur. Yukarıda anlatılan işlemin amacı; obje çizmeden düğüm noktası oluşturmaktır.


Gelişmiş Düğüm Noktası

Kolonun köşe noktalarını yakalamak için kullanılır. Gelişmiş düğüm noktası aktif değilse, kolona duvar, kiriş v.b. elemanlar tariflenirken sadece kolonun düğüm noktası yakalanabilir. Gelişmiş düğüm noktası aktif ise, imleç kolonun her bir köşe noktasına atlar ve bu olanak sayesinde, kolona farklı doğrultudan eleman bağlanabilir.

Gelişmiş düğüm noktasını sürekli aktif hale getirmek için, Destek menüsünden Gelişmiş Yakala satırı tıklanır veya klavyeden F12 tuşuna basılır. Gelişmiş düğüm noktasını aktif hale getirmeden mod arasında (örneğin kiriş çizerken) klavyeden Ctrl tuşuna basılı tutarak da gelişmiş yakalamayı çalıştırabilirsiniz.


 Yazı

1.	Toolbarda bulunan True Type Yazı butonunu veya çiz menüsünden Yazı butonunu  tıklayın.

2.	İmlecin şekli true type yazı butonunun şeklini alacaktır.

3.	Çizim alanının herhangi bir noktasına  sol tuş ile tıklayın.

4.	Mouse'u yazı yazmak istediğiniz yöne doğru sürükleyin ve tekrar sol tuşu tıklayın. Bu işlem, yazının açısını belirleyecektir.

5.	Tekrar sol tuşu tıklayın. Mouse'u yukarı ya da aşağı sürükleyin ve yazının büyüklüğüne karar verin. (Koordinat kutusuda L değerine bilgi girip enter tuşuna basarsanız, yazı yüksekliğini ayarlamış olursunuz)

6.	Sol tuşu tıklayın.

7.	Klavyeyi kullanarak yazıyı yazın.

8.	Alt satıra geçmek için bir defa enter tuşuna basın.

9.	Yazıyı sonlandırmak için ise iki defa enter tuşuna basın.

Yazının rengini, ilkel obje renklerinden ayarlayın.

Yazılmış bir yazının yüksekliğini veya içeriğini Yazı Değiştir ile yapabilirsiniz.


Sil

1.	Objeyi seçin.

2.	 Del  tuşuna basın.

3.	Obje silinecektir.


Taşı

1.	Objeyi seçin.

2.	Değiştir menüsünden Taşı satırını veya  2 boyut ya da kesit penceresindeyken  taşı butonunu tıklayın.

3.	Sağ tuşa basın.

4.	Referans noktası için çizim alanını tıklayın.

5.	Objeyi götürmek istediğiniz yere sürükleyin ve çizim alanını tıklayın (mesafeyi koordinat kutusu ile de girebilirsiniz).

6.	Obje taşınacaktır.

2 boyut ve kesit penceresindeki Taşı butonu


Döndür

1.	Değiştir menüsünden Döndür satırını tıklayın.

2.	Objeyi seçin. Mouse’un sağ tuşuna basın.

3.	Döndürme yapılacak merkezi belirlemek için sol tuşu kullanarak çizim alanında bir noktayı veya herhangi bir düğüm noktasını tıklayın.

4.	Döndürme  yarıçapını belirlemek için, sol tuşu kullanarak herhangi bir nokta(düğüm noktası da olabilir) seçin.

5.	Döndürme açısını belirlemek için koordinat kutusu nu kullanabilirsiniz.

6.	Klavyeden A tuşuna basın. Derece cinsinden açı değerini girin ve enter tuşuna basın.

7.	İmleç, ilgili açıya kilitlenecektir.

8.	Klavyeden Space-bar tuşuna basarak, açının   global veya lokal koordinatlara göre mi kullanılacağına karar verebilirsiniz. İdeMİMAR aynı anda allta mesaj kutusunda hangi koordinatlarda çalışıldığını size iletecektir.

9.	Global koordinat, çizim alanın sol alt köşesinde bulunan noktayı orijin  kabul eden koordinat sistemini, (Koordinat kutusuna yazılan değer  objenin global açısı olacaktır)

10.	Lokal koordinat ise,  döndürme merkezini orijin, apsisini obje ekseni kabul eden koordinat sistemini simgeler. (Objenin global açısı + koordinat kutusunda yazılan açı değeri)

11.	Tekrar sol tuşa tıkladığınızda aksla beraber, aksa bağlı tüm objeler belirlenen açıya göre dönecektir


Düğüm Noktası Taşı

Düğüm Noktası Taşı komutu, objelerin düğüm noktalarının koordinatları üzerinde değişiklik yapmak için kullanılır.

1.	Değiştir menüsünden Düğüm Noktası Taşı satırını veya toolbardan Düğüm Noktası Taşı butonunu tıklayın.

2.	Taşımak istediğiniz düğüm noktalarını sol buton ile seçin. Sağ tuşa basın

3.	Sol tuş ile referans noktasını belirleyin.

4.	Mouse'u sürükleyerek düğüm noktalarını istediğiniz noktaya götürün. Bu işlem için koordinat kutusu nu da kullanabilirsiniz.

5.	Düğüm noktaları (söz konusu düğüm noktalarına bağlı tüm objeler), belirlenen mesafede taşınacak, kısalacak veya uzayacaktır.

Toolbarda Düğüm Noktası Taşı butonu

  İlgili Konular


Düğüm Noktası Döndür(Düğüm Noktası Çevir)
Düğüm Noktası Döndür

(Düğüm Noktası Çevir)

Düğüm noktası çevir, düğüm noktasına sahip objeleri döndürmek için kullanılır.

1.	Değiştir menüsünden  Düğüm Noktası Çevir satırını veya toolbarda Düğüm Noktası Döndür butonunu tıklayın.

2.	Döndürmek istediğiniz düğüm noktalarını sol tuşu kullanarak seçin. İmleç düğüm noktası üzerine geldiğinde O.K. işaretine dönecektir. Mouse’ un sağ tuşuna basın.

3.	Döndürme yapılacak merkezi belirlemek için sol tuşu kullanarak çizim alanında bir noktayı veya herhangi bir düğüm noktasını tıklayın.

4.	Döndürme  yarıçapını belirlemek için, sol tuşu kullanarak herhangi bir nokta(düğüm noktası da olabilir) seçin.

5.	Döndürme açısını belirlemek için koordinat kutusu nu kullanabilirsiniz.

6.	Klavyeden A tuşuna basın. Derece cinsinden açı değerini girin ve enter tuşuna basın. İmleç, ilgili açıya kilitlenecektir.

7.	Klavyeden Space-bar tuşuna basarak, açının   global veya lokal koordinatlara göre mi kullanılacağına karar verebilirsiniz. İdeMİMAR aynı anda altta mesaj kutusunda hangi koordinatlarda çalışıldığını size iletecektir.

8.	Global koordinat, çizim alanın sol alt köşesinde bulunan noktayı orijin kabul eden koordinat sistemini, (Koordinat kutusuna yazılan değer  objenin global açısı olacaktır)

9.	Lokal koordinat ise,  döndürme merkezini orijin, apsisini  obje ekseni kabul eden koordinat sistemini simgeler. (Objenin global açısı + koordinat kutusunda yazılan açı değeri)

10.	Tekrar sol tuşa tıkladığınızda düğüm noktaları(söz konusu düğüm noktalarına bağlı tüm objeler), belirlenen açıya göre dönecektir.

Klavyeden Ctrl ve R tuşlarına birlikte basın. Düğüm Noktası Çevir çalışacaktır.

Toolbarda Düğüm Noktası Döndür butonu

  İlgili Konular


Uç Noktası Edit

Uç noktası edit, herhangi bir kesişimdeki duvar veya kirişin, kesişimde bulunan ucunu, o kesişimden kurtarmaya ve başka bir yere taşımaya  yarar.

Bir duvara Uç Noktası Edit komutunu uygulayalım.

1.	Değiştir menüsünden Uç Noktası Edit satırını veya sağ toolbardan Uç Noktası Edit butonunu tıklayın.

2.	Duvar veya kirişin sol veya sağ ucuna yakın bir yere tıklayın.

3.	Duvar veya kirişi istediğiniz yere götürün.

4.	Sol tuşu tıklayın.

5.	Duvarın veya kirişin  ilgili ucu taşınacaktır.

Uç Noktası Edit butonu

  İlgili Konular


Duvar Uzat/ Böl

Uzantıları birbiriyle kesişen iki duvarı birleştirmek için Duvar Uzat Böl komutunu kullanabilirsiniz. Komutu çalıştırmak için;

1.	Paralel olmayan ve biribirini kesmeyen iki  [image] duvar çizin.

2.	Değiştir menüsünden Duvar Uzat Böl satırını veya toolbarda Duvar/Uzat Böl butonunu tıklayın.

3.	Birinci duvarı tıklayın.

4.	İkinci duvarı tıklatın.

5.	Birinci duvar, ikinci duvara kadar uzayacak ve program duvarları birleştirecektir.

6.	Kesişim noktasının temizlenmesi için Görüntü menüsünden Yeniden Oluştur satırını tıklayın.

Eğer seçtiğiniz duvarlar birbiriyle kesişmiyorsa mesaj kutusunda Hatalı Duvarlar mesajı ile karşılaşırsınız.

Toolbarda Duvar/Uzat Böl butonu

  İlgili Konular


Duvar Edit

Çizilmiş bir duvarın veya duvarların ayarlarını Duvar Edit komutuyla değiştirebilirsiniz.

1.	Değiştir menüsünden Duvar Edit satırını veya toolbarda bulunan Duvar Parametre Edit butonunu tıklayın.

2.	Ayarları  değiştirilecek duvar veya duvarları sol tuşu kullanarak seçin.

3.	Sağ tuşa basın. Duvar özellikleri ile ilgili pencere karşınıza gelecektir.

4.	Bu pencerede, değişiklik yapmak istediğiniz satırın veya satırların önündeki kutulara çarpı işareti koyun.

5.	İlgilli satırlar aktif hale gelecektir.

6.	Gerekli değişiklikleri yapın ve Tamam butonuna basın.

Duvar Parametre Edit modunda iken duvarın sol bölgesine tıklarsanız duvarın  sol ucu, orta bölgesine tıklarsanız duvarın orta noktası, sağ bölgesine tıklardanız  sağ ucu sabitlenir.

Klavyeden Ctrl ve E tuşlarına  birlikte basarak da komutu çalıştırabilirsiniz.

Toolbarda duvar parametre edit butonu

  İlgili Konular


Kesişen Duvarları Böl

1.	Birbirinin üzerinden geçen iki duvar çizin.

2.	Değiştir menüsünden Kesişen Duvarları Böl satırını tıklayın.

3.	Minimum Duvar Uzunluğunu girin.

4.	Söz konusu uzunluk değerinden  daha uzun Duvarlar, birbirini kesecektir (duvarlar kesişecektir).  Kesişim noktalarında düğüm noktası oluşacaktır.

  İlgili Konular


Kesişimde Bulunan Duvarı Diğer Duvarlardan Ayırmak

Duvarın döşeme ile ilişkisi olmaması gerekiyor.

1.	Değiştir menüsünden Uç Noktasi Edit satırını veya toolbardan Uç Noktası Edit butonunu tıklayın.

2.	İmleci duvarın üzerine getirerek kesişim noktasına yakın bir yere tıklayın.

3.	Duvarın ucunu istediğiniz yere götürün.

4.	Mouse’un sol tuşunu tıklayın.

5.	Duvarın ilgili ucu taşınacaktır.

Ya da

1.	Duvarı taşıyın.

Toolbardan Uç Noktası Edit butonu

  İlgili Konu:Düğüm Noktası Edit


Genel Obje Edit

İdeMimar programında çizdiğiniz objelerin özelliklerini o objeye ait ayarlardan belirleyebilirsiniz. Ancak çizimin herhangi bir aşamasında daha önce oluşturulmuş bir objenin özelliklerini değiştirmenin en kısa yolu Genel Obje Edit komutunu kullanmaktır.

1.	Değiştir menüsünden Genel Obje Edit satırını veya toolbardan Genel Obje Edit butonunu tıklayın.

2.	Ayarları değiştirilecek objeyi tıklayın. (Sol allta ilgili objenin ismini görün)

3.	Karşınıza ilgili objenin ayarlar penceresi gelecektir.

4.	İstediğiniz değişiklikleri yapın.

5.	Tamam butonuna basın.

6.	Yaptığınınız ayarlar ilgili objeye uygulanacaktır.

Genel Obje Edit komutunu uygulamanın diğer yolu

1.	Objeleri seçin. (Aynı grup objeler -örneğin duvarlar- veya grubu farklı objeler -örneğin duvar ve kolon-)

2.	Genel obje edit butonunu tıklayın.

3.	Ayarlarda yaptığınız değişiklikler, aynı gruba ait bütün objeler için uygulanacaktır.

4.	Başka obje grubu için, sırayla kendi ayarları ekrana gelecektir.

Toolbarda genel obje edit butonu

İpucu: Genel obje editle çok sayıdaki objenin özelliklerini aynı anda değiştirebilirsiniz. Bununla beraber, bir ayarı değiştirmek demek, o ayarın eski değerinin değişmesi demektir. Dolayısıyla, çoklu obje edit sırasında açığa çıkan dialoglarda, sadece değişen ayarlar, objelerde dikkate alınır. Diğer ayarlar eskisi gibi kalır. Örneğin, 5 adet kirişi genel obje editle seçitiniz ve Kiriş Ayarları ekrana geldi. Yüksekliklerini değiştirdiniz, ancak bu arada hepsinin duvarları farklı. Kiriş ayarlarında duvar değerini değiştirmediğiniz sürece, bütün kirişlerin duvarları aynı kalacaktır. Sadece yükseklikler değişecektir.


Merdiven Edit

1.	 Merdiveni yerleştirin. İmleci üzerine getirerek merdiveni seçin.

2.	Değiştir menüsünden  Merdiven Edit satırını tıklayın.

3.	Mouse'un sağ tuşuna basın.

4.	Merdivenin özelliklerini gösteren pencere karşınıza gelecektir.

5.	Gereken değişiklikleri yapın ve Tamam butonunu tıklayın.

  İlgili Konular


Yazı Değiştir

1.	True type yazı yazın. İmleci üzerine getirip tıklayarak yazıyı seçin.

2.	Değiştir menüsünden Yazı Değiştir satırını tıklayın.

3.	Mouse' un sağ tuşunu tıklayın.

4.	Karşınıza Yazı Değiştir penceresi gelecektir.

5.	Bu pencerede, yazı yüksekliğine ve yazı metnine müdahale edebilirsiniz.

6.	Değişiklikleri  yaptıktan sonra Tamam butonuna tıklayın.

7.	Yazı yeni özellikleriyle oluşacaktır.


Duvar Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Duvar Ayarları veya duvar çizimi aktif iken toolbarın  altında oluşan Duvar Ayarları butonunu sol tuş ile tıklayın.

2.	Karşınıza Duvar Ayarları Penceresi gelecektir.

3.	Duvar Ayarları Penceresinde istediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Yapılan ayarlara göre duvar çizimini gerçekleştirin.

  İlgili Konular


Kapı Pencere  Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Kapı/Pencere Ayarları veya kapı/pencere çizimi aktif iken toolbarda  altında oluşan Kapı/Pencere Ayarları butonunu sol tuş ile tıklayın.

2.	Karşınıza Kapı/Pencere Ayarları gelecektir.

3.	Burada istediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Yapılan ayarlara göre kapı/pencere çizimini gerçekleştirin.


Aks Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Aks Ayarları satırını veya Aks  butonunu tıkladıktan sonra toolbar ın altında oluşan Aks Ayarları  butonunu tıklayın.

2.	Karşınıza Aks Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Aks ayarları penceresinde istediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Yapılan ayarlara göre aks çizimini gerçekleştirin.

Toolbarda Aks butonu

Aks Ayarları butonu

  İlgili Konular


Kolon Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Kolon Ayarları veya kolon çizimi aktif iken  toolbarda oluşan Kolon Ayarları butonunu sol tuş ile tıklayın.

2.	Karşınıza Kolon Ayarları Penceresi gelecektir.

3.	Kolon Ayarları Penceresinde istediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Yapılan ayarlara göre kolon çizimini gerçekleştirin.

Toolbarda kolon butonu


Kolon Girerken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Kolon oluşturmak için herhangi bir aks gerekmez. Kolonun aksı otomatik oluşturulur. Kolonun aksına kolonun major aksı (1.aksı) diyeceğiz. Kolonun diğer aksı ise kolonun minör aksıdır ve major aksına diktir. Bu iki aksın kesişim noktasında ise düğüm noktası bulunmaktadır.  Aşağıdaki şekilde, düğüm noktası ve kolon aksının kolon üzerindeki pozisyonu görülmektedir.

Kolon düğüm noktasının kolon üzerindeki yeri ise, kolon kaçıklıklarıyla belirlenmektedir. Örneğin, yukarıdaki şekilde kolon kaçıklıkları xkaç=10 cm., ykaç= 10 ccm olarak verilmiştir. Dolayısıyla kolon düğüm noktası sol ve üst kenardan itibaren 10 cm,’e 10 cm. içeridedir. Örneğin, sol köşeye yanaşık yerleştirilmiş bir kolonda düğüm noktası sol üst köşede, ortadan yerleştirilmiş bir kolonda ise, düğüm noktası kolonun ortasındadır.

Kirişler tariflenirken, kolonun düğüm noktasını yakalamalıdır. Aksi takdirde, kirişin taşıyıcısı kolon olmaz. Bu nedenle, kolonların kaçıklıkları girilirken, kiriş ile pozisyonu düşünülmelidir.

Kolonların tarifi için aksların girilmesinin gerekmediğinden söz edilmişti. Bununla beraber sistemde çizilmiş akslar bulunabilir. Bu aşamada kolonu yerleştirirken aksları baz alabilirsiniz. Aksların kesişim noktasında düğüm noktası oluşmaktadır. Eğer, kolonun yerleştirme noktası(düğüm noktası) ile, aks keşiminde bulunan düğüm noktasını üst üste getirirseniz kolon ve akslar birbirine bağımlı olurlar. Bir başka deyişle, akslar taşındığında veya döndürüldüğünde kolon da taşınır veya döndürülür.


Poligon Kolon Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Poligon Kolon Ayarları satırını veya Kolon Ayarları penceresinde Poligon Kolon butonunu tıklayın.

2.	Poligon Kolon Ayarları penceresi ekrana gelecektir.


Yeni Bir Poligon Kolon Oluşturmak

İki yöntemle oluşturulabilir.

Çizgilerle Kapalı Alan Tarifleyerek:

1.	Çiz menüsünden, Çizgi satırı altında çıkan sürekli çizgi butonunu tıklayın.

2.	Koordinat kutusu yardımıyla, poligon kolonun köşe noktalarının koordinat, uzunluk ve açı bilgilerini girerek polligon kolonun konturunu tarifleyin.

3.	Poligon kolon konturunu seçin. Oluştur menüsünden Poligona Dönüştür satırını tıklayın. Poligon kolon oluşacaktır.

4.	Poligon kolonu kayıt etmek için, poligon kolonu seçin.

5.	Toolbardan genel obje edit butonunu tıklayın. Açığa çıkan Poligon Kolon ayarlarında Poligon Kolon butonunu tıklayın. Sakla butonunu tıklayıp, bir isim verin.

Poligon Kolon Ayarlarında Tarifleyerek:

Yeni bir poligon kolon oluşturmak için, Poligon Kolon Ayarları penceresindeyken, Yeni butonunu farenizin sol tuşu ile tıklayın. Karşınıza çıkan dialog kutusunda kolona bir isim verin. Tamam butonunu tıklayın yada enter tuşuna basın. Çizim ekranında dörtgen bir kolon oluşacakır. Poligon kolonu  her köşe noktasında bir düğüm noktası olacak şekilde oluşturmalı ve  kolonun sadece köşe noktalarının koordinatlarını girmelisiniz.

Kolon üzerinde varolan bir düğüm noktasının koordinatını değiştirmek için imlecinizi düğüm noktası üzerine getirip farenizin sol tuşunu tıklayın. Düğüm noktasını yakalamış olursunuz. İmlecinizi ekran üzerinde hareket ettirdiğinizde düğüm noktası da hareket eder. Dialog kutusundaki  X ve Y kutularına düğüm noktasının yeni koordinatını yazıp Uygula butonunu tıklayın. Düğüm noktanız yeni koordinatına taşınmış olur.

Kolonun herhangi bir kenarında yeni bir düğüm noktası oluşturmak için kolon kenarı üzerinde çift tıklayın. Tıkladığınız yerde yeni bir düğüm noktası oluşur. Bu düğüm noktasını, istediğniz yere taşıyabilirsiniz.

Kolon üzerindeki bir düğüm noktasını silmek  için imlecinizi sileceğiniz düğüm noktası üzerine getirin. Farenizin sol tuşunu tıklayarak düğüm noktasını yakalayın. Bu düğüm noktasını, en yakın düğüm noktalarından birinin üzerine götürüp tıklayın. Böylece düğüm noktasını iptal etmiş olursunuz.

Poligon kolon ekranını belirli aralıklarla ızgaraya bölüp, imlecin ızgara kesişimlerine atlamasını sağlayabilirsiniz. Bunun için, ızgara grubu altındaki Açık ve Iz. Kilitlen satırlarını  işaretleyebilirsiniz. İsterseniz X ve Y satırlarına yeni ızgara aralıklarını da girebilirsiniz.

Yeni oluşturduğunuz ya da üzerinde değişiklik yaptığınız bir poligon kolonu saklamak için Sakla butonunu farenizin sol tuşu ile tıklayın. Karşınıza çıkan dialog kutusunda kolona bir isim verin. Tamam butonunu tıklayın ya da enter tuşuna basın.


Polion Kolona Dönüştür

Çizgiyle oluşturulmuş poligon kolon konturunu poligon kolona dönüştürür. Aşağıdaki şekilde görülen poligon kolonu Poligon Kolona Dönüştür ile oluşturalım.

1.	Toolbardan Düğüm Noktasına Atla butonunu tıklayarak düğüm noktasına atlama yı iptal edin.

2.	Çiz menüsünden, Çizgi satırı altında çıkan sürekli çizgi butonunu tıklayın.

3.	Çizim alanında herhangi bir yeri sol tuş ile tıklayın. Çizginin ilk noktası belirlenecektir.

4.	Zoom Pencere ile tıkladığınız noktayı büyütün.

5.	L tuşuna basın. 0.50 yazıp enter tuşuna basın. L satırı kırmızıya boyanacak ve imleç 0.50’a kilitlenecektir.

6.	Shift tuşuna basın ve imleci sağa doğru kaydırın ve sol tuş ile tıklayın. Çizginin ikinci  noktası belirlenecektir.

7.	L tuşuna basın ve 0.20 yazıp enter tuşuna basın. Shift tuşuna basın ve imleci yukarıya doğru kaydırın. Sol tuşu tıklayın.

8.	L tuşuna basın ve 0.30 yazıp enter tuşuna basın. Shift tuşuna basın ve imleci sola doğru kaydırın. Sol tuşu tıklayın.

9.	L tuşuna basın ve 0.60 yazıp enter tuşuna basın. Shift tuşuna basın ve imleci yukarıya doğru kaydırın. Sol tuşu tıklayın.

10.	L tuşuna basın ve 0.20 yazıp enter tuşuna basın. Shift tuşuna basın ve imleci sola doğru kaydırın. Sol tuşu tıklayın.

11.	Toolbardan Düğüm Noktasına Atla butonunu tıklayarak düğüm noktasına atlama yı açın.

12.	İlk başladığınız noktaya imleci götürün ve imleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın.

13.	Oluşturduğunuz çizgilerin hepsini seçin.

14.	 Oluştur menüsünden Poligona Dönüştür satırını tıklayın. Poligon kolon oluşacaktır.

15.	Poligon kolonu kayıt etmek için, poligon kolonu seçin.

16.	Toolbardan genel obje edit butonunu tıklayın. Açığa çıkan Poligon Kolon ayarlarında Poligon Kolon butonunu tıklayın. Sakla butonunu tıklayıp, bir isim verin.


Kiriş Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Kiriş Ayarları veya kiriş çizimi aktif iken toolbarda  oluşan Kiriş Ayarları butonunu sol tuş ile tıklayın.

2.	Karşınıza Kiriş Ayarları Penceresi gelecektir.

3.	Kiriş Ayarları Penceresinde istediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonunu tıklayın ve kiriş çizimini gerçekleştirin.

Toolbarda kiriş butonu

Ayarlar butonu

  İlgili Konular


Bağ Kirişi Ayarları

1.	Kalıp planında iseniz, ekranın sol alt köşesinde bulunan Mimari Plan/Kalıp Planı butonunu sol tuş ile tıklayın. Kalıp planından  mimari planına geçeceksiniz.

2.	Ayarlar menüsünden Bağ Kirişi Ayarları satırını veya Bağ Kirişi modundayken alt bölümde oluşan Ayarlar butonunu tıklayın.

3.	Karşınıza Bağ Kirişi Ayarları penceresi gelecektir.

4.	Gerekli değişiklikleri yapın ve Tamam butonunu tıklayın.


Döşeme Ayarları (Mimari)

1.	Ayarlar menüsünden Döşeme Ayarları satırını veya Döşeme butonunu tıkladıktan sonra toolbarın altında oluşan Döşeme Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Karşınıza Mahal Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Mahal Ayarları Penceresinde istediğiniz ayarları yapabilirsiniz.

4.	Tamam butonunu tıklayın. Yapılan ayarlara göre döşeme çizimini gerçekleştirin.

Toolbardan Döşeme butonu

  İlgili Konular


Döşeme Ayarları (Statik)

1.	Ekranın sol alt köşesinde bulunan Mimari Plan/Kalıp Planı butonunu sol tuş ile tıklayın. Mimari moddan kalıp planı moduna geçeceksiniz.

2.	Ayarlar menüsünden Döşeme Ayarları satırını veya Döşeme butonunu tıkladıktan sonra toolbarın altında oluşan Döşeme Ayarları butonunu tıklayın.

3.	Karşınıza Döşeme Ayarları penceresi gelecektir.

4.	Döşeme Ayarları Penceresinde istediğiniz ayarları yapabilirsiniz.

5.	Tamam butonunu tıklayın. Yapılan ayarlara göre döşeme çizimini gerçekleştirin.

Toolbardan Döşeme butonu

  İlgili Konular


Betonarme Hesap Aksı

Betonarme hesap aksı, döşeme analizi yapmadan önce tariflenmelidir. Birden fazla ve açılı çizilebilir. Bu olanak sayesinde, özellikle yamuk kenarlı ve L tipi gibi açıklıkları değişen döşemelerde istenilen sayıda betonarme hesap aksı geçirilerek, her değişen açıklık için donatı hesaplanabilir ve çizdirilebilir.

1.	Döşemeleri oluşturulduktan sonra, Çiz menüsünden Döşeme satırı altında açığa çıkan alt menüde, Betonarme hesap aksı satırını tıklayın. Sürekliliğe dikkat ederek, döşemeleri seçin. Mouse’un sağ tuşuna basın.

2.	Sol tuşu tıklayın. İlk nokta oluşacaktır. Mouse imlecini sürükleyerek ikinci noktayı tıklayın. İkinci noktayı verirken koordinat kutusunda açı girebilirsiniz. 0 veya 90 derece ile çizilecekse, koordinat kutusunda 0 veya 90 derece açı verilebileceği gibi, klavyeden shift tuşuna basılı tutularak bu açılar kolayca tariflenebilir.

3.	Betonarme hesap aksı bir döşeme için farklı yönlerden en az birer adet tariflenmelidir.

  İlgili Konular


Betonarme Hesap Aksı Edit

Döşeme analizi sonucunda döşemenin çalışma şekli ve ne tip donatı atılacağı otomatik olarak tespit edilir. Bununla beraber, betonarme hesap aksı edit ile döşemenin çalışma şekli ve donatı tipi değiştirilebilir.

1.	Döşeme analizinden sonra, Değiştir menüsünden betonarme Hesap Aksı Edit satırını tıklayın.

2.	Mouse’un imlecini betonarme hesap aksı üzerine götürün ve sol tuş ile tıklayın. Betonarme Aksı Tipi dialoğu açılacaktır. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı ekrana gelecektir.

3.	İstediğiniz değişikliği yapın ve Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayıp dialoğu kapatın.

  İlgili Konular


Betonarme Hesap Aksı Sil

1.	Değiştir menüsünden Batonarme Hesap Aksı  Sil satırını tıklayın.

2.	Mouse’un imlecini betonarme hesap aksının üzerine götürün ve sol tuş ile tıklayın.

3.	Betonarme hesap aksı silinecektir.

  İlgili Konular


Tarama Ayarları

1.	Tarama modundayken  toolbarda oluşan Tarama Ayarları butonunu sol tuş ile tıklayın.

2.	Karşınıza Tarama Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Tarama Ayarları penceresinde istediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonunu tıklayın ve taramalardan birini seçerek çizimini gerçekleştirin.

  İlgili Konular


Kütüphane Ayarları

1.	Ayarlar Menüsünden Kütüphane Ayarları Satırını veya kütüphane modunda iken sol toolbarda oluşan Kütüphane Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Gerekli ayarları yapın.

3.	Tamam butonunu tıklayın.

4.	Kütüphaneyi yerleştirin.


Ölçülendirme Ayarları

Ölçülendirme ayarları, İç, Dış ve Serbest ölçülendirme için kullanılır.

1.	Ayarlar menüsünden Ölçülendirme Ayarları satırını veya ölçülendirme modundayken toolbarda oluşan Ölçülendirme Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Karşınıza Ölçülendirme Ayarları penceresi gelecektir.

3.	İstediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonunu tıklayın.

  İlgili Konular


Kesit Kot Ayarları

Kesit penceresindeyken;

1.	Ayarlar menüsünden Kesit Kot Ayarları satırını veya Kesit Kot çizimi aktif iken, toolbarda oluşan ölçülendirme Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Karşınıza Kesit Kot Ayarları Penceresi gelecektir.

3.	İstediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonuna basın.

5.	Kotu yerleştirin.

  İlgili Konular


Merdiven Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Merdiven Ayarları satırını veya merdiven çizimi aktif iken sol toolbarda oluşan Merdiven Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Karşınıza Merdiven Ayarları Penceresi gelecektir.

3.	İstediğiniz mediven tipini seçin

4.	Ayarları yapın.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	Merdiveni yerleştirin.

  İlgili Konular


Tekil Temel Ayarları

1.	Tekil temel modundayken sol toolbarın  altında oluşan Tekil Temel Ayarları butonunu veya Ayarlar menüsünden Tekil Temel Ayarları satırını sol tuş ile tıklayın. Karşınıza Tekil Temel Ayarları penceresi gelecektir.

2.	Tekil Temel Ayarları penceresinde istediğiniz ayarları yapın.

3.	Tamam butonunu tıklayın ve tekil temel çizimini gerçekleştirin.


Sürekli Temel Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Sürekli Temel Ayarları veya Sürekli Temel çizimi aktif iken toolbarda  oluşan Sürekli Temel Ayarları butonunu sol tuş ile tıklayın.

2.	Karşınıza Sürekli Temel Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Sürekli Temel Ayarları penceresinde istediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Yapılan ayarlara göre temel çizimini gerçekleştirin.


Çatı  Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Çatı Ayarları satırını veya toolbarda Çatı butonunu tıkladıktan sonra toolbarda oluşan Çatı Ayarları butonunu tıklayın

2.	Karşınıza Çatı Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Burada istediğiniz değişikliği yapın.

4.	 Çatı çizimini yapın.

Çatı butonu

  İlgili Konular


Katman Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Katman Ayarları satırını veya toolbardan Katman Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Karşınıza Katman Ayarları Penceresi gelecektir.

3.	Listeden istediğiniz katmanları (ana katmanı kapattığınızda, ona ait tüm alt katmanlar otomatik kapatılacaktır)  çift tıklayarak kapatabilirsiniz.

4.	Ya da Ana katmanı tıkladıktan sonra, listelenen alt katmanlardan birisini de kapatabilirsiniz.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	Kapatılan katmanlar çizim alanında gözükmeyecektir.

7.	Kapatılan katmanları açmak için, ilgili katmanı tekrar çift tıklayın.

Toolbarda Katman Ayarları butonu


Yazı Tipi Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Yazı Tipi Ayarları satırını veya True Type Yazı butonunu tıkladıktan sonra toolbarfa oluşan Yazı Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Karşınıza Yazı Tipi Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Buradan istediğiniz yazı tipini seçin.

4.	Tamam butonunu tıklayın.

5.	Yazınızı oluşturun.

Windows programında bulunan bütün fontlar kullanılır.


Çizim Sınırları

Çizim sınırları ile grafik alan üzerinde, çalışılan alanı tanımlar.

1.	Bildirim  menüsünden Çizim Sınırları satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Çizim Sınırları Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Bu pencerede sol alt köşe ve sağ üst köşenin koordinatlarını girin.

4.	Tamam butonuna tıklayın.

5.	Böylece çizim alanı üzerinde çiziminizin en büyük boyutlarını tanımlamış olacaksınız.


Kontur Çizgileri

Kontur çizgisi, poligonal  bir alanı tanımlar. Kenar çizgileri, aks kenarını sınırlar. Kontur çizgisi değiştirildiğinde, program, çizilmiş aksları yeni kontura göre tekrar oluşturur.

1.	Bildirim  menüsünden Kontur Çizgileri satırını tıklayın.

2.	Çizim alanınında köşe noktalarını sol tuş ile belirleyin.

3.	Poligonu kapatın (Birinci noktayı tıkladığınızda poligon kapanacaktır).

4.	Kontur çizgisi tanımlanacaktır.

Kontur çizgilerinin ekranda gözüküp gözükmemesi opsiyoneldir. Bunun için;

1.	Ayarlar menüsünden, Çizim Yardımcıları satırını tıklayın.

2.	Çizim Yardımcıları penceresi ekrana gelecektir.

3.	Aks grubundan Kontur Çizgileri satırını tıklayın. Önünde işaret varsa işaret kalkacaktır. İşaret yoksa işaretlenecektir.

4.	İşaretli kaldırıp, Tamam butonunu tıklarsanız, çizim alanında kontur çizgisi görünmez.

  İlgili Konular


Aks Sınırı

Aks sınırı,  aks kenarı(kontur çizgisinin geçtiği hat) ile aks balonu arasındaki mesafeyi tanımlar.

1.	Bildirim  menüsünden Aks Sınırı satırını  tıklayın.

2.	Karşınıza Aks Sınırı Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Bu pencerede istediğiniz ayarları yapın.

4.	Tamam butonuna basın.

5.	Aks sınırı değişecektir.

Aks sınırı çizgisinin ekranda gözüküp gözükmemesi opsiyoneldir. Bunun için;

1.	Ayarlar menüsünden, Çizim Yardımcıları satırını tıklayın.

2.	Çizim Yardımcıları penceresi ekrana gelecektir.

3.	Aks grubundan Aks Sınırı satırını tıklayın. Önünde işaret varsa işaret kalkacaktır. İşaret yoksa işaretlenecektir.

4.	İşaretleyip, Tamam butonunu tıklayın. çizim alanında aks sınırı çizgisi görünecektir.

Aks sınırı ile Kontur Çizgisi arasındaki mesafeyi, Ayarlar menüsünden Aks Sınırı satırını tıkladıktan sonra karşınıza gelen Aks Sınırı Ayarları penceresinde değiştirebilirsiniz.

  İlgili Konular


Kalem Kalınlıkları

1.	Ayarlar menüsünden Kalem Kalınlıkları satırını veya Proje menüsünden Çizdir satırını tıkladıktan sonra Kalem Kalınlıkları butonunu tıklayın.

2.	Kalem Kalınlıkları penceresi karşınınıza gelecektir.

3.	Renkleri tıklayın.

4.	Ekrana Yeni Kalınlık penceresi gelecektir.

5.	Mevcut satıra istediğiniz değeri yazın. Tamam butonunu tıklayarak yeni kalınlık penceresinden çıkın.

6.	Tamam butonuna tıklayın kalem kalıkları penceresinden çıkın.

7.	Renklere ait çizgiler ayarladığınız kalınlıklarla printer veya ploter'a gönderilecektir.

Püskürtmeli printer veya ploter kullanıyorsanız, kalem kalınlıklarını yukarıda anlatıldığı şekilde yapmalısınız. Kalemli ploter kullanıyorsanız, kalem ayarlarını, her bir renk için 0.1 mm yapın. Kalem sıralarını ise printer/ploter ayarlarında tanımlayın.


Düğüm Noktası Yarıçapı

Objeler oluşturulduğunda oluşan düğüm noktalarının yarıçapını değiştirmek için;

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	Düğüm noktası başlığını tıklayın.

3.	D.N. Ayarları grubundaki Yarıçap satırı önündeki kutuyu çift tıklayın.

4.	İstediğiniz değeri girin.

5.	Tamam butonunu tıklayın.


Düğüm Noktası Rengi

Objeler oluşturulduğun oluşan düğüm noktalarının rengini değiştirmek için;

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	Düğüm noktası sekmesi tıklayın.

3.	D.N. Ayarları grubundaki D.N. Rengi satırı önündeki kutuyu çift tıklayın.

4.	Renk paleti ekrana gelecektir.

5.	İstediğiniz rengi çift tıklayın.

6.	Tamam butonunu tıklayın.


Seçme Uzaklığı

Obje seçimi sırasında, tıklama işleminin objeden ne kadar uzağa yapılabileceğini belirten ayara verilen ad. Obje, seçme uzaklığı ayarı çevresinde bulunuyorsa, alt kısımda ilgili objenin ismini görürsünüz.

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	Seçme Ayarları grubundaki Seçme uzaklığı satırı önündeki kutuyu çift tıklayın.

3.	İstediğiniz değeri girin.

4.	Tamam butonunu tıklayın.


Düğüm Noktası Atlama Faktörü

İmlecin, düğüm noktalarını yakalama uzaklağını ayarlayabilirsiniz.

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	Seçme Ayarları grubundaki D.N. Atlama faktörü satırı önündeki kutuyu çift tıklayın.

3.	İstediğiniz değeri girin.

4.	Tamam butonunu tıklayın.


Düğüm Noktalarına Bağlı Objeler

Objelerin, düğüm noktası işlemlerinden muaf tutulmasını istiyorsanız (bu durumda obje taşınamaz, döndürülemez, başka bir değişle geometrik hiç bir değişiklik yapılamaz);

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	Düğüm noktası başlığını tıklayın.

3.	Düğüm Noktasına Bağlı Objeler grubunda bulunan satırları tıklayın.

4.	İşaretli ise, işaret iptal olacaktır. (Düğüm noktası işlemlerini uygulayamazsınız)

5.	İşaretli değil ise, işaretlenecektir. (Düğüm noktası işlemlerini uygulayabilirisiniz)

6.	Tamam butonunu tıklayın.


Otomatik Kayıt

Programda isterseniz otomatik kayıtı aktif hale getirebilirsiniz. Otomatik kayıt, çiziminizin diske otomatik olarak kayıt edilmesini sağlar.

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	Otomatik Kayıt bölümünde, Aktif satırını işaretleyin, Aralık satırına istdeğiniz değeri girin.

3.	Tamam butonunu tıklayın.

Yapılan kayıt  Autosave dizini altına eğer çiziminize bir isim vermemişseniz isimsiz.prj olarak bir isim vermişseniz, verdiğiniz proje ismi.prj olarak kayıt edilir.


Hızlı Çizim Modu

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	Ekrana gelen Genel Ayarlar penceresinden Hızlı Çizim Modu yazısını tıklayın.

3.	Yazının önünde işaret varsa, işaret kalkacaktır (Hızlı çizim modu kapalı).

4.	Yazının önünde işaret yoksa, işaretlenecektir (Hızlı çizim modu açık).

5.	Hızlı çizim modu kapalıyken, program tarafından isimlendirilen objelerin isimlerini, çizim anında değiştirebilirsiniz.

6.	Hızlı çizim modu açıkken, program tarafından isimlendirilen objelerin isimlerini, çizim anında değiştiremezsiniz. Bunun amacı, obje isimleri önemsizse veya zaten objeler sıralı çiziliyorsa, daha az iş yapmaktır.

Ctrl ve H tuşlarına birlikte basarak da hızlı çizim modunu  açıp, kapatabilirsiniz. Hızlı çizim modunun açık veya kapalı olduğunu, alt satırda kullanıcaya iletilir


Ayarları Açık Pencerelere Uygula

Çalıştığınız çizim penceresinde  objeler için yaptığınız ayarların o an açık olan diğer pencereler için de geçerli olmasını istiyorsanız Ayarları Açık Pencerelere Uygula  yazısının önüne çarpı işareti koymanız gerekir.


İlkel Obje Renkleri

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	İlkel Obje Renkleri yazısının önündeki kutuyu tıklayın.

3.	Renk paletinden istediğiniz rengi çift tıklayarak seçin.

4.	Tamam tuşunu tıklayın. Çizgi, çember, yay ve true type yazı gibi objeler seçtiğiniz renkle çizilecektir.


İlkel Obje Çizgi Tipi

1.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın.

2.	İlkel Obje Çizgi Tipi yazısının önündeki kutuyu tıklayın.

3.	Çizgi tiplerinden birini seçin.

4.	Tamam tuşunu tıklayın.

5.	Çizgi, çember, yay gibi objeler seçtiğiniz çizgi tipleriyle çizilecektir.


Yeniden Çiz

Ekranı temizlemek için kullanılır.

1.	Görüntü menüsünden Yeniden Çiz satırını veya toolbarda Yeniden Çiz butonunu tıklayın.

2.	Objeler yeniden çizilecektir.

Yeniden Çiz butonu


Yeniden Oluştur

Yeniden oluştur komutu İdeMimar ın çizimi yeniden yaratmasına ve objelerin ekranda üzerinde yapılan değişikliklerle yeniden oluşturulmassna olanak sağlar.

1.	Görüntü menüsünden Yeniden Oluştur satırını veya toolbardan Yeniden Oluştur butonunu tıklayın.

2.	Objeler yeniden oluşturulacaktır.

Yeniden Oluştur butonu


Zoom Pencere

Zoom Pencere  ile iki adet koordinat girilir. Mouse ile seçildiğinde program bu kordinatları otomatik algılar. İstenirse koordinatlar klavye ile de girilir. Bu koordinatlar arasında kalan kısım ekranı kaplayacak şekilde büyür.

1.	Görüntü menüsünden Zoom Pencere satırını veya  toolbarda bulunan ZoomPencere butonunu tıklayın.

2.	Çizim alanını sol tuş ile tıklayın.

3.	Mouse'u sürükleyerek büyütmek istediğiniz alanı pencere içine alın ve sol tuşu tıklayın.

4.	Ekran, pencere boyutları oranında büyüyecektir.

Klavyeden Ctrl ve Z tuşlarına birlikte basın. Zoom Pencere  çalışacaktır.

Toolbarda Zoom Pencere butonu

  İlgili Konular


Zoom Çizim

Zoom Çizim çizim hacminiz ne olursa olsun, tüm çizimin ekranda görünmesini sağlar. Komutun çalıştırılması için;

1.	Görüntü menüsünden Zoom Çizim satırını veya toolbardan zoom sınırlar butonunu tıklayın.

2.	Ekran, çizim boyutlarına gelecektir.

Ayrıca klavyeden Ctrl ve S tuşlarına birlikte basın. Zoom Sınırlar  çalışacaktır.

Toolbarda Zoom Sınırlar butonu

  İlgili Konular


Zoom Hepsi

Zoom Hepsi çizim sınırlarını göz önüne alarak çalışan bir komuttur. Çizim Sınırları içinde verdiğimiz değerleri veri alarak çiziminizi ekrana getirir.

1.	Görünü menüsünden Zoom Hepsi satırını tıklayın.

2.	Çizim, çizim sınırları ayarlarında tanımlanan boyutlarına gelecektir.

  İlgili Konular


Pan

Kaydır komutu, çizimi belirli bir miktarda kaydırmak için kullanılır.

1.	Görüntü menüsünden Kaydır satırını veya toolbardan Kaydır butonu tıklayın

2.	İmleci, kaydırmak istediğiniz nokta üzerine getirin ve sol tuşu tıklayın.

3.	Mouse' u sürükleyin ve tekrar tıklayın.

4.	Çizim, sürükleme miktarı kadar kayacaktır

Kaydır komutunu, Ctrl ve P tuşlarına birlikte basarak da çalıştırabilirsiniz.

Toolbarda Kaydır butonu

  İlgili Konular


Zoom Geri

Çizim üzerinde  zoom yaptıktan sonra, bir önceki görüntüye geçmek için zoom geri komutunu kullanabilirsiniz.

1.	Zoom pencere veya kaydır komutunu çalıştırın.

2.	Görüntü menüsünden Zoom Geri satırını veya toolbarda Zoom Geri butonunu tıklayın.

3.	Bir önceki, görünüşe döneceksiniz.

Klavyeden Ctrl ve G tuşlarına basarsanız, önceki görünüş çalışır.

Toolbarda Zoom Geri butonu


Noktasal Işık Kaynağı

1.	3 boyut menüsünden Işık Kaynağı Tanımla alt menüsünde çıkan Noktasal satırını veya,

2.	3 boyut menüsünden Işık Kaynağı Tanımla alt menüsünde çıkan ışık kaynağı satırlarından birini ya da 3 boyut menüsünden Kamera Tanımla satırını tıkladıktan sonra, toolbarda oluşan butonların arasından Noktasal Işık Kaynağı butonunu tıklayın.

3.	Çizim  alanda herhangi bir tıklayın.

4.	Noktasal ışık kaynağı oluşacaktır.

Toolbarda oluşan noktasal ışık kaynağı

Noktasal Işık Kaynağı Ayarlarını Değiştirmek:

1.	3 Boyut menüsünden Işık Kaynağı Ayarları satırını veya Işık Kaynağı Tanımla alt menüsünden Işık kaynağı Tanımla satırlarından birini tıkladıktan sonra soltoolbarda oluşan Işık Kaynağı  Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Karşınıza Noktasal Işık Kaynağı Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Burada istediğiniz değişikliği yapın.

Noktasal Işık Kaynağı Oluşturduktan Sonra Ayarlarını Değiştirmek:

1.	Değiştir menüsünden Genel Obje Edit satırını veya toolbarda Genel Obje  Edit Butonu tıklayın. İmlecin şekli değişecektir.

2.	İmleci değiştirmek istediğiniz ışık kaynağının üzerine getirerek mouse' un sol tuşunu tıklayın.

3.	İlgili ışık kaynağının ayarlarını gösteren pencere karşınıza gelecektir.

4.	Değişiklikleri yapın

5.	Tamam butonunu tıklayın.

  İlgili Konular


Yönlendirilmiş Işık Kaynağı

1.	3 boyut menüsünden Işık Kaynağı Tanımla alt menüsünde çıkan Yönlendirilmiş satırını veya,

2.	3 boyut menüsünden Işık Kaynağı Tanımla alt menüsünde çıkan ışık kaynağı satırlarından birini ya da 3 boyut menüsünden Kamera Tanımla satırını tıkladıktan sonra, toolbarda oluşan butonların arasından Yönlendirilmiş Işık Kaynağı butonunu tıklayın.

3.	Çizim alanında istediğiniz bir noktayı tıklayın.

4.	Enter tuşuna basın. Mouse 'u oynatarak ışık kaynağını döndürün.

5.	İstediğiniz yöne geldiğinde, mouse'un sol tuşunu tıklayın.

6.	Işık kaynağı yerleşecektir.

Yönlendirilmiş Işık Kaynağı Ayarlarını Değiştirmek:

1.	Yönlendirilmiş ışık kaynağı oluşturun.

2.	Değiştir menüsünden Genel Obje Edit satırını veya toolbarda Genel Obje  Edit Butonu tıklayın. İmlecin şekli değişecektir.

3.	İmleci değiştirmek istediğiniz ışık kaynağının üzerine getirerek mouse' un sol tuşunu tıklayın.

4.	İlgili ışık kaynağının ayarlarını gösteren pencere karşınıza gelecektir.

5.	Değişiklikleri yapın

6.	Tamam butonunu tıklayın.

  İlgili Konular


Spot Işık Kaynağı

1.	3 boyut menüsünden Işık Kaynağı Tanımla alt menüsünde çıkan Spot satırını veya,

2.	3 boyut menüsünden Işık Kaynağı Tanımla alt menüsünde çıkan ışık kaynağı satırlarından birini ya da 3 boyut menüsünden Kamera Tanımla satırını tıkladıktan sonra, toolbarda oluşan butonların arasından Spot Işık Kaynağı butonunu tıklayın.

3.	Çizim alanında istediğiniz bir noktayı tıklayın.

4.	Enter tuşuna basın. Mouse 'u oynatarak ışık kaynağını döndürün.

5.	İstediğiniz yöne geldiğinde, mouse'un sol tuşunu tıklayın.

6.	Işık kaynağı yerleşecektir.

Spot  Işık Kaynağı Ayarlarını Değiştirmek:

1.	Spot ışık kaynağı oluşturun.

2.	Değiştir menüsünden Genel Obje Edit satırını veya toolbarda Genel Obje  Edit Butonu tıklayın. İmlecin şekli değişecektir.

3.	İmleci değiştirmek istediğiniz ışık kaynağının üzerine getirerek mouse' un sol tuşunu tıklayın.

4.	İlgili ışık kaynağının ayarlarını gösteren pencere karşınıza gelecektir.

5.	Değişiklikleri yapın

6.	Tamam butonunu tıklayın.

  İlgili Konular


Kamera Tanımla

1.	3 boyut menüsünden Kamera Tanımla Satırını veya 3 Boyut menüsünden Işık Kaynağı Tanımla alt menüsünde çıkan ışık kaynağı satırlarından birini tıkladıktan sonra, toolbarda oluşan butonların arasından Kamera butonunu tıklayın.

2.	Çizim alanını tıklayın.

3.	Enter tuşuna basın.

4.	Mouse 'u oynatarak kamerayı döndürün.

5.	İstediğiniz yöne geldiğinde, mouse'un sol tuşunu tıklayın.

6.	Kamera yerleşecektir.


Kamera Ayarları

1.	3 Boyut menüsünden Kamera Ayarları satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Kamera Ayarları penceresi gelecektir.

3.	Burada istediğiniz değişikliği yapın.

4.	Tamam butonuna basın.

5.	Kamera tanımlayın.


Yerleştirilen Kameranın Ayarlarını Değiştirmek

1.	Değiştir menüsünden Genel Obje Edit satırını veya toolbarda Genel Obje  Edit Butonu tıklayın. İmlecin şekli değişecektir.

2.	İmleci değiştirmek istediğiniz kameranın üzerine getirerek mouse' un sol tuşunu tıklayın. İlgili kameranın ayarlarını gösteren pencere karşınıza gelecektir.

3.	Değişiklikleri yapın ve Tamam butonunu tıklayın.

Toolbarda Genel Obje Edit butonu


Perspektif Penceresi Aktifken Kamera Ayarlarını Değiştirmek

1.	Değiştir menüsünden Taşı satırını tıklayın.

2.	 Kamerayı seçin. Sağ tuşa basın ve çizim alanını tıklayın.

3.	Klavyeden okları, Home, End, Page UP ve Page Down tuşlarını kullanarak kamera ayarlarını değiştirin.

4.	Aynı anda değişiklikleri [image] perspektif penceresinde de izleyebilirsiniz.


Kamera Yolu Tanımla

Bir [image] animasyon hazırlayabilmeniz için en az bir kamera yolu tanımlamanız gerekir.

1.	Obje çizin.(Örneğin duvar ). 3 Boyut menüsünden Kamera Yolu Tanımla satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Kamera Yolu-Şu Anki Görünüş penceresi gelecektir. Burada, mevcut  çizimin perspektifİ görülecektir.

3.	Pencere menüsünden Yan Yana satırını tıklayın.

4.	Mouse'u sürükleyerek, perspektifi istediğiniz pozisyona getirin. (Plan penceresi üzerindeki imleç, kamera görevi görecektir.)

5.	Bu arada klavyeden okları, home, end, page up ve page Down tuşlarını kullanarak uygun görüntüyü yakalayın.

6.	Animasyon yapacağınız noktaları belirlemek için farenizin sol tuşunu çizim alanında ilgili yerlere tıklayın. İstediğiniz kadar nokta seçtikten sonra enter tuşuna basın Kamera yolu oluşacaktır.

  İlgili Konu:Perspektif


Alt  ve Üst Ok tuşlarıya kameranızı  yukarı bakış açısını,

Üst ve Alt Ok tuşlarıyla doğrultu açısını,

Page UP ve Page Down tuşlarıyla kameranın yüksekliğini,

Home ve End tuşlarıyla yatma açısını ayarlayabilirsiniz.


Animasyon

1.	Kamera yolu tanımlayın.

2.	Kamera yolunu sol tuş ile seçin.

3.	3 Boyut menüsünden Animasyon satırını  tıklayın.

4.	Karşınıza Kamera Animasyonu Görüntüle penceresi gelecektir.

5.	Bu pencerede Ön Görüntüle butonuna tıklayın.

6.	Animasyon istediğiniz gibi oluştuysa Tamam butonuna tıklayın.

7.	Karşınıza Animasyon Kaydet penceresi gelecektir.

8.	Dosya Adı satırına üç karakterli bir isim verin.

9.	Program her bir karenin  render'ini hazırlayacaktır.

10.	Hazırlanan animasyonu, Görüntüleyici isimli programda izleyebilirsiniz.


Animasyon Kaydet

1.	Kamera yolu tanımlayın.

2.	Kamera yolunu sol tuş ile seçin.

3.	3 Boyut menüsünden Animasyon satırını  tıklayın.

4.	Karşınıza Kamera Yolu Görüntüle penceresi gelecektir.

5.	Bu pencerede Ön Görüntüle butonuna tıklayın.

6.	Animasyon istediğiniz gibi oluştuysa Tamam butonuna tıklayın.

7.	Karşınıza Animasyon Kaydet penceresi gelecektir.

8.	Dosya Adı satırına üç karakterli bir isim verin.

9.	Program her bir karenin  render'ini hazırlayacaktır.

10.	Hazırlanan animasyonu, Görüntüleyici isimli programda izleyebilirsiniz.


Kesit Görüntüle

1.	3 Boyut menüsünden Kesit satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Kesit Al penceresi gelecektir.

3.	Kesitler listesinden istediğiniz kesiti mouse ile seçin.

4.	Kesit özelliklerini değiştirmek için, Değiştir butonunu tıklayın. Açılan pencerede istedğiniz değişiklikleri yapın ve Tamam butonunu tıklayın ve bir önceki ekrana geri dönün.

5.	Görüntüle butonuna tıklayın.

6.	Kesit penceresi oluşacak ve çizilecektir.


Kesit Hattını Silmek

1.	3 Boyut menüsünden Kesit satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Kesit Al penceresi gelecektir.

3.	Kesitler listesinden istediğiniz kesiti mouse ile seçin.

4.	Sil butonunu tıklayın.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	Görüntü menüsünden Yeniden Çiz satırını veya  toolbarda Yeniden Çiz butonunu tıklayın.

Toolbarda Yeniden Çiz butonunu


Perspektif

1.	 Kamera veya bir kaç kamera tanımlayın.

2.	3 boyut menüsünden Perspektif satırını veya toolbardan Perspektif butonunu sol tuş ile tıklayın.

3.	Karşınıza Perspektif Ayarları penceresi gelecektir.

4.	Perspektif ayarları penceresinde gerekli ayarlamaları yapın.

5.	Görüntüle butonunu tıklayın.

6.	Perspektif görüntü karşınıza gelecektir. Perspektif penceresi üzerinde mouse’un sağ tuşuna basın. Renk paleti ekrana gelecektir. Renk paletinde seçeceğiniz renk, perspektif penceresinin rengi olacaktır.

7.	İstediğiniz sayıda kamera tanımlayarak, herbir kamera için perspektif alabilirsiniz.

8.	Çizim ile perspektif görüntü eşgüdümlü çalışmaktadır. Başka bir deyişle, çizimde yaptığınız ilave veya değişiklikler, her bir perspektif penceresinde aynı anda izlenebilmektedir.

Perspektif  Penceresi Aktifken Kamera Ayarlarını Yenileme

1.	Değiştir menüsünden Taşı satırını tıklayın.

2.	Kamerayı seçin.

3.	Klavyeden okları, Home, End, Page UP, Page Down tuşlarını kullanarak kamera ayarlarını değiştirin.

4.	Aynı anda değişiklikleri perspektif penceresinde de izleyebilirsiniz.

5.	Ya da kamera ayarlarını Genel Obje Edit komutu ile de ayarlayabilirsiniz.

Toolbarda Perspektif butonu


Render

Render, çizim ekranında objelere ve çizim alanına, birer yüzey dokusu atanarak üç boyutlu görüntüsünün alınmasıdır.

1.	Çizim yapın.

2.	Kamera tanımlayın. (Gerekli koşul)

3.	Uygun bir yere [image] ışık tanımlayın.

4.	3 boyut Menüsünden Render satırını veya toolbardan Render butonunu sol tuş ile tıklayın.

5.	Karşınıza Perspektif Ayarları penceresi gelecektir.

6.	Perspektif ayarları penceresinde gerekli ayarlamaları yapın.

7.	Görüntüle butonunu tıklayın.

8.	Render oluşacaktır.

Başarılı render  alabilmek için en az 65000(16 bit) renkte çalışmak gereklidir.

Toolbarda Render  butonu


Üst Üste

Açık pencerelerin hepsini üst üste dizer.


Yan Yana

O anda açık olan pencerelerin hepsini çizim ekranında görmenizi sağlar.


İkonları Düzenle

1.	Çalıştığınız katlara ait pencereleri ikon haline getirdiyseniz (minimize ikonunu tıkladıysanız) ve bu pencereleri düzenli hale getirmek istiyorsanız

2.	Pencere menüsünden İkonları Düzenle satırını tıklayın.


Hepsini Kapat

O anda açık olan bütün pencerelerinizi kapatır.


Hepsini Aç

Kat Genel Ayarlarında oluşturulan bütün katları üst üste açar.


İçerik

İdemimar programından ana yardım menüsüne geçişi sağlar.


Yardımın Kullanılması

Yardım menülerinin nasıl kullanılacağı hakkında bilgi verir. Yardım menüsünde ilgili satırı tıklayın.


İdeMİMAR Hakkında

İdeMimar Programının içeriği hakkında bilgi verir. Yardım menüsünde ilgili satırı tıklayın.


Koordinat Kutusu

Çizim objelerinin lokal ve/veya global koordinatlarını tanımlamak için tasarlanmış kutudur. Koordinat kutusu fare ve klavye ile kullanılabilir. X, Y, L, A, birine klavyeden basılır. İmleç, ilgili satıra gider ve istenilen değer yazılır. Fare ile işlem, ilgili sayı kutusu tıklatılarak yapılır. Girilen değerin sabit kalması için enter tuşuna basılır. Bu durumda ilgili kutunun rengi değişir.

Girilen koordinatlar, lokal ve global olarak kullanılabilir. Klavyeden G harfine  bir kez bastığınızda X ve Y nin önündeki kutuya çarpı işareti konulur ve Lokal olarak kullanılır. Yani tıkladığınız en son nokta orijin noktası kabul edilir ve girdiğiniz koordinatlar bu noktaya olan uzaklıkları belirler.  (lokal nokta tanımla)  ile de çizim alanında lokal eksen  tanımlayabilirsiniz. Tekrar G tuşuna basarsanız Global koordinat sistemine göre koordinat girersiniz.

Koordinat Kutusundaki Notasyonlar:

X kutusuna girilen değer objenin koordinat sistemine göre yatay mesafesidir

Y kutusuna girilen değer objenin koordinat sistemine göre dikey mesafesidir

L kutusuna girilen değer objenin boyunu ifade eder. Local olarak çalışır.

A kutusuna girilen objenin yatayla yaptığı  açısıdır.


Koordinat Kutusu Örnek 1

 1. Toolbardan yeni projeI butonunu farenizin sol tuşunu tıklayarak yeni bir proje açın. Böylece menüler ve butonlar aktif hale gelecektir.

2.(1;2).noktasından  (10;12) noktasına  duvar çizeceğiz.

3. Bunun için toolbardan duvar butonunu farenizin sol tuşu ile tıklayın.

4. X sayı kutusuna 1 yazmamız gerekiyor. X tuşuna basın, 1 yazın ve enter tuşuna basın. X sayı kutusunda sabitlenecek ve kutunun rengi değişecektir. (Bu arada fareyi oynatmayın.)

5. Şimdi  Y kutusuna 2 yazmamız gerekiyor. Y tuşuna basın, 2 yazın ve enter tuşuna basın. Y  sayı kutusunda 2 sabitlenecektir.

6. Farenin sol tuşu ile çizim alanını tıklayın. İmleç  (1;2) noktasını yakalayacaktır.

7. X tuşuna basın,10 yazın ve enter tuşuna basın.

8. Y tuşuna basın, 12 yazın ve enter tuşuna basın.

9. İmleç (10;12) noktasına kilitlenecektir. Fareyi çizim alanına tıklayın.

Bu arada kutulara işaret konulmadığı için global eksene göre duvar çizildi.


Koordinat Kutusu Örnek 2
Global eksene göre (2;3) noktasından başlayan ve bu noktaya göre 20 derece açı yapan 6 metre uzunluğunda  duvar çizimi ;

1.	Yeni bir proje açın.

2.	Toolbardan duvar butonunu farenizin soltuşu ile tıklayın.

3.	X sayı kutusuna 2 yazmak için X tuşuna basın, 2 yazın ve enter tuşuna basın. Sayı sabitlenecek ve kutunun rengi değişecektir. (Bu arada fareyi oynatmayın)

4.	Y kutusuna 3 yazmak için Y tuşuna basın, 3 yazın ve enter tuşuna basın. Sayı sabitlenecektir.

5.	Fareyi çizim alanına tıklayın. İmleç, (2;3) noktasına kilitlenecektir.

6.	A sayı kutusuna 20 yazmamız gerekiyor. A tuşuna basın,20 yazın ve enter tuşuna basın. Böylece imleç son noktaya göre (local eksen) 20 dereceye kilitlenir.

7.	 Uzunluğun 6 metre olması için L kutusuna 6 yazmamız gerekiyor. Bunun için, L tuşuna basın, 6 yazın ve enter tuşuna basın. Bu durumda imleç lokal eksene göre 6 metreye kilitlenir.Fareyi çizim alanına tıklayın.


Koordinat Kutusu Örnek 3
1.	İdemimar programında koordinat kutusunu kullanarak eğik aks çizmek için aks üzerindeki herhangi iki noktanın koordinatını vermek yeterlidir. Çizim ekranında (4,4) ve (7,8) noktalarından geçen aksın çizimi;

2.	Yeni proje açın.

3.	Çizim ekranında farenizin sol tuşu ile aks butonunu tıklayın ve space bar tuşu ile imlecinizi eğik aks çizebilecek duruma getirin.

4.	Koordinat kutusuna bilgi girmek için; klavyeden X tuşuna basın, 4 yazıp enter tuşuna basın. Sayı sabitlenecek ve kutunun rengi değişecektir.

5.	Y kutusuna 4 yazmak için Y tuşuna basın, 4 yazın enter tuşuna basın. Sayı sabitlenecek ve kutunun rengi değişecektir.

6.	Fareyi çizim alanına tıklayın. İmleç (4,4) noktasına kilitlenecektir.

7.	İkinci noktayı girmek için; X tuşuna basın, 7 yazın ve enter tuşuna basın.

8.	Y  tuşuna basın, 8 yazın ve enter tuşuna basın. İmleç (7,8) noktasına kilitlenecek ve çizim alanında aksınızın sanal görüntüsü oluşacaktır.

9.	İmlecinizi çizim alanına tıkladığınızda daha önce belirttiğiniz Aks Sınırları doğrultusunda aksınız oluşacaktır.


Düğüm Noktası Atla

Düğüm Noktası kilitleme yöntemi, imleç koordinatlarının düğüm noktası koordinatlarına kilitlenmesidir.

1.	Toolbarda Düğüme Kilitlenme butonunu tıklayın.

2.	Buton basılı değilse (inaktif), herhangi bir moddayken imleç düğüm noktalarına atlamaz.

3.	Buton basılı ise (aktif) -programın varsaydığı durum- imleç düğüm noktasına atlar.

Buton basılı

Buton basılı değil.


Düğüm Noktası Göster

Düğüm noktaları , çizim alanında, kare olarak gözükür. Ancak, düğüm noktalarının gözüküp gözükmemesi opsiyoneldir.

1.	Ayarlar menüsünden Çizim Yardımcıları satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Çizim Yardımcıları penceresi gelecektir.

3.	Burada Düğüm Noktalarını Göster satırını tıklayın.

4.	Satırın önündeki işaret kalkacaktır.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	Düğüm Noktaları çizim alanında görünmez duruma gelecektir.

  İlgili Konu:Düğüm Noktası Kilitleme


Objelerin geometrik bilgilerinin saklandığı koordinatlardır.


Obje Seçimi

Çizim sırasında oluşturduğunuz her bir eleman, obje veya nesne olarak adlandırılır. Objeler üzerinde değişiklik yapmak istendiğinde ilgili obje seçilir. Bu seçme işlemine obje seçimi denir.

Çizim alanında var olan objeleri, komut çalıştırıldıktan sonra mouse ile işaretleyerek üzerinde çalışmalar yapabilirsiniz. Objeyi işaretleyip seçtiğiniz anda, nesne üzerinde küçük kutucuklar belirir. Bu kutucuklara grip adı verilir. Obje seçimi, üç şekilde yapılabilir:

1.	İmleci, ekran üzerinde seçmek istediğiniz objenin üzerine getirin. Bu arada, altta ilgili objenin adını program kullanıcaya iletir. Mouse’un sol tuşuna basın. Objenin üzerinde gripler oluşacaktır.

2.	İmleci seçmek istediğiniz objelerin dışına taşıyıp, sol tuşa basın. Objeleri içine alacak çerçevenin bir köşesini, belirlemiş olursunuz. İmleci hareket ettirerek,  çerçeveyi oluşturun ve sol tuşa basın. Çerçeve içinde yer alan objeler seçilmiş olur.

3.	İmleci seçmek istediğiniz objelerin dışına taşıyıp, sol tuşa basın. Objeleri içine alacak çerçevenin bir köşesini, belirlemiş olursunuz. Klavyeden shift tuşuna basılı tutup, imleci hareket ettirin ve istediğiniz boyutta çerçeveyi oluşturun. Sol tuşa basın. Çerçevenin içinde kalan ve üzerinden geçen bütün objeleri seçmiş olursunuz.

Seçilmiş objeler üzerinde yapılacak, ikinci bir seçim işlemi, objelerin seçilmişlik özelliğini ortadan kaldırır.

  İlgili Konu:Seçme Uzaklığı Ayarı


Komut Ve Bilgi Girişi

İdeMİMAR'da iki şekilde komut girebilirsiniz;

1.Toolbardan

a- İmleci, çalıştıracağınız komuta ait butona getirin.

b-Tıklayın.

Toolbarda herhangi bir buton üzerinde mouse’un imlecini kısa bir süre bekletirseniz, karşınıza butonla ilgili yardım balonu gelecektir.

Toolbarda herhagi bir komut çalıştırdığınızda, toolbarın alt kısmında komutla ilgili yardımcı butonların yüklendiğini göreceksiniz.

2.Menülerden

Komutlara, menü satırındaki başlıklar altından ulaşabilirsiniz. Menüden komut çalıştırmak için;

 a- Çalıştıracağınız komutun yer aldığı başlığın üzerine mouse’ unuzu tıklayın.

 b- Başlık altındaki menü ekranınızda belirecektir.

 c- İstediğiniz komut üzerine, mouse ile gelerek tıklayın.


Dik

Dik modu aktif iken,objeleri yatay ve dikey doğrultuda daha kolay çizebilirsiniz. Bu durumda imleç, çizim anında sadece yatay ve dikey yönde hareket eder.

1.	Ayarlar menüsünden Çizim Yardımcıları satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Çizim Yardımcıları penceresi gelecektir.

3.	Burada Dik(Ortho) satırını tıklayın.

4.	Dik(Ortho) satırının önündeki kutu işaretlenecektir.

5.	Tamam butonunu tıklayın.

6.	Dik modu aktif hale gelecektir.

Klavyeden Ctrl ve O tuşlarına birlikte basarak Dik modunu açar veya kapatırsınız.

Herhangi bir anda Shift tuşuna basarsanız, Dik modunu çalıştırırsınız.

Toolbarda Dik  butonunu tıklayın. Buton basılı ise dik modu aktif,  değilse dik modu inaktiftir.


Kilitleme (Snap)

Kilitle, imlecin, belirli aralıklarla hareket etmesini sağlayan bir olanaktır. Kilitle açık olduğunda, imleç ızgara noktalarında hareket edebilmektedir.

1.	Ayarlar menüsünden Çizim Yardımcıları satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Çizim Yardımcıları penceresi gelecektir.

3.	Kilitleme grubundan Açık satırına tıklayın.

4.	Yazının önünde işaret varsa, işaret kalkacaktır (kilitle inaktif).

5.	Yazının önünde işaret yoksa, işaretlenecektir (kilitle aktif)

6.	Tamam butonunu tıklayın.

7.	Ya da toolbar da Kilitle  butonunu tıklayın.

8.	Buton basılıyken kilitle aktifdir.

9.	Buton basılı değilken kilitle inaktifdir.

10.	Kilitle aktifken, imleç ızgara çizgilerinin kesişim noktalarına atlar.

11.	Kilitle inaktifken, imleç serbesttir.

Klavyeden Ctrl ile birlikte K tuşuna basarsanız, kilitle çalışır.

Toolbarda kilitle butonu


Izgara (Grid)

Ekranda verilen limitlerle belirlenmiş alan içinde düzenli ve eşit aralıklı noktalardan oluşan bir ızgara (sistemi) oluşturulur. Bu sistem, çizime kolaylık sağlamak amacıyla kullanılmaktadır. Izgara aralıkları ise kullanıcı tarafından  ayarlanabilmektedir.

1.	Ayarlar menüsünden Çizim Yardımcıları satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Çizim Yardımcıları penceresi gelecektir.

3.	Izgara grubundan Açık satırına tıklayın.

4.	Yazının önünde işaret varsa, işaret kalkacaktır (Izgara inaktif).

5.	Yazının önünde işaret yoksa, işaretlenecektir (Izgara aktif)

6.	Tamam butonunu tıklayın.

7.	Ya da toolbar da Izgara butonunu tıklayın.

8.	Buton basılıyken ızgara aktifdir.

9.	Buton basılı değilken ızgara inaktifdir.

10.	Izgara aktifken, ekranda ızgara çizgileri görünür.

11.	Izgara inaktifken, ekranda ızgara çizgileri görünmez.

Toolbarda Izgara butonu basılı.

Toolbarda Izgara butonu basılı değil.

  İlgili Konular


Izgara Aralıkları Ayarları

1.	Ayarlar menüsünden Çizim Yardımcıları satırını tıklayın.

2.	Karşınıza Çizim Yardımcıları penceresi gelecektir.

3.	X Aralığı ve Y Aralığı önündeki sayıları değiştirin.

4.	Tamam butonuna tıklayın. ızgara çizgileri yeni aralığa göre ayarlanacaktır.


Ekranında, butonların sıralandığı bölümdür.


Aks Modları

Aks butonunu tıkladıktan sonra space-bar tuşuna iki defa basarsanız, aks imlecinin görüntüsünün değiştiğini görürsünüz.

1.Görüntü:Serbest aks modu.Yatay,dikey ve/veya açılı aks çizmek için kullanılır.

2.Görüntü:Yatay aks modu. Yatay aks çizmek için kolaylık.

3.Görüntü:Dikey aks modu. Dikey aks çizmek için kolaylık.


Çizilen Aksın Ayarlarını Değiştirmek

1.	Değiştir menüsünden Genel Obje Edit satırını veya toolbar da Genel Obje  Edit  butonunu tıklayın. İmlecin şekli değişecektir.

2.	İmleci, değiştirmek istediğiniz aksın üzerine getirerek  sol tuşu ile tıklayın. O aksın ayarlarını gösteren pencere karşınıza gelecektir.

3.	Değişiklikleri yapın ve Tamam butonunu tıklayın.

Bir ve birden fazla aksı seçtikten sonra da Genel Obje Edit butonunu tıklayabilirsiniz. Yapılan değişiklikler seçilen tüm akslara  uygulanacaktır.

Bir projede, sadece, tüm aksları seçmek için programın filitre özeliğinden faydalanabilirsiniz.

Toolbarda Genel Obje Edit butonu

  İlgili Konular


Herhangi bir moddasınız. (örneğin aks, aks butonunu tıklayın)

1.	Destek menüsünden Hepsini Seç satırını tıklayın.

2.	Sadece -örneğin akslar- söz konusu objeler seçilecektir (Hangi modda iseniz, o moda ait objeler seçilecektir).


Obje Adlandır

Obje adlandır, projede bulunan objelerin adlarının düzenlenmesi için kullanılır. Data girerken obje adlarının ve sırasının düşünülmesine gerek yoktur. Bunun yerine bir katta data tarifi bittikten sonra obje adlandır ile, obje isimlerini değiştirebilir ve sıraya sokabilirsiniz. Bunun için,

1.	Destek menüsünden Obje Adlandır satırını tıklayın.

2.	Açılan dialogdaki satırda, hangi obje adlandırılacaksa, objenin indisi ve başlangıç numarasını girin. (Örneğin kiriş ise K ve 1’den başlayacaksa 1, başka bir deyişle K1 yazın, döşeme için D1, kolon için S1 gibi) ve Tamam butonunu tıklayın.

3.	Sırayla, objeleri sayar gibi her birini sırayla tıklayın. Objeler seçilecektir. (Eğer yanlış seçim yaparsanız, o kirişi tekrar tıklayarak seçimi iptal edebilirsiniz.)

4.	Seçim bittikten sonra, klavyeden enter tuşuna basın. Objeler, seçim sırasına göre adlandırılacaktır.

İpucu: Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı ekrana gelecektir.


Kolon Boyutları

Kolon boyutları, seçilen bir ve birden fazla kolonun boyutlarını tamamiyle değiştirme veya belirli bir sayda attırmak veya belirli bir sayıda azaltmak için kullanılır.

1.	Kolon veya kolonları seçin.

2.	Değiştir menüsünden Kolon Boyutları satırını tıklayın.

3.	Xboy ve Yboy’a  istediğiniz değeri girin. (Örneğin, Xboy=50, Yboy=25 yazılırsa, kolon veya kolonlar 50/25 olur. Xboy=+5,  Yboy=-5 yazılırsa, kolonun veya kolonların X boyutu 5 artar, Y boyutu 5 azalır)

4.	Tamam tuşu üzerinde tıklayın.

İpucu: Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı ekrana gelecektir.


Bir Akstan Belirli Bir Mesafede Aks Türetmek

Üç yöntemle yapılabilisiniz;

  Aks Offset

Aksın adını otomatik değiştirir. Zaten aks için geliştirilmiştir. Aks özelliklerini, Aks Ayarlarında yapılan en son değişikliklerden  alır. (Önerilen)

  Klonla

Genel olarak tüm objeler için kullanılır. Aksın adı dahil, referans aksın özellikleri ile türetilir.

  Obje Çoğalt

Genel olarak tüm objeler için kullanılır. Aksın adı dahil, referans aksın özellikleri ile türetilir.


e
Ekranın sol alt köşesinde bulunan Mimari Plan/Kalıp Planı butonunu  sol tuşu ile tıklayın. Mimari moddan kalıp planı moduna geçeceksiniz.. Tekrar tıklarsanız, kalıp planı modundan, mimari moda geçersiniz.


Mimari Döşemeye Kaplama Tanımlamak

1.	Ayarlar menüsünden Döşeme Ayarlarını Tıklayın.

2.	Karşınıza Mahal Ayarları Penceresi gelecektir.

3.	Bu pencerede bulunan yazılalar başlığını tıklayın.

4.	Karşınıza İleri Mahal Ayarları Penceresi gelecektir.

5.	Kaplama Adı Yaz satırının önünde bulunan kutuya mouse ile tıklayıp, çarpı işareti oluşturun.

6.	Kaplama Adı satırına, istediğiniz kaplama cinsini yazın.

7.	Tamam butonuna tıklayıp, İleri Mahal Ayarlarından çıkın.

8.	Tekrar Tamam butonuna tıklayıp Mahal Ayarlarından çıkın.

9.	Döşemeyi bir önceki sayfada anlatılan maddeleri izleyerek oluşturun.

 Genel Obje Edit butonu ile de,  daha önce oluşturulmuş döşeme ve mahallerin ayarlarını değiştirebilirsiniz.


Çizilen Bir Çatının Ayarlarını Değiştirmek

1.	Değiştir menüsünden Genel Obje Edit satırını veya toolbarda Genel Obje  Edit butonu tıklayın.

2.	İmlecin şekli değişecektir. İmleci, değiştirmek istediğiniz çatının üzerine getirerek sol tuş ile tıklayın. O çatının ayarlarını gösteren pencere karşınıza gelecektir.

3.	Değişiklikleri yapın ve Tamam butonunu tıklayın.

4.	Çatı yeni ayarlara göre tekrar oluşturulacaktır.


Global Koordinatlar

Çizim  alanının sol alt köşesinde bulunan (düğüm noktası göster aktif ise dairenin bulunduğu nokta) koordinat sistemine göre tanımlanan koordinatlardır.

Global koordinat sistemine göre bir duvar çizelim.

1.	Duvar butonunu tıklayın.

2.	X tuşuna basın. İmleç koordinat kutusunda X satırına gidecektir.

3.	Örneğin 2 yazın. Bu değer, duvarın 1. noktasının apsisi. Enter tuşuna basın  ve  değeri kilitleyin.

4.	Y tuşuna basın. İmleç koordinat kutusunda Y satırına gidecektir.

5.	Örneğin 3 yazın. Bu değer, duvarın 1. noktasının ordinatı. Enter tuşuna basın  ve  değeri kilitleyin.

6.	Çizim alanını tıklayın. Duvarın 1.noktası yazılan değerlere göre belirlenecektir.

7.	Tekrar X tuşuna basın. İmleç koordinat kutusunda X satırına gidecektir.

8.	Örneğin 6 yazın. Bu değer, duvarın 2. noktasının apsisi. Enter tuşuna basın  ve  değeri kilitleyin.

9.	Y tuşuna basın. İmleç koordinat kutusunda Y satırına gidecektir.

10.	.Örneğin 5 yazın. Bu değer, duvarın 2. noktasının ordinatı. Enter tuşuna basın  ve  değeri kilitleyin.

11.	Çizim alanını tıklayın. Duvar çizilecektir.


Lokal Koordinatlar

Kullanıcı tarafından, çizim alanının herhangi bir noktasında tanımlanabilinen  koordinat sistemidir. Bu koordinat sistemi Lokal Nokta Tanımla komutu ile oluşturulur.

Döndür ve Düğüm Noktası Döndür komutlarında, lokal nokta döndürme merkezi, yatay eksen(apsis) ise obje ekseni kabul edilir.


Teknik Servis

İde Yapı teknik servisine yöneltilecek soruları, şekilli açıklamalarıyla birlikte faksla göndermeniz faydalı olacaktır. Önce, sorularınızın yanıtlarını, yardımda sıkça sorulacak sorular başlığı altında anlatılan konuların içinde olup olmadığını kontrol ediniz. Daha sonra, ilgili konuyu yardımlarda arayınız ve bulduğunuz yardım başlığında inceleyiniz. Yanıtını bulamazsanız, faks çekiniz.

Faks: (0212) 236 38 49


1.Çizim


e


Dik Referans Olarak Obje Tanımlayarak

1.	Herhangi bir objeyi çalıştırın(Örneğin [image] duvar)

2.	Toolbarda Dik Referans butonunu tıklayın.

3.	Doğrultusu olan herhangi bir objeyi tıklayın. (Duvar, çizgi, kiriş gibi)

4.	İlgili obje tıklandıktan sonra toolbardaki dik referans butonu basılı hale gelecek ve koordinat kutusunun açı satırı(A), ilgili objenin dik açısına kilitlenecektir.

5.	Bu durumda çizeceğiniz obje(iptal etmediğiniz sürece objeler) seçtiğiniz objeye dik çizilecektir.

6.	Dik referans modunu iptal etmek için Dik referans butonunu tekrar tıklayınız.

Toolbarda Dik Referans butonunu


Dik Referans Olarak Doğrultu Tanımlayarak

1.	Herhangi bir objeyi çalıştırın(Örneğin [image] duvar)

2.	Toolbarda Dik Referans butonunu tıklayın.

3.	Çizim alanının herhangi bir noktasını tıklayın.

4.	İkinci noktayı tıklayın.

5.	Toolbardaki dik referans butonu basılı hale gelecek koordinat kutusunun açı satırı(A), söz konusu iki noktanın oluşturduğu doğrultuya dik açıda kilitlenecektir.

6.	Bu durumda çizeceğiniz obje(iptal etmediğiniz sürece objeler) bu doğrultuya dik çizilecektir.

7.	Dik referans modunu iptal etmek için Dik referans butonunu tekrar tıklayınız.

Toolbarda Dik Referans butonunu


Paralel Referans Olarak Obje Tanımlayarak

1.	Çizim doğrultusu belirlenmesi gereken herhangi bir objeyi çalıştırın. (Örneğin [image] duvar)

2.	Toolbarda Paralel Referans butonunu tıklayın.

3.	Doğrultusu olan herhangi bir objeyi tıklayın. (Duvar, çizgi, kiriş gibi)

4.	İlgili obje tıklandıktan sonra toolbardaki paralel referans butonu basılı hale gelecek ve koordinat kutusunun açı satırı(A), ilgili objenin açısına kilitlenecektir.

5.	Bu durumda çizeceğiniz obje(iptal etmediğiniz sürece objeler) seçtiğiniz objeye paralel çizilecektir.

6.	Paralel referans modunu iptal etmek için Paralel referans butonunu tekrar tıklayınız.

Toolbarda Paralel Referans butonunu


Paralel Referans Olarak Doğrultu Tanımlayarak

1.	Çizim doğrultusu belirlenmesi gereken herhangi bir objeyi çalıştırın. (Örneğin [image] duvar)

2.	Toolbarda Paralel Referans butonunu tıklayın.

3.	Çizim alanının herhangi bir noktasını tıklayın.

4.	İkinci noktayı tıklayın.

5.	Toolbardaki paralel referans butonu basılı hale gelecek koordinat kutusunun açı satırı(A), söz konusu iki noktanın oluşturduğu doğrultunun açısına kilitlenecektir.

6.	Bu durumda çizeceğiniz obje(iptal etmediğiniz sürece objeler) bu doğrultuya paralel  çizilecektir.

7.	Paralel referans modunu iptal etmek için paralel referans butonunu tekrar tıklayınız.

Toolbarda Paralel Referans butonunu


Yatay Veya Dikey Duvar Çizmek (0 veya 90 Derece) İçin Kolaylık

1.	Çiz menüsünden duvar satırını veya toolbarda bulunan duvar butonunu mouse'un sol tuşu ile tıklayın.

2.	Çizim alanını tıklayın. Duvarın 1. Noktasını belirlemiş olursunuz.

3.	Klavyeden Shift tuşuna basılı (Dik modu aktif hale gelir) tutarak mouse’u hareket ettirin.

4.	Duvarın sadece yatay veya dikey yönde çizilebildiğini göreceksiniz

5.	 Dik modu tüm objelerin dik açılı çizilmesi için geliştirilmiştir.

  İlgili Konular


Çizilen Duvarın Ayarlarını Değiştirmek

1.	Değiştir menüsünden [image] Genel Obje Edit satırını veya toolbarda Genel Obje  Edit Butonu tıklayın.

2.	İmlecin şekli değişecektir.

3.	İmleci değiştirmek istediğiniz duvarın üzerine getirerek mouse' un sol tuşunu tıklayın. O duvarın ayarlarını gösteren pencere karşınıza gelecektir.

4.	Değişiklikleri yapın ve Tamam butonunu tıklayın.

Ayrıca çizilen duvarların özelliklerini değiştirmek için [image] Duvar Parametre Edit komutu da kullanılabilir.

1.	Değiştir menüsünden duvar edit satırını veya toolbarda bulunan duvar parametre edit butonunu tıklayın.

2.	Ayarları  değiştirilecek duvar veya duvarlar sol tuşu kullanarak seçin. Daha sonra sağ tuşa basın. Duvar özellikleri ile ilgili pencere karşınıza  gelecektir. Bu pencerede, değişiklik yapmak istediğiniz satırın veya satırların önündeki kutulara çarpı işareti koyun. İlgilli satırlar aktif hale gelecektir.

3.	Gerekli değişiklikleri yapın ve Tamam butonuna basın.

Toolbarda Genel Obje Edit butonu

Toolbarda Duvar Parametre Edit butonu

  İlgili Konular


Örnek
Öncelikle bir duvar çizelim.

1.	Toolbardan duvar butonunu tıklayın.

2.	Çizim alanında herhangi bir noktayı tıklayın.

3.	L tuşuna basın. Bu işlem koordinat kutusunda L satırına bilgi girmenizi sağlayacaktır. 3 yazın ve klavyede, enter tuşuna basın. L satırı kırmızı renge bürünecek ve sayı kilitlenecektir.

4.	A tuşuna basın. Bu işlem koordinat kutusunda A satırına bilgi girmenizi sağlayacaktır. 45 yazın ve klavyede, enter tuşuna basın. A satırı kırmızı renge bürünecek ve sayı kilitlenecektir.

5.	Çizim alanını tıklayın. Duvar çizilecektir.

Duvar Parametre Edit ile duvarın uzunluğunu değiştirelim.

1.	Toolbarda Duvar Parametre Edit butonunu tıklayın.

2.	Duvarın sol tarafına yakın bir yere tıklayın.

3.	Alt satırda duvarı seçtiğinizde sabit parça sol mesajı çıkacaktır.

4.	Mouse’un sağ tuşunu tıklayın.

5.	Karşınıza duvar parametreleri penceresi gelecektir.

6.	Bu pencerede Açı=45 Uzunluk=3  gözükecektir. Uzunluğu  ve açıyı değiştirmek için yazıların önündeki kutuyu işaretleyin. Uzunluğu 6 metre yapın.

7.	Komutu sonlandırmak için klavyeden enter tuşuna basın ya da ekranda tamam butonunu tıklayın.

8.	Duvarın  sabit parçası sol olduğu için sağa doğru büyüyecektir. Sabit parça sağ seçilseydi duvarın boyu sola doğru, orta seçilseydi her iki tarafa doğru büyüyecekti.


Komutların çalıştığı an. İşlem yapmak için hazır duruma gelen komut.


Orta Nokta Örnek

1.	Bir [image] duvar çizin.

2.	Orta noktayı aktif hale getirin. (F2 tuşuna basın.)

3.	İlk duvarın ortasından başka bir duvar çizeceğiz. Bunun için duvar butonunu tıklayın.

4.	İmleci ilk duvarın üzerine getirin.

5.	Sol alt köşede duvar yazısını görene kadar mouse'u oynatın.

6.	Duvar yazısını gördüğünüz zaman sol tuşu tıklayın.

7.	İkinci duvar, birinci duvarın ortasını yakalayacaktır

8.	Çizim alanını tıklayın. İkinci duvar çizimi sonlanmış olacaktır.


En Yakın Nokta Örnek

1.	Bir [image] duvar çizin.

2.	En yakın noktayı aktif hale getirin. (F3 tuşuna basın.)

3.	İlk duvarın üzerinden başka bir duvar çizeceğiz. Bunun için duvar butonunu tıklayın.

4.	İmleci ilk duvarın üzerine getirin.

5.	Sol alt köşede duvar yazısını görene kadar mouse'u oynatın.

6.	Duvar yazısını gördüğünüz zaman sol tuşu tıklayın.

7.	İkinci duvar, birinci duvarı kesecektir (duvarlar kesişecektir).

8.	Çizim alanını tıklayın. İkinci duvar çizimi sonlanmış olacaktır


Görüntüleyici

1.	 Animasyon hazırlayın.

2.	Başlat' tan, Programlar'dan, İdeMİMAR'dan, Görüntüleyici' yi tıklayın.

3.	Görüntüleyici programı çalışacaktır.

4.	Dosyalar menüsünden Aç satırını tıklayın.

5.	Ekrana gelen pencerede animasyon sonucunda oluşan ve nümerik değerlerle artan BMP dosyalarının ilkini çift tıklayarak seçin.

6.	İlgili dosya açılacaktır.

7.	Kontrol kutusunda, sağ oku tıklayın.

8.	Animasyon görüntülenecektir.


İki Boyuta Aktar

İdemimar programı 3 boyutlu bir programdır.  Bir başka deyişle, ekranda çizilen objelerin yükseklikleri de vardır. Ancak, isterseniz mevcut çizimi 2 boyuta aktarak, çizgiye dönüştürüp plan bazında  değişiklikler yapabilirsiniz. Bunun için, Proje menüsünden “ 2 Boyutlu Aktar”  satırını tıklayın.

  İlgili Konular


Klonla İle Mevcut Bir Akstan Belirli Bir Mesafede AksTüretmek

1.	Oluştur menüsü altında Klonla satırını tıklayın.

2.	Mouse’un sol tuşu ile kopyalanacak aksı seçin.

3.	Mouse’un sağ tuşuna basın.

4.	Çizim alanını sol tuş ile tıklayın.

5.	Toolbardan dik referans butonunu tıkladıktan sonra kopyalanacak aksı tıklayın.

6.	Klavyeden L tuşuna basın. İmleç, koordinat kutusunda L satırına gidecektir.

7.	İstediğiniz öteleme mesafesini girin ve enter tuşuna basın.

8.	Çizim alanını tıklayın. Aks ötelenecektir.

9.	İsterseniz oluşan aksın ismini obje edit ile değiştirebilirsiniz.


Klonla

Objeleri kopyalamak için kullanabilirsiniz.

1.	Oluştur menüsünden Klonla satırını tıklayın.

2.	Obje/objeleri seçin. (Örneğin duvar)

3.	Mouse’un sağ tuşuna basın.

4.	Baz noktayı belirlemek için, mouse’un sol tuşu ile istediğiniz noktayı tıklayın.

5.	Mouse’u haraket ettirerek tekrar sol tuşu tıklayın.

6.	Obje klonlanacaktır.

Seri klonlamak için mouse’un sol tuşuna tekrar basabilirsiniz.

Kesit veya 2 boyut penceresindeyken toolbarda oluşan Klonla butonu


e


Kullanıcı Tanımlı Tarama Oluşturmak


Lokal Undo

Lokal undo çoklu işlemlere sahip obje çiziminde(tarama, çatı v.b.), en son noktanını seçimini geri almak için kullanılır.

1.	Toolbardan  Çatı  butonunu tıklayın. (Lokal Undo butonu aktif hale gelecektir.)

2.	Çatıyı çizmeye başlayın.

3.	Herhangi bir anda, toolbardan Lokal Undo butonunu tıklayın veya klavyeden F9 tuşuna basın. Çatı çizerken, çizim alanında belirlenen en son nokta geri alınacaktır.

Toolbarda Lokal Undo butonu


Bilgi Al

Objelerin özelliklerini ekrana listeler.

1.	Destek menüsünden Bilgi Al satırını veya toolbarda Bilgi Al butonunu tıklayın.

2.	Çizim alanında herhangi bir objeyi tıklayın.

3.	Obje bilgilerini gösteren pencere ekrana gelecektir.

Toolbarda Bilgi Al butonu


Alan Ve Çevre

Poligonal bir yerin, alan ve çevre hesabını ekrana listeler.

1.	Destek menüsünden Alan satırını tıklayın.

2.	Çizim alanında kapalı bir poligon çizin.

3.	Alan ve çevre hesabı ekrana gelecektir.


Uzaklık

İki nokta arasındaki uzaklığı, açısı ve ikinci noktanın orijine olan yatay ve dikey mesafelerini  ekrana listeler.

1.	Destek menüsünden Uzaklık satırını tıklayın.

2.	Çizim alanında iki nokta tıklayın.

3.	Ekrana söz konusu bilgiler listelenecektir.


Objeden Ayarları Al

Çizilmiş herhangi bir objenin ayarlarını güncelleştirir.

1.	Destek menüsünden Objeden Ayarları Al satırını veya toolbardan Objeden Ayarları Al butonunu tıklayın.

2.	Çizim alanında çizilmiş bir obje tıklayın.

3.	Artık, söz konusu objenin ayarları kullanılacaktır.

Toolbarda Objeden Ayarları Al butonu


Kirişe Dönüştür

Kirişe dönüştür ile eğrisel veya dairesel kirişler oluşturabilirsiniz.

1.	 Yay veya [image] çember çizin.

2.	Kalıp planınageçin.

3.	Yay veya çemberi, imleci üzerine getirerek sol tuşu ile seçin.

4.	Oluştur menüsünden Kirişe Dönüştür satırını tıklayın.

5.	Karşınıza gelen kiriş sayısını verin satırına yay veya çember üzerinde çizilecek kiriş sayısını verin.

6.	Tamam butonunu tıklayın.

7.	Yay veya çember kirişe dönüşecektir.

Yay veya çemberi kirişe dönüştürmeden önce, Kiriş Ayarlarında, kirişin özelliklerini ayarlayabilirsiniz.

Kirişe dönüştür işleminden sonra yay veya çemberi silebilirsiniz.

  İlgili Konular


Simetri

Simetriyi,  iki boyut veya kesit penceresinde kullanabilirsiniz.

1.	Kesit alın veya [image] 2 Boyuta aktarın.

2.	Toolbardan Simetri butonunu veya Değiştir menüsünden Simetri satırını tıklayın.

3.	İsterseniz, toolbarda oluşan Simetri Ayarları butonunu tıklayarak, karşınıza gelen pencerede simetri parametrelerini ayarlayabilir ve Tamam butonuna tıklayabilirsiniz.

4.	Objeleri seçin.

5.	Mouse’un sağ tuşuna basın.

6.	Çizim alanını tıklayarak, simetri ekseninin 1.noktasını verin.

7.	Tekrar tıklayarak simetriyi sonlandırın.

Simetri butonu

  İlgili Konular


Simetri Ayarları

Simetri almadan önce, simetri opsiyonlarını düzenlemek için kullanılır.

1.	Ayarlar menüsünden Simetri Ayarları satırını veya simetri modunda iken, Simetri Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Ekrana gelen Simetri Alma Seçenekleri penceresinde, gerekli ayarları yapın ve Tamam butonunu tıklayın.

3.	Simetri işlemini gerçekleştirin.

Ayarlar butonu

  İlgili Konular


Offset

Offset ile,  2 boyutlu bir çizim öğesinin (çizgi, çember, yay) içe ya da dışa doğru belli bir mesafede paralelini alabilirsiniz.

1.	 Kesit alın veya [image] 2 Boyuta aktarın veya [image] Çizgi çizin.

2.	Oluştur menüsünden Offset  satırını veya Kesit penceresinde ya da 2 Boyuta aktar yaptıysanız, ilgili penceredeyken Toolbardan Offset  butonunu tıklayın.

3.	Toolbarda oluşan Offset Ayarları butonunu tıklayarak, karşınıza gelen pencerede offset mesafesini girin

4.	Objeyi  seçin.

5.	Offset yönünü belirlemek için çizim alanını tıklayın.

6.	Bitirmek için mouse’un sağ tuşuna basın.

Offset butonu

  İlgili Konular


Kesit Penceresinde Sıva Tanımlamak İçin İpucu

Taramanın (duvar ve betonarme tarama v.b.) dışa doğru offsetini alırsanız, obje çevresinde çizgiler otomatik oluşturulur.

Örneğin;

1.	Duvar çizin ve duvarın üzerinden geçeçek şekilde kesit alın.

2.	Offset Ayarlarında, offset mesafesini örneğin 0.025 girin.

3.	Duvar taramasını tıklayın.

4.	Dışa doğru tıklayın.

5.	Sıva oluşacaktır.

6.	Trim ve sil komutunu kullanarak fazla çizgileri temizleyin.

  İlgili Konular


Offset Ayarları

Offset komutu için gerekli olan offset mesafesini tanımlamak için kullanılır.

1.	Ayarlar menüsünden Offset Ayarları satırını veya offset  modunda iken, Offset Ayarları butonunu tıklayın.

2.	Ekrana açılan pencerede, istediğiniz değeri girin.

3.	Tamam butonunu tıklayın.

Ayarlar butonu

  İlgili Konular


Trim

Trim komutu, çizim alanında seçtiğiniz 2 Boyutlu herhangi bir objenin (bu bir çember, kesişen çizgiler, yay olabilir), bir kesme kenarından itibaren kalan parçalarını silmek için kullanılır. Silinecek nesne, seçilen objenin içinde ya da dışında olabilir, ama aynı zamanda onunla kesişmelidir. Trim işlemi, silinecek nesnenin tamamını silmez; kesişen çizgilerin taşmış kısımlarını, kesişme yerinden siler.

1.	 Kesit alın veya [image]  2 Boyuta aktarın veya Birbirini kesen iki [image] Çizgi çizin.

2.	Değiştir menüsünden Trim  satırını veya Kesit penceresinde ya da 2 Boyuta aktar yaptıysanız,  ilgili penceredeykenToolbardan Trim  butonunu tıklayın.

3.	1. çizgiyi tıklayın. Bu çizgiden sonrası kesilecek.

4.	2. çizgiyi tıklayın. Tıkladığınız taraf silinecektir.

Trim butonu

  İlgili Konular


Uzat

Uzat ile, seçilen bir çizginin, belirlenen 2 boyutlu bir objenin (çizgi, çember v.b.) sınırına  -doğrultusu da olabilir- kadar uzatılması için kullanılır.

1.	Kesit alın veya [image] 2 Boyuta aktarın veya Birbirini kesmeyen ancak kesebilecek iki [image] çizgi çizin.

2.	Değiştir menüsünden Uzat satırını veya Kesit penceresinde ya da 2 Boyuta aktar yaptıysanız,  ilgili penceredeykenToolbardan Uzat  butonunu tıklayın.

3.	1. Çizgiyi tıklayın.

4.	2. Çizgi tıklayın.

5.	2. çizgi bu çizgiye kadar uzanacak.

Uzat butonu

  İlgili Konular


Break

Break komutu, çizim alanında seçtiğiniz 2 Boyutlu herhangi bir objenin (çizgi, çember, yay) belli bir kısmını silmek için kullanılır.

1.	Kesit alın veya 2 Boyuta aktarın veya bir çizgi çizin.

2.	Değiştir menüsünden Break satırını veya kesit Penceresinde ya da 2 Boyuta Aktar yaptıysanız, ilgili penceredeyken Toolbardan Break butonunu tıklayın.

3.	Çizgiye tıklayın. İmlecin şekli değişecektir.

4.	Çizgi üzerinde iki nokta işaretleyin. İşaretlenen iki nokta arası silinecektir.

Break butonu

 NOT:	Çemberde seçme işlemi saat akrebinin yönünde yapılırsa seçilen iki nokta arasının dışındaki çizgi silinir.

  İlgili Konular


Fillet

Fillet komutu, çizim alanında seçtiğiniz 2 Boyutlu iki doğruyu, yayları veya çemberleri belirli bir yarıçapta uygun bir yay kullanarak birleştirir.

1.	Kesit alın veya 2 Boyuta aktarın veya birbirini kesen iki çizgi çizin. (Birbirini kesmeyen fakat yayla birleştirilebilecek durumda olan iki çizgide olabilir.)

2.	Değiştir menüsünden Fillet satırını veya kesit Penceresinde ya da 2 Boyuta Aktar yaptıysanız, ilgili penceredeyken Toolbardan Fillet butonunu tıklayın.

3.	1. çizgiyi tıklayın.

4.	2. çizgiyi tıklayın.

5.	Çizgiler yayla birleşecektir.

Fillet butonu

  İlgili Konular


Fillet Ayarları

Fillet komutu için gerekli olan fillet yarıçapı mesafesini tanımlamak için kullanılır.

1.	Fillet modunda iken fillet ayarları butonunu tıklayın.

2.	Ekranda açılan pencerede, istediğiniz değeri girin.

3.	Tamam butonuna tıklayın.

Fillet Ayarları Butonu

  İlgili Konular


Chamfer

Chamfer komutu, çizim alanında seçtiğiniz 2 Boyutlu iki doğruyu kesişme noktalarından itibaren belli bir miktar kısaltır ve kısalan uçlar yeni bir doğru parçasıyla birleştirilir.

1.	Kesit alın veya 2 Boyuta aktarın veya birbirini kesen iki çizgi çizin. (Birbirini kesmeyen fakat yayla birleştirilebilecek durumda olan iki çizgide olabilir.)

2.	Değiştir menüsünden Chamfer satırını veya kesit Penceresinde ya da 2 Boyuta Aktar yaptıysanız, ilgili penceredeyken Toolbardan Chamfer butonunu tıklayın.

3.	1. çizgiyi tıklayın.

4.	2. çizgiyi tıklayın.

5.	Çizgiler başka bir çizgiyle birleşecektir.

Chamfer Butonu

  İlgili Konular


Chamfer Ayarları

Chamfer komutu için gerekli olan chamfer kırma  mesafesini tanımlamak için kullanılır.

1.	Chamfer modunda iken chamfer ayarları butonunu tıklayın.

2.	Ekranda açılan pencerede, istediğiniz değeri girin.

3.	Tamam butonuna tıklayın.

Chamfer Ayarları Butonu

  İlgili Konular


Ölçekle

Ölçekle komutu, 2 boyutlu objelerin (çizgi, çember, yay) şekillerinin büyüklüğünü değiştirme olanağı sağlar.

1.	Kesit alın veya 2 boyuta aktarıp çizgi çizin.

2.	Değiştir menüsünden  Ölçekle satırını tıklayarak veya Kesit penceresinde ya da 2 Boyuta aktar yaptıysanız ilgili penceredeyken toolbardan Ölçekle butonunu tıklayın.

3.	Değiştirmek istediğiniz objeleri seçin.

4.	Mouse'un sağ tuşuna basın. İmlecin şekli değişecektir. Baz noktayı verdikten sonra objeleri büyültüp küçültebilirsiniz.

Toolbarda Ölçekle butonu

  İlgili Konular


Ölçekle(Referans)

Ölçekle komutuyla aynı işlevi yerine getirir. Farklı yanı ise objelerin büyültülüp küçültme oranına müdahale edebilmemizdir.

1.	Kesit alın veya 2 boyuta aktarıp çizgi çizin.

2.	Değiştir menüsünden  Ölçekle (Referans) satırını tıklayarak veya Kesit penceresinde ya da 2 Boyuta aktar yaptıysanız ilgili penceredeyken toolbardan Ölçekle (Referans) butonunu tıklayın.

3.	Değiştirmek istediğiniz objeleri seçin.

4.	Mouse'un sağ tuşuna basın. İmlecin şekli değişecektir. Baz noktayı verdikten sonra karşınıza gelen pencerelerde büyültme veya küçültme oranlarını girerek ölçeklemeyi yapınız.

Toolbarda Ölçekle (Referans) butonu

  İlgili Konular


Toolbarları Göster

Ekrandaki toolbarları kapatığınızda, tekrar ekrana getirmek için kullanılır.

Pencere menüsünden Toolbarları Göster butonunu tıklayın.


Nervür

Nervür için [image] statik döşeme gereklidir.

1.	Statik döşeme oluşturun.

2.	Çiz menüsünden Döşeme satırını tıkladıktan sonra açılan alt menüden Nervür satırını tıklayın.

3.	Döşemeyi tıklayın ve mouse’un sağ tuşuna basın.

4.	Referans için bir kiriş seçin ya da iki nokta tıklayarak doğrultu belirleyin.

5.	Nervür oluşacaktır.

Nervürü oluştururken tip nervürün kaçıncı nervür olarak kabul edileceği önemlidir. Bunun için nervür oluşturmadan önce döşeme ayarlarında, nervür başlığını seçin. Tipik nervür 1 ve Tipik nervür 2 satırlarına yerleştirirken referans alınan yerden itibaren kaçıncı nervür, hesap nervürü olacaksa o rakamı girin.(Negatif veya pozitif değer olabilir, -1, 2 ,4 gibi.). Her nervür için iki adet tip nervür tanımlanabilir. Bu olanak açıklıkları değişen çok kenarlı nervürlerde(L tipi gibi), farklı açıklıklar için hesap yaptırılmasını ve çizimin alınmasını sağlar. Tip nervürler, ayırt edilebilmesi için, planda farklı renkte çizilir. Sürekli nervürlerin, tip nervürleri de sürekli olmak zorundadır. Başka bir deyişle aynı hizaya gelmelidir.

Tip nervürleri, genel obje editle nervür tanımladıktan sonra da belirleyebilirsiniz.

Nervür boyutlarını, döşeme ayarlarında, nervür başlığı altında ayarlayabilirsiniz.

Ayrıntılı bilgi için, döşeme ayarlarında, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.


Kaset

Kaset için  [image] statik döşeme gereklidir.

1.	Statik döşeme oluşturun.

2.	Çiz menüsünden Döşeme satırını tıkladıktan sonra açılan alt menüden Kaset satırını tıklayın.

3.	Döşemeyi tıklayın ve mouse’un sağ tuşuna basın.

4.	1.Referans için bir kiriş seçin ya da iki nokta tıklayarak doğrultu belirleyin.

5.	2.Referans için başka bir kiriş seçin ya da iki nokta tıklayarak doğrultu belirleyin.

6.	Kaset oluşacaktır.

Kaseti oluştururken tip kasetin kaçıncı kaset olarak kabul edileceği önemlidir. Bunun için kaset oluşturmadan önce döşeme ayarlarında, kaset başlığını seçin. Tipik kaset 1 ve Tipik kaset 2 satırlarına yerleştirirken referans alınan yerden itibaren kaçıncı kaset, hesap kaseti olacaksa o rakamı girin.(Negatif veya pozitif değer olabilir, -1, 2 ,4 gibi.). Her kaset için iki adet tip kaset(X ve Y doğrultusu için) tanımlanabilir. Tip kasetlerin ayırt edilebilmesi için, planda farklı renkte çizilir. Sürekli kasetlerin, tip kasetleri de sürekli olmak zorundadır. Başka bir deyişle aynı hizaya gelmelidir.

Tip kasetleri, genel obje editle kaset tanımladıktan sonra da belirleyebilirsiniz.

Kaset boyutlarını, döşeme ayarlarında, kaset başlığı altında ayarlayabilirsiniz.

Ayrıntılı bilgi için, döşeme ayarlarında, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.


Geometri Kontrolü

Üst üste çizilmiş ve belirli bir uzunluktan küçük objelerin varlığı v.b. gibi geometrik açıdan uygunluk kontrolü yapmak için kullanılır. Program, kontrol sonunda ekrana sonuçlerı listeler ve söz konusu objeleri otomatik olarak seçer.

1.	Destek menüsünden Geometri Kontrolü satırını tıklayın.

2.	Ekrana gelen pencerede minumum obje uzunluğunu girin( Sıfır değeri uzunluk kontrolü yapılmayacak demektir).

3.	Ekrana sonuçler listelenir. Şartlar normalse, program “Herşey yolunda görünüyor” mesajını iletir.  Aksi durumda rapor sunulur.

Üst üste duvar, kiriş, sürekli temel, kolon sayısı:

Söz konusu elemanların üst üste çizilip çizilmediği rapor edilir. Üst üste elemanların varlığı ancak arakatlı, farklı kotları içeren sistemler için geçerli olabilir. Bu durum rapor edildiğinde seçilen elemanların gerçekten üst üste çizilmesi gereklilinin olup olmadığını kontrol edin.

Kısa duvar, kiriş, sürekli temel sayısı:

Minimum obje uzunluğu satırında girilen değerden küçük objeler varsa, sayısı listelenir ve seçilir. Bu objelerin uzunluğunun gerekliliğini kontrol edin.

Hatalı kiriş/panel kesişimi sayısı:

Birbirini kesen ve statik olarak ilişki olmayan kiriş ve/veya paneller varsa sayısı listelenir. Bu durum kirişin ve/veya panelin, başka kirişi ve/veya paneli pas geçmesinden kaynaklanır.

Kolonları kesen kiriş sayısı:

Birbirini kesen ve statik olarak ilişkili olmayan kiriş ve paneller varsa listelenir. Bu durum kirişin kolonu pas geçmesinden kaynaklanır.

Üst veya alt kattaki kolonlarla kesişen kolon sayısı:

Seçilen kolonun, üst veya alt kattaki kaçıklıkları veya boyutları veya kotları hatalı girildiği durumlarda rapor edilir. Örneğin, kolon 50/25 boyutlarında olsun. Bir üst katta 60/25 ise kesişen kolon raporu verilir. Kolon kaçıklıkları geometri kontrolü yapılan katta 0/0 olsun. Üst katta örneğin 10/0 ise başka bir deyişle kolon diş yapıyorsa, kesişen kolon raporu verilir. Bu durumun ortaya çıkabileceği başka bir durum ise, üst veya alt kattaki kolon kotlarının hatalı girilmesidir. Örneğin kat yüksekliği 2.80 olsun. Alttaki kolonun üst kotuna 1 verilsin. Geometri kontrolü yapıldığında alt kolon üst kattaki kolonla çakışdığı için kesişen kolon raporu açığa çıkacaktır.

Hatalı kaçıklığı olan kiriş sayısı:

Kiriş orta aksının kolonu kesmediği durumlarda rapor edilir.


Aksların Ölçülendirilmesi

Akslar dış ölçülendirmeden farklı olarak, serbest ölçülendirme ile ölçülendirilir. Bunun için;

1.	Serbest ölçülendirme butonu tıklandıktan sonra, araları ölçülendirilecek akslara ait düğüm noktalarını mouse’un sol tuşu ile tıklayın.

2.	Sağ butona basın.

3.	Ölçülendirme referans çizgisini belirtin. (Koordinat kutusunu kullanabilirsiniz).


Merdivenin Döndürülmesi

Bir mediveni herhangi bir açıda döndürebilmek için, düğüm noktası döndürkullanılır. Bunun için;

1.	Seçilen merdiven çizim alanın herhangi bir noktasına yerleştirilir.

2.	Düğüm noktası döndür modundayken merdivenin tüm düğüm noktaları seçilir.

3.	Sağ butona basılır. Mouse hareket ettirilerek, koordinat kutusuna girilen açı değerinde merdiven döndürülür. Sol tuşa basılır.

4.	Döndürülen merdiven düğüm noktası taşı  ile yerleştirilmek istenen noktaya taşınır.


Hakkında

Fikri Haklar: İsmail H. Besler

Mali Haklar: İde Yapı Ltd. Şti.


Genel

(New topic text goes here.)


Type Caption for New Topic Right Here


Yapılacak Proje Bilgileri

Birinci örnekte, basit bir sistemle temel unsurların anlatılması hedeflenmiştir. Aks, kolon, kiriş, döşeme, tekil ve sürekli temel datalarının girilmesi ve çizimlerinin alınması anlatılacaktır.

Projenin kalıp planı ve kat yükseklikleri şekildeki gibidir.

1.	Projeye başlamadan önce yeni proje komutuyla bir proje açın.

2.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın. Açılan Genel Ayarlar dialog kutusunda Hızlı Çizim modunun önünde işaret yoksa işaretleyin.

3.	Yerleştirirken koordinat al yazının önünde işaret varsa kaldırın ve klavyeden enter tuşuna basın.


Proje Genel

Bildirim menüsünden Proje Genel satırını tıklayın. Proje Genel  dialoğu açılacaktır. Bu dialogta; deprem, yük güvenlik,dinamik, beton, çelik ve diğer isimli başlıklar altında, projenin genelini kapsayacak parametreler düzenlenebilir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı ekrana gelecektir. Diğer bölümünü tıklayın. İsimlendirme grubundaki K101 satırını (radio buton) işaretli değilse işaretleyin. Tamam butonunu tıklayarak dialoğu kapatın.


Parametre

Bildirim menüsünde, Parametre satırı altında çıkan alt menüde, Döşeme, Kiriş, Nervür-Kaset, Kolon, Panel, Sürekli Temel, Tekil Temel, Bağ Kirişi Radye Döşemesi ayarları satırları bulunmaktadır. Bu ayarlarda şartname parametrelerinin varsayılan değerleri bulunmaktadır. Her bir eleman için bu parametreler değiştirilebilir. Burada bulanan ayarlar, eleman betonarme sonuçlarını doğrudan etkilemektedir.

Açılan parametre dialoglarında; ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.


Kat Genel

1.	Bildirim menüsünden Kat Genel satırını tıklayın. Kat Genel Ayarları dialoğu açılacaktır.

2.	Proje Adı satırına Örnek1 Projesi yazın.

3.	Yukarı ekle butonunu tıklayın. Mevcut zemin kat üzerinde bir kat daha açılacaktır. Katların varsayılan yükseklik değerleri 2.80 metredir.

4.	Sırayla, 2.80 yazılarını çift tıklayın ve 3 yazın. Bu işlem kat yüksekliklerinin 3 metre olarak tariflenmesini sağlayacaktır.

5.	Hepsini Aç butonunu tıklayın. Kat Genel Ayarları kapanacak ve bütün katlar açılacaktır. Pencere menüsünden Yan Yana satırını tıklayın.

6.	Zemin Kat Tavanı penceresini, Zemin Kat Tavanı yazısını çift tıklayarak büyütün.


Aks

1.	Toolbardan aks butonunu ya da Çiz menüsünden Aks satırını tıklayın. Mouse imlecinin şekli değişecektir.

2.	Klavyeden space-bar (boşluk) tuşuna art arda basarak imlecin görüntüsünü yatay aks moduna getirin. (2.görüntü)

3.	Klaveyden space-bar (boşluk) tuşuna bastığınızda imlecin görüntüsü değişmezse, en üstte pencere başlığının olduğu bölümü (örneğin zemin kat tavanı yazısını) sol tuş ile tıklayın ve klavyeden space-bar (boşluk) tuşuna art arda basarak imlecin görüntüsünü yatay aks moduna getirin. (2.görüntü)

4.	Klavyeden Y yuşuna basın. Yazı imleci koordinat kutusunda Y satırına gidecektir. 0 yazıp, klavyeden enter tuşuna basın. Bu durumda Y=0 koordinatı kilitlenmiş olacaktır. Mouse’un sol tuşunu tıklayın. A Aksı yatay pozisyonda orijin noktasına çizilecektir.  (İpucu: Mouse imlecini sol alt köşede bulunan dairenin -düğüm noktasının- üzerine götürün. Mouse imleci Okey işareti haline gelince, orijin noktasını yakadınız demektir. Sol tuş ile tıkladığınızda, aks çizilecektir.)

5.	Toolbardan aks butonunu tıklayın. Açığa çıkan yardımcı toolboxda(aks offset toolbox) 1 rakamını tıklayın ve 4.50 yazın.

6.	Aks offset butonunu tıklayın. ( [image]). B aksı oluşacaktır.

7.	Tekrar sırasıyla aks ve aks offset tıklayın.  C aksı oluşacaktır.

8.	Ayarlar menüsünden Aks Ayarları satırını tıklayın. Açılan Aks Ayarları dialoğunda Nümerik yazısını (radio buton)  tıklayın ve klavyeden enter tuşuna basın.

9.	Klavyeden space-bar (boşluk) tuşuna art arda basarak imlecin görüntüsünü dikey aks moduna getirin. (3.görüntü)

10.	Mouse imlecini sol alt köşede bulunan düğüm noktasının üzerine götürün. Mouse imleci Okey işareti haline gelince, orijin noktasını yakadınız demektir. Sol tuş ile tıkladığınızda, 1 aksı çizilecektir.

11.	Toolbardan aks butonunu tıklayın. Açığa çıkan aks offset toolboxda 4.50 sayısını tıklayın ve 5 yazın.

12.	Aks offset butonunu tıklayın. ( [image] ). 2 aksı oluşacaktır.

13.	Tekrar sırasıyla aks ve aks offset tıklayın.  3 aksı oluşacaktır.

14.	Aks uzunluklarını ayarlamak için, Bildirim menüsünden Kontur Çizgileri satırını tıklayın. Sırasıyla A ile 1, A ile 3, C ile 3, C ile 1 ve A ile 1 akslarının kesişimlerini tıklayın. (Kesişimler üzerine mouse‘un imleci götürüldüğünde, imleç Okey işaretini alır. )

15.	Toolbardan Zoom Sınırlar butonunu tıklayın. (İpucu: Çizimin büyültüp küçültülmesi için zoom pencere , zoom sınırlar ve zoom geri komutları kullanılabilir.)

Aks Bildirim (Aksların Tablo Halinde İncelenmesi Ve Değiştirilmesi):

1.	Bildirim menüsünden Kat bildirim satırı altında bulunan Aks Bildirim satırını tıklayın. Açığa çıkan Aks Bldirim dialoğunda, akslar tablo halinde listelenecektir.

2.	Bu tabloda, X1, Y1, X2 ve Y2 sütunlarına ait hücrelerde değişiklikler yapabilir ve grafik çizimin dışında koordinat girerek aksları düzenlenleyebilirsiniz.  Yatay aksların yanlız ordinatlarını, düşey aksların ise yanlız apsislerini düzenleyebilirsiniz.

3.	Çıkmak için Tamam butonunu tıklayın.

İpucu: Aks Bildirim dialoğunda tablonun üzerinde sağ tuşa basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın. Tablo ile ilgili yardım açığa çıkacaktır.


Kolon

1.	Toolbardan Dikdörtgen Kolon ( [image] ) butonunu tıklayın. Mouse imlecinin şekli değişecektir. Açığa çıkan kolon toolbox’ında varsayılan kolon boyutları görünecektir. Burada varsayılan değerlerle kolon çizimi yapılacaksa, herhangi bir müdahaleye gerek yoktur.  Aksi takdirde X satırı mouse ile tıklanır ve kolonun X boyutu girilir. Daha sonra, Y satırı tıklanır ve kolon Y boyutu girilir. Projede çizeceğimiz kolona vereceğimiz ön boyut 50/25 olduğundan, X ve Y satırlarında 50/25 yazmıyorsa, yukarıda anlatıldığı yöntemle bu boyutları kolon toolbox’ında yazın.

2.	Toolbardan Köşeye Yanaşık Kolon ( [image] ) butonunu tıklayın. Mouse imlecini C ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alır ve sol tuşu iki defa tıklayın. 1.kolon oluşacaktır.

3.	Mouse’un sağ tuşuna basın ve mouse imlecini C ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Enter tuşuna basın. Saat akrebinin tersi yönünde mouse’u hareket ettirerek kolonu 180 derece döndürün. Klavyeden space-bar(boşluk) tuşuna basın. Kolon istenilen kaçıklığa gelecekir. Sol tuşu tıklayın. 2. Kolon oluşacaktır.

4.	Mouse’un sağ tuşuna basın ve mouse imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Klavyeden space-bar(boşluk) tuşuna basın. Kolon istenilen kaçıklığa gelecekir. Sol tuşu tıklayın. 3. kolon oluşacaktır.

5.	Mouse’un sağ tuşuna basın ve mouse imlecini A ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Enter tuşuna basın. Saat akrebinin tersi yönünde mouse’u hareket ettirerek kolonu 180 derece döndürün. Sol tuşu tıklayın. 4. kolon oluşacaktır.

6.	Mouse’un sağ tuşuna basın ve toolbardan Kenara Yanaşık Kolon ( [image] ) butonunu tıklayın. Mouse’un imlecini B ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca iki kez sol tuş ile tıklayın. 5. kolon oluşacaktır.

7.	Mouse’un sağ tuşuna basın ve mouse imlecini C ile 2 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Enter tuşuna basın. Saat akrebi yönünde mouse’u hareket ettirerek kolonu 90 derece döndürün. Sol tuşu tıklayın. 6. kolon oluşacaktır.

8.	Mouse’un sağ tuşuna basın ve mouse imlecini A ile 2 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Enter tuşuna basın. Saat akrebinin tersi yönünde mouse’u hareket ettirerek kolonu 90 derece döndürün. Sol tuşu tıklayın. 7. kolon oluşacaktır.

9.	Mouse’un sağ tuşuna basın ve mouse imlecini B ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Enter tuşuna basın. Saat akrebinin tersi yönünde mouse’u hareket ettirerek kolonu 180 derece döndürün. Sol tuşu tıklayın. 8. kolon oluşacaktır.

10.	Mouse’un sağ tuşuna basın ve toolbardan Ortalanmış Kolon ( [image] ) butonunu tıklayın. Açığa çıkan kolon toolbox’ında X satırını  tıklayın 30 yazın, Y satırını tıklayın 30 yazın. Mouse’un imlecini B ile 2 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca iki kez sol tuş ile tıklayın. 9. kolon oluşacaktır.

11.	Kolonların numaraları, kolon çizim sırasına göre otomatik düzenlendi. Bununla beraber kolon numaraları herhangi bir anda, başka sırayla da düzenlenebilir. Yukarıda çizili kalıp planı gibi kolonların numaralarını sol üst köşeden sağ alt köşeye doğru sıraya sokalım.

12.	Destek menüsünden obje adlandır satırını tıklayın. Açılan dialogdaki satıra S1 yazın ve Tamam butonunu tıklayın.

13.	Kolonları sayar gibi her birini sırayla tıklayın. Kolonlar seçilecektir. (Eğer yanlış seçim yaparsanız, o kolunu tekrar tıklayarak seçimi iptal edebilirsiniz.)

14.	Bütün kolonları seçtikten sonra klavyeden enter tuşuna basın. Kolonlar, seçim sırasına göre adlandıralacaktır.

Kolon Bildirim (Kolonların Tablo Halinde İncelenmesi Ve Değiştirilmesi):

1.	Bildirim menüsünden Kat bildirim satırı altında bulunan  Kolon Bildirim satırını tıklayın. Açığa çıkan Kolon Bildirim dialoğunda, kolonlar tablo halinde listelenecektir.

2.	Bu tabloda, kolon adlarını, boyutlarını, kaçıklıklarını ve büyüme sınırlarını, grafik çizimin dışında bilgi girerek de düzenlenleyebilirsiniz.

3.	Çıkmak için Tamam butonunu tıklayın.

İpucu: Kolon Bildirim dialoğunda tablonun üzerinde sağ tuşa basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın. Tablo ile ilgili yardım açığa çıkacaktır.


Kiriş

1.	Toolbardan kiriş  ( [image] )butonunu tıklayın. Oluşan yardımcı kiriş butonlarından Kiriş Ayarları     ( [image] ) butonunu tıklayın. Açığa çıkan Kiriş Ayarları dialoğunda, genel ayarlar bölümünde kiriş kalınlığı ve kiriş yüksekliği satırlarına çizeceğiniz kiriş boyutlarını girebilirsiniz. Projede çizelecek kirişler 20/50 olduğuna göre, kiriş kalınlığı ve yüksekliği bu boyutlardan başka bir boyutta ise düzeltin.(metre olarak)

2.	Statik bölümü tıklayın. Duvar yükü satırına 625 yazın. Böylece kirişler 20/50 boyutlarında ve 625 kg/m duvar yüküne sahip oldular.

3.	Tamam butonunu tıklayın. Kiriş Ayaları dialoğu kapanacak ve mouse’un imleci kiriş imleci şeklini alacaktır. Açığa çıkan yardımcı kiriş butonlarından, sürekli kiriş butonunu tıklayın.

4.	Mouse imlecini S1 kolonu üzerine götürün.  Mouse imleci Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse imlecini S2 kolunu üzerine getirin mouse imleci Okey işaretini alınca, klavyeden space-bar tuşuna art arda basın. Kiriş çizim hattı değişecektir. Kiriş üstten tanımlı duruma gelince(alt kısımda mesajı izleyebilirsiniz), sol tuş ile tekrar tıklayın.  1. kiriş oluşacaktır. İmleci S3 kolonun üzerine götürün(her durumda mouse Okey işaretini şeklinde olması gerekir) ve sol tuş ile tıklayın. Böylece 2.kiriş de oluşacaktır. İmleci S6 kolunu üzerine getirin ve klavyeden space-bar tuşunu art arda tıklayın. Kiriş alttan tanımlı duruma gelince sol tuş ile tıklayın. İmleci S9 kolunu üzerine getirin, sol tuşu tıklayın. İmleci S8  kolunu üzerine getirin, sol tuşu tıklayın. İmleci  S7 kolunu üzerlerine getirin, sol tuşu tıklayın. İmleci S4 kolonu üzerine getirin ve klavyeden space-bar tuşuna basın. Kiriş üstten tanımlı duruma gelecektir. Sol tuş ile tıklayın. İmleci S1 kolunu üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleç kiriş çiziminden(modundan) çıkacaktır.

5.	Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleci S4 kolunu üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. İmleci S5 kolonu üzerine getirin. Space-bar tuşuna art arda basın. Kiriş ortadan tanımlı duruma gelecektir. Sol tuş ile tıklayın. İmleci S6 kolonu üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleç kiriş modundan çıkacaktır.

6.	Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleci S8 kolunu üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. İmleci S5 kolonu üzerine getirin sol tuş ile tıklayın ve imleci S2 kolonu üzerine getirin, sol tuş ile tıklayın. Mouse’un sağ tuşuna basın. Böylece bütün kirişler çizilmiş olacaktır.

7.	Kiriş adlarını, kalıp planındaki gibi düzenleyelim. Destek menüsünden Obje Adlandır satırını tıklayın. Açılan dialogdaki satıra K1 yazın ve Tamam butonunu tıklayın. Sırayla yukarıda çizili kalıp planındaki gibi, kirişleri sayar gibi her birini sırayla tıklayın. Kirişler seçilecektir. (Eğer yanlış seçim yaparsanız, o kirişi tekrar tıklayarak seçimi iptal edebilirsiniz.) Bütün kirişleri seçtikten sonra klavyeden enter tuşuna basın. Kirişler, seçim sırasına göre adlandırılacaktır.

İç kirişlerin duvar yüklerini 375  kg/m olarak değiştirelim.

1.	Sırasıyla K3, K4, K9, K10  kirişlerini sol tuş ile tıklayarak seçin.

2.	Toolbadan Genel Obje Edit ( [image] ) butonunu tıklayın. Açılan Kiriş Ayarları dialoğunda, Statik bölümü tıklayın. Duvar yükü satırına 375 yazın ve Tamam butonunu tıklayın.

İpucu: Genel Obje Edit , çizilmiş bir objenin ayarlarında değişiklik yapmak için kullanılır.

Kiriş Bildirim (Kirişlerin Tablo Halinde İncelenmesi Ve Değiştirilmesi):

1.	Bildirim menüsünden Kat bildirim satırı altında bulunan  Kiriş Bildirim satırını tıklayın. Açığa çıkan Kiriş Bildirim dialoğunda, Kirişler tablo halinde listelenecektir.

2.	Bu tabloda, kiriş adlarını, boyutlarını, kaçıklıklarını ve duvar yüklerini, grafik çizimin dışında bilgi girerek de düzenlenleyebilirsiniz.

3.	Çıkmak için Tamam butonunu tıklayın.

İpucu: Kiriş Bildirim dialoğunda tablonun üzerinde sağ tuşa basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın. Tablo ile ilgili yardım açığa çıkacaktır.


Döşeme

1.	Toolbardan döşeme  ( [image] ) butonunu tıklayın. Açığa çıkan yardımcı döşeme butonlarından Döşeme Ayarları     ( [image] ) butonunu tıklayın. Açığa çıkan Döşeme Ayarları dialoğunda döşeme yüksekliği satırları çizeceğiniz döşemenin yüksekliğini girebilirsiniz. Projede çizelecek döşemeler 12 cm yüksekliğinde olduğuna göre, döşeme yüksekliği bu değerden(metre olarak) başka bir değerde ise düzeltin.

2.	Kaplama satırına, betonarme ağırlığı dışındaki ağırlığı girilir. (Bu örnekte 150 kg/m2).Q satırına ise döşemenin hareketli ağırlığı girilir. (Bu örnekte 200 kg/m2) . Bu ayarlarla döşeme kalınlığı 12 cm., zati ağırlığı 450 kg/m2 (döşeme beton ağırlığı otomatik olarak eklendi), hareketli ağırlığı ise 200 kg/m2 oldu.

3.	Tamam butonunu tıklayın. Döşeme Ayarları dialoğu kapanacak ve mouse’un imleci döşeme imleci şeklini alacaktır.

4.	D1 döşemesi K1, K10, K3, K8 kirişlerinin oluşturduğu kapalı poligon içinde oluşturulacaktır.

5.	Bu kirişlerin oluşturduğu kapalı bölgenin içini sol tuş ile tıklayın. Döşeme dairesinin izi belirecektir. Döşeme dairesini yerleştirmek için, imleci uygun yere götürerek sol tuş ile tekrar tıklayın. D1 döşemesi oluşacaktır. Döşeme dairesini, olabildiğince köşelere yerleştirmeniz, ileri aşamalarda çiziminizin karışmasını önleyecektir.

6.	Mouse’un sağ butonuna basın. K2, K12, K4, K10 kirişlerinin oluşturduğu kapalı bölgenin içini sol tuş ile tıklayın. Döşeme dairesinin izi belirecektir. Döşeme dairesinin yerine karar verin ve sol tuş ile tekrar tıklayın. D2 döşemesi oluşacaktır.

7.	Mouse’un sağ butonuna basın. K3, K9, K5, K7 kirişlerinin oluşturduğu kapalı bölgenin içini sol tuş ile tıklayın. Döşeme dairesinin izi belirecektir. Döşeme dairesinin yerine karar verin ve sol tuş ile tekrar tıklayın. D3 döşemesi oluşacaktır.

8.	Mouse’un sağ butonuna basın. K4, K11, K6, K9 kirişlerinin oluşturduğu kapalı bölgenin içini sol tuş ile tıklayın. Döşeme dairesinin izi belirecektir. Döşeme dairesinin yerine karar verin ve sol tuş ile tekrar tıklayın. D4 döşemesi oluşacaktır.

Betonarme Hesap Akslarının Belirlenmesi:

1.	Çiz menüsünde Döşeme satırı altında açığa çıkan Betonarme Hesap Aksı satırını sol tuş ile tıklayın.

2.	Mouse’un imlecini D1 döşemesi üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. D1 döşemesi seçilecektir.

3.	Mouse’un imlecini D2 döşemesi üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. D2 döşemesi seçilecektir.

4.	Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleç B ile C aklarının arasında kalacak şekilde herhangi bir yeri (Betonarme hesap aksının belirlendiği yer, döşeme donatı çizimlerinin yapılacağı yer olacağı için, B ile C aksın ortasına yakın tıklamanız, ileri aşamada çizimin karışmasını engelleyecektir.) tıklayın.

5.	İmleci sağa doğru kaydırın. Bu arada klavyede shift tuşunu basılı tutun. Shitf tuşunun basılı tutulması, 0 ve 90 derece çizilmesinde kolaylık sağlar. Tekrar mouse’un sol tuşunu tıklayın. Böylece D1, D2 döşemelerinin betonarme hesap aksları oluşacaktır.

6.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Mouse’un imlecini D3 döşemesi üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. D3 döşemesi seçilecektir.

7.	Mouse’un imlecini D4 döşemesi üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. D4 döşemesi seçilecektir.

8.	Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleç A ile B akslarının arasında kalacak şekilde ortaya yakın herhangi bir yeri  sol tuş ile tıklayın. İmleci sağa doğru kaydırın. Bu arada klavyede shift tuşunu basılı tutun. Tekrar mouse’un sol tuşunu tıklayın. Böylece D3, D4 döşemelerinin betonarme hesap aksları oluşacaktır.

9.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Mouse’un imlecini D3 döşemesi üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. D3 döşemesi seçilecektir.

10.	Mouse’un imlecini D1 döşemesi üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. D1 döşemesi seçilecektir.

11.	Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleç 1 ile 2 akslarının arasında kalacak şekilde ortaya yakın herhangi bir yeri  sol tuş ile tıklayın. İmleci yukarı doğru kaydırın. Bu arada klavyede shift tuşunu basılı tutun. Tekrar mouse’un sol tuşunu tıklayın. Böylece D3, D1 döşemelerinin betonarme hesap aksları oluşacaktır.

12.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Mouse’un imlecini D4 döşemesi üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. D4 döşemesi seçilecektir.

13.	Mouse’un imlecini D2 döşemesi üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın. D2 döşemesi seçilecektir.

14.	Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleç 2 ile 4 akslarının arasında kalacak şekilde ortaya yakın herhangi bir yeri  sol tuş ile tıklayın. İmleci yukarı doğru kaydırın. Bu arada klavyede shift tuşunu basılı tutun. Tekrar mouse’un sol tuşunu tıklayın. Böylece D4, D2 döşemelerinin betonarme hesap aksları oluşacaktır.

İpucu: Betonarme hesap aksları birden fazla ve açılı çizilebilir. Bu olanak, özellikle yamuk kenarlı ve L tipi gibi açıklıkları değişen döşemelerde istenilen sayıda betonarme hesap aksı geçirilerek, her değişen açıklık için donatı hesaplanabilir ve çizdirilebilir.


Kat Kopyalama

1.	Oluştur menüsünden Hızlı Kopyala satırını tıklayın.

2.	Tamam butonuna tıklayın.

3.	Zemin kat tavanındaki tariflenmiş bütün objeler 1.kat tavanına kopyalandı.

4.	Pencere menüsünden yan yana satırını tıklayın.

 NOT:	Çalışırken projeyi kayıt etmek gereklidir . Bunun için Proje menüsünden Kaydet satırını tıklayın. Dosya adı satırına ÖRNEK1 yazın ve Tamam butonunu tıklayın. Proje, Örnek1 ismiyle kayıt edilmiştir. (Bilgi girdikçe bu işlemi tekrar yapın.)


Donatı Seçimi

1.	Betonarme menüsünden Donatı Seçimi satırını tıklayın. Donatı Seçimi dialoğu açılacaktır.

2.	Bu dialogta, Kiriş, Kolon, Panel, Döşeme, Tekil Temel, Sürekli Temel, Nervür elemanlarının betonarmelerin kullanılabilecek donatı çaplarını belirleyebilirsiniz. Örneğin, döşeme başlığını tıklayın. Donatı satırı karşındaki, 8, 10, 12, 14 ve 16 sütünlarına ait kutuları(check box) sol tuş ile işaretleyin, diğer donatıların işaretini kaldırın.

3.	Döşeme betonarmesi sonucunda işaretli olan çaplar kullanabilecek, işaretli olmayan çaplar kullanılmayacaktır.

4.	Tamam butonu tıklayın. Donatı seçimi seçimi dialoğu kapanacaktır.


Döşeme Analizi

1.	Analiz menüsünden döşeme analizi satırını tıklayın.

2.	Çalışılan katta döşemeler sonlu elemanlar yöntemine göre çözülecek ve betonarme hesabı otomatik olarak yapılacaktır.

 NOT:	Pencere menüsünden diğer katlar seçilerek, her bir katın döşeme analizi yapılmalıdır.

 NOT:	Döşeme analizinden önce, betonarme hesap aks ları tanımlanmalıdır.


Yük Analizi

Analiz menüsünden yük analiz satırını tıklayın.

 NOT:	Yük analizi yapmadan önce bütün katların açılması gerekir. Bunun için, Pencere menüsünden Hepsini Aç satırını tıklayın.


Deprem Kuvvetleri Analizi

Analiz menüsünden Yük Analizi satırını, ya da toolbardan Yük Analizi butonunu tıklayın


3 Boyutlu Çerçeve Analizi

Analiz menüsünden 3B Çerçeve Analizi satırını tıklayın.

 NOT:	Yük analizi yapmadıysanız, önce yük analizi yaptırınız.


Analiz + Betonarme

Analiz + Betonarme, temel dahil, döşeme analizi dışındaki tüm analizleri yapar.  Analiz menüsünden Analiz + Betonarme satırını, ya da toolbardan Analiz + Betonarme butonunu tıklayın.

 NOT:	Analiz + Betonarme yaptırabilmek için tüm katların açık olması gerekir. Bunun için Pencere menüsünden hepsini aç satırını tıklayın.


Betonarme

3 boyutlu çerçeve analizi ile birlikte betonarme de otomatik olarak yapıldı. Sonuçlar, Betonarme menüsü eleman başlığıyla listelenmiştir. İlgili satır tıklanarak, betonarme sonuçları incelenebilir. Örneğin kiriş ve kolon donatılarını inceleyelim.

Kolon:

1.	Zemin Kat Tavanı, 3.00 Kotu yazısını tıklayın.

2.	Betonarme menüsünden Kolon Donatıları satırını tıklayın.

3.	Kolon dialoğu açılacaktır. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı ekrana gelecektir.

4.	S2 satırı, B sütununu çift tıklayın. Açılan satıra 30 yazın. Böylece kolon boyutu 30 cm. oldu. Betonarme butonunu tıklayın.

5.	S8 satırı, B sütununu çift tıklayın. Açılan satıra 30 yazın. Böylece kolon boyutu 30 cm. oldu. Betonarme butonunu tıklayın.

6.	Tamam butonu üstünde tıklayın. Dialog kapanacaktır.

Kiriş:

1.	Betonarme menüsünden Kiriş Donatıları satırını tıklayın.

2.	Kiriş dialoğu açılacaktır. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı ekrana gelecektir.

3.	Tamam butonu üstünde tıklayın.

4.	K7 ve K8 kirişlerini pilyesiz dizayn edelim.

5.	K7 ve K8 kirişlerini seçin. Toolbardan Genel Obje edit butonunu tıklayın.

6.	Statik bölümünde Pilye/Toplam min. ve Pilye/Toplam max. satırlarına sıfır yazın ve Tamam butonu üstünde tıklayın.

7.	K7 ve K8 kirişlerini tekrar seçin.

8.	Betonarme menüsünden Kiriş Donatıları satırını tıklayın. Dialogta, sadece K7 ve K8 kirişleri listelenir.(Seçili olduğu için). Betonarme butonunu tıklayın. İmleci K8 kirişi üzerine getirin. Betonarme butonunu tekrar tıklayın. Görüldüğü gibi pilyesiz dizayn gerçekleşmiş oldu.

9.	Tamam butonu üstünde tıklayın.


Sürekli Temel

1.	Zemin Kat Tavanı 3.00 Kotu yazısını çift tıklayın. Altta bulunan mimari plan/kalıp planı ikonunu tıklayın.

2.	Ayarlar menüsünden Sürekli Temel ayarları satırını tıklayın. Açılan dialogta, kalınlık ve yükseklik satılarına sırasıyla 0.60 yazın. Üst H1, Üst H2, Alt  H1, Alt H2 satırlarına 0.2, Üst ampatman, alt ampatman satırlarına 0.30 yazın. Tanımlı yazısını (radio buton) tıklayın ve 0.05 yazın. Kot satırına 0 yazın ve tamam butonu üstünde tıklayın.

3.	Toolbardan Sürekli Temel  ( [image] )  butonunu tıklayın.

4.	Mouse’un imlecini S1 kolonu üzerine getirin. Mouse imleci Okey işaretini alınca, sol tuş ile tıklayın. İmleci S2 kolonun üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın.

5.	Mouse’un imlecini S3 kolonu üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın.  Mouse’un sağ butonuna basın.

6.	Ayarlar menüsünden Sürekli Temel ayarları satırını tıklayın. Açılan dialogta, tanımlı satırına 0.55 yazın ve tamam butonu üstünde tıklayın.

7.	Toolbardan Sürekli Temel  butonunu tıklayın.

8.	Sırasıyla S3, S6, S9, S8, S7 kolonlarını tıklayın. Mouse’un sağ tuşuna basın.

9.	Toolbardan Objeden Ayarları Al ( [image] ) butonunu tıklayın. C aksı üzerinde bulunan temeli tıklayın. Bu durumda daha önce çizilmiş bir temelin ayarlarını almış oluyoruz.

10.	Toolbardan Sürekli Temel  butonunu tıklayın.

11.	Sırasıyla S7, S4, S1 kolonlarını tıklayın. Mouse’un sağ tuşuna basın.

12.	Toolbardan yeniden oluştur butonunu tıklayın.

İpucu: Obje adlandır ile sürekli temel kirişlerinin adlarını sıraya sokabilirsiniz.

Sürekli Temel Bildirim (Sürekli Temellerin Tablo Halinde İncelenmesi Ve Değiştirilmesi):

1.	Bildirim menüsünden Temel bildirim satırı altında bulunan  Sürekli Temel Bildirim satırını tıklayın. Açığa çıkan Sürekli Temel Bildirim dialoğunda, Sürekli Temeller tablo halinde listelenecektir.

2.	Bu tabloda, sürekli  temelle ilgili bilgileri inceleyebilir ve değiştirebilirsiniz.

3.	Çıkmak için Tamam butonunu tıklayın.

İpucu: Sürekli Temel Bildirim dialoğunda tablonun üzerinde sağ tuşa basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın. Tablo ile ilgili yardım açığa çıkacaktır.


Tekil Temel

1.	Ayarlardan menüsünden Tekil Temel ayarları satırını tıklayın. Açığa çıkan Tekil Temel Ayarları  dialoğunda Boy X ve Boy Y satırlarına 1.20, Kenarda yükseklik ve Kolon hizasında yükseklik satırlarına 0.30 yazın. Böylece temel dikdörtgen kesitli temel olacaktır.( Kenarda yükseklik ve kolon hizasında yükseklik farklı değerde olsaydı trapez kesitli temel olacaktı.).Tamam butonu üstünde tıklayın.

2.	Ortalanmış tekil temel butonunu tıklayın.

3.	Mouse imlecini S5 kolunu üzerine getirin ve iki kez sol tuş ile tıklayın. Tekil temel oluşacaktır.

Tekil Temel Bildirim (Tekil Temellerin Tablo Halinde İncelenmesi Ve Değiştirilmesi):

1.	Bildirim menüsünden Temel bildirim satırı altında bulunan  Tekil Temel Bildirim satırını tıklayın. Açığa çıkan Tekil Temel Bildirim dialoğunda, Tekil Temeller tablo halinde listelenecektir.

2.	Bu tabloda, tekil temelle ilgili bilgileri inceleyebilir ve değiştirebilirsiniz.

3.	Çıkmak için Tamam butonunu tıklayın.

İpucu: Tekil Temel Bildirim dialoğunda tablonun üzerinde sağ tuşa basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın. Tablo ile ilgili yardım açığa çıkacaktır.


Bağ Kirişi

1.	Ayarlar menüsünden Bağ Kirişi  ayarları satırını tıklayın. Açığa çıkan Bağ Kirişi Ayarları dialoğunda kalınlık satırına 0.20  ve yükseklik satırına 0.60 yazın ve Tamam butonu üstünde tıklayın.

2.	Mouse’un imlecini S4 kolonu üzerine getirin. Mouse imleci Okey işaretini alınca, sol tuş ile tıklayın.

3.	İmleci S5 kolonu üzerine getirin, klavyeden space-bar tuşuna basarak, bağ kirişini ortadan tanımlı duruna getirin.(alt kısımda mesajı takip edebilirsinz.) Mouse imleci Okey işaretini alınca, sol tuş ile tıklayın.

4.	Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleci S5 kolonu üzerine getirin, sol tuş ile tıklayın, imleci S6 kolonu üzerine getirin, sol tuş ile tıklayın.

5.	Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleci S8 kolonu üzerine getirin, sol tuş ile tıklayın, imleci S5 kolonu üzerine getirin, sol tuş ile tıklayın.

6.	Mouse’un sağ tuşuna basın. İmleci S5 kolonu üzerine getirin, sol tuş ile tıklayın, imleci S2 kolonu üzerine getirin, sol tuş ile tıklayın.

Bağ Kirişi Bildirim (Bağ Kirişlerinin Tablo Halinde İncelenmesi Ve Değiştirilmesi):

1.	Bildirim menüsünden Temel bildirim satırı altında bulunan  Bağ Kirişi  Bildirim satırını tıklayın. Açığa çıkan Bağ Kirişi Bildirim dialoğunda, Bağ Kirişlerini tablo halinde listelenecektir.

2.	Bu tabloda, bağ kirişlerle ilgili bilgileri inceleyebilir ve değiştirebilirsiniz.

3.	Çıkmak için Tamam butonunu tıklayın.

İpucu: Bağ Kirşi Bildirim dialoğunda tablonun üzerinde sağ tuşa basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın. Tablo ile ilgili yardım açığa çıkacaktır.


Temel Analizi

Analiz Menüsünden Temel Analizi satırını tıklayın.


Temel Betonarme

Temel analiz ile birlikte temel betonarme de otomatik olarak yapıldı. Sonuçlar, Betonarme menüsü eleman başlığıyla listelenmiştir. İlgili satır tıklanarak, betonarme sonuçları incelenebilir.


Plan Ayarları

1.	Altta bulunan mimari plan/kalıp planı ikonunu tıklayın.

2.	Çizim menüsünden Plan Ayarları satırını tıklayınız.

3.	Açılan dialogta, plan paftasının ayarı, çerçeve rengi ve plan başlığı yazı rengi ayarlanabilir. Varsayılan ayarları kullanacağız.

4.	Tamam butonu üstünde tıklayıp dialoğu kapatın.,


Plan Ölçülendirme Ayarları

1.	Çizim menüsünden Plan Ölçülendirme ayarları satırını tıklayınız.

2.	Açılan dialogta, ölçülendirme yazı tipi, ölçülendirme yazı yüksekliği v.b., ölçülendirme ile ilgili ayarlar yapılabilir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır. Örnek proje için varsayılan(daha önce düzenlenmiş) ayarları kullanacağız.

3.	Tamam butonunun üstünde tıklayıp dialoğu kapatın.


Açılım Ayarları

1.	Çizim menüsünden Açılım Ayarları satırını tıklayın.

2.	Açılan dialogta, işaretli değilse, Ao 1189x841 satırını tıklayın. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı ekrana gelecektir. Örnek proje için varsayılan(daha önce düzenlenmiş) ayarları kullanacağız.

3.	Tamam butonunun üstünde tıklayıp dialoğu kapatın.


Kalıp planı

1.	Analiz menüsünden Kat Parametreleri satırını tıklayın. Açılan dialogta Genel bölümünü tıklayın. (aktif değilse) İndis sütünuna Zemin için 1 ve 1.kat için 2 yazın ve Tamam butonu üstünde sol tuşu tıklayın. Böylece eleman indislerini örneğin K1 için Zemin katta K101, 1.katta K201 olarak düzenlemiş olduk.

2.	Çizim menüsünden Kalıp Planı satırını tıklayın.

3.	Kalıp planı otomatik olarak ekrana gelecektir. Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına KALIP1 yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Kalıp planını tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır.

4.	Sağ üst köşedeki, üstten ikinci çarpı işaretini tıklayarak kalıp planını kapatın.


Kolon Aplikasyon Planı

1.	Çizim menüsünden Kolon Aplikasyon Planı satırını tıklayın.

2.	Kolon aplikasyon planı otomatik olarak ekrana gelecektir. Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına KOLON1 yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Kolon aplikasyon planını tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır.

3.	Sağ üst köşedeki, üstten ikinci çarpı işaretini tıklayarak kolon aplikasyon planını kapatın.


Temel Aplikasyon Planı

1.	Pencere menüsünden 1.katı seçin.

2.	Çizim menüsünden Temel Aplikasyon Planı satırını tıklayın.

3.	Temel aplikasyon planı otomatik olarak ekrana gelecektir. Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına TEMAPL1 yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Temel aplikasyon planını tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır.

4.	Sağ üst köşedeki, üstten ikinci çarpı işaretini tıklayarak kolon aplikasyon planını kapatın.


Kiriş açılımları

1.	Çizim menüsünden Kiriş Açılımlarını satırını tıklayın.

2.	Kiriş açılımları otomatik olarak ekrana gelecektir. Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına KIRIS1 yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Kiriş açılımı tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır.

3.	Sağ üst köşedeki, üstten ikinci çarpı işaretini tıklayarak kiriş açılımını kapatın.

4.	Aynı yöntemle, sürekli temel, tekil temel ve bağ kirişi açılımlarını çizdirebilirsiniz. (Her birini yarı isimle saklayın)


Rapor

Rapor alabilmek için printerin Windows programına tanıtılmış ve yazmaya hazır hale getirilmiş olmalıdır.

1.	Rapor menüsünden Seçmeli Rapor satırını tıklayın. Statik Rapor Ayarları dialoğu açılacaktır. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın .

2.	Hepsi butonunu tıklayın. Tüm proje yazısını işaretleyin.

3.	Tamam butonu üstünde sol tuşu tıkladığınızda İde Rapor programı çalışacak ve çıktılar, sayfa sayfa görüntülenecektir. Printer hazır ise, Yazdırma menüsünden Yazdır satırını tıklayın. Açılan Yazdır dialoğunda, Tamam butonunun üstünde sol tuş ile tıklayın. Proje çıktıları yazdıralacaktır.

4.	Dosya menüsünden kaydet satırını tıklayın. Dosya adı satırına ORNEK1 yazın ve Tamam butonunun üstünde sol tuş ile tıklayın. Rapor kayıt edilecektir.

5.	Rapor menüsünden Exit satırını tıklatın. Rapor kapanacaktır.


Bilgi Girişi İle İlgili

Aynı İsimli Objeler Girilebilir:

Objeleri çizerken (objeler, aks, kolon, kiriş, döşeme v.b. tüm elemanlar) her objenin isminin farklı olması gibi bir zorunluluk yoktur. Bir projede aynı isimde birden fazla kolon, kiriş v.b. objeler bulunabilir. Dolayısıyla, örneğin simerik bir projede, simetrik objelerin aynı isimde olmasının bir sakıncası yoktur.

Kirişde, Sürekli Temelde, Panelde, Bağ Kirişinde Delta:

ideSTATİK  6.01 versiyonunda delta, elemanın orta noktası  ile aks arasındaki fark olarak tanımlanıyordu. Bu versiyonda delta, aks ile elemanın üst kenarı arasındaki mesafedir.

Yukarıdaki şekilde, kirişin aksa göre pozisyonları görülmektedir. Aşağıdaki tabloda ise deltanın alabileceği değerler görülmektedir.

Bununla beraber, eleman tarifi içinde aks girilmesine gerek yoktur. Eleman çizilirken, sol ve sağ noktalarından doğru geçtiği varsayılmaktadır. Kısacası, aks tariflenmeden girilen krişin deltası, sol ve sağ noktalarının birleştiği sanal doğruya göre düşünülmelidir.

Döşemede Zati Yük (G) Değeri Girişi:

Döşemelerde zati yük olarak betonarme ağırlığının dışında sadece kaplama ağırlığı kg/m2 olarak girilir. Betonarme ağırlığı, program tarafından otomatik olarak hesaplanıp, kaplama ağırlığına eklenir.

Döşeme Betonarme Hesap Aksları:

Döşeme analizi ve donatı çizimi için betonarme hesap akslarının tarifi gereklidir. Betonarme hesap aksları, bir döşeme için tek yönde birden fazla da olabilir. Özellikle yamuk kenarlı ve L tipi gibi açıklıkları değişen döşemelerde istenilen sayıda betonarme hesap aksı geçirilerek, her değişen açıklık için donatı hesaplanabilir ve çizdirilebilir.

MinX, MinY, MaxX, MaxY

MinX, MinY, MaxX, MaxY değerlerinin verilmesine gerek yoktur. Bu değerler program tarafından otomatik olarak belirlenmektedir.

Panel Tarifi:

ideSTATİK 6.01 versiyonunda panelin ucunda kolon tanımlama zorunluluğu vardı. Bu versiyonda kolon tanımla zorunluluğu bulunmamaktadır.

Bir Kolona Veya Perdeye Farklı Doğrultulardan Kiriş Birleşmesi Durumu:

A.) Şekil 1’de görüldüğü gibi S2 kolonuna X yönünde sürekli olmayan iki kiriş birleşmektedir.  Bu sistemin nasıl tarifleneceğini uygulamalı olarak inceleyelim.

Yöntem 1:

1.	Yeni bir proje açın.

2.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın. Açılan Genel Ayarlar dialog kutusunda Hızlı Çizim modunun önünde işaret yoksa işaretleyin ve Tamam butonu üstünde sol tuş ile tıklayın.

3.	Toolbardan Aks butonunu tıklayın. Klavyeden art arda Space-Bar tuşuna basın. Yatay aks moduna gelince, sol tuş ile herhangi bir yeri tıklayın. A aksı oluştu.

4.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı tooboxa  0.80 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. B aksı oluştu.

5.	Ayarlar menüsünden Aks Ayarları satırını tıklayın. Açılan Aks Ayarları dialoğunda Nümerik yazısını (radio buton)  tıklayın ve klavyeden enter tuşuna basın.

6.	Klavyeden space-bar (boşluk) tuşuna art arda basarak imlecin görüntüsünü dikey aks moduna getirin. (3.görüntü) . Sol tuş ile herhangi bir yeri tıklayın. 1 aksı oluştu.

7.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı toolboxa  3.50 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. 2 aksı oluşacaktır.

8.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Açılan yardımcı toolboxda aks offset butonunu tıklayın. 3 aksı oluşacaktır.

9.	Ayarlar menüsünden kolon ayarları satırını tıklayın. Boy X’ e 0.25 Boy Y’ye 0.50, Kaçıklık x’e 0, Kaçıklık y’ye 0.20 yazın ve enter tuşuna basın.

10.	A ile 1 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. İmleç Okey işeretini alınca sol tuş ile iki kez tıklayın. S1 kolonu oluşacaktır.

11.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Kolon toolbox’ında X’ e 25, Y’e 80 yazın. Köşeye yanaşık kolon butonunu tıklayın.

12.	B ile 2 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. Sol tuş ile iki kez tıklayın. S2 kolonu oluşacaktır.

13.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Kolon toolbox’ında X’ e 25, Y’e 50 yazın. Dikdörtgen kolon butonunu tıklayın.

14.	B ile 3 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. Sol tuş ile tıklayın. Space-bar tuşuna basın. Sol tuş ile tekrar tıklayın. S3 kolonu oluşacaktır.

15.	Toolbardan Kiriş butonunu tıklayın. Mouse’ un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini A ile 2 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş,  alttan tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K1 kirişi oluştu.

Yöntem 2:

Bu sistemlerde S1 ve S3 kolonları, kolon objesi olarak, S2 kolonu ise panel objesi olarak girilecektir.  S2 objesi panel olarak girilmesine karşın, kolon objesi olarak algılanacaktır. Kolon olma kriteri ise, Panel Ayarlarında tanımlanabilen Min. Boyut oranına göre belirlenmektedir.

1.	Yöntem 1’den  9.madde dahil aynı işlemleri yapın.

2.	A ile 1 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. İmleç Okey işeretini alınca sol tuş ile iki kez tıklayın. S1 kolonu oluşacaktır.

3.	Mouse’un sağ tuşuna basın. B ile 3 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. Sol tuş ile tıklayın. Space-bar tuşuna basın. Sol tuş ile tekrar tıklayın. S3 kolonu oluşacaktır. (Çizimde S2 görünecektir. Bununla beraber Genel Obje Edit ile kolonun adını S3 yapabilirsiniz)

4.	Çiz menüsünden Panel satırını tıklayın. Mouse’un imlecini, A ile 2 aksına götürün. İmleç Okey işaretini alınca, sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini A ile 3 aksı kesişimine götürün, İmleç Okey işaretini alınca, klavyeden space-bar tuşuna art arda basın. Üstten tanımlı pozisyona gelince sol tuş ile tıklayın. Panel oluşacaktır.

5.	Toolbarda Kiriş butonunu tıklayın. Mouse’ un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini A ile 2 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş,  alttan tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K1 kirişi oluştu.

6.	Mouse’un sağ butonuna basın. Mouse’ un imlecini B ile 2 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini B ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K2 kirişi oluştu.

B.) Kiriş perde birleşimi herhangi bir noktadan olabilir. Şekil 2

Yöntem 1:

1.	Yeni bir proje açın.

2.	Toolbardan Aks butonunu tıklayın. Klavyeden art arda Space-Bar tuşuna basın. Yatay aksmoduna gelince, sol tuş ile herhangi bir yeri tıklayın. A aksı oluştu.

3.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı tooboxa  3 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. B aksı oluştu.

4.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı toolboxa  3 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. C aksı oluştu.

5.	Ayarlar menüsünden Aks Ayarları satırını tıklayın. Açılan Aks Ayarları dialoğunda Nümerik yazısını (radio buton)  tıklayın ve klavyeden enter tuşuna basın.

6.	Klavyeden space-bar (boşluk) tuşuna art arda basarak imlecin görüntüsünü dikey aks moduna getirin. (3.görüntü) . Sol tuş ile herhangi bir yeri tıklayın. 1 aksı oluştu.

7.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı toolboxa  1.50 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. 2 aksı oluştu.

8.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı toolboxa  2 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. 3 aksı oluştu.

9.	Toolbarda Kolon butonunu tıklayın. Kolon toolbox’ında X’ e 25, Y’e 50 yazın. Köşeye yanaşık kolon butonunu tıklayın.

10.	Mouse’un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca mouse’un sol tuşunu iki kez tıklayın. S1 kolonu oluştu.

11.	Sağ tuşa basın. İmleci C  ile 2 aksı kesişimine görürün. İmleç Okey işaretini alınca mouse’un sol tuşunu iki kez tıklayın. S2 kolunu oluştu.

12.	Sağ tuşa basın. Kolon toolbox’ında X’ e 350, Y’e 20 yazın. Kenara  yanaşık kolon butonunu tıklayın.

13.	Mouse’un imlecini B ile 2 aksına götürün. İmleç Okey işaretini alınca mouse’un sol tuşunu iki kez tıklayın.

14.	Toolbarda Kiriş butonunu tıklayın. Mouse’ un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini B ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş,  üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K1 kirişi oluştu.

15.	Mouse’un sağ butonuna basın. Mouse’ un imlecini B ile 2 aksı kesisimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini C ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K2 kirişi oluştu.

Yöntem 2:

1.	Yöntem 1’den 11.madde dahil aynı işlemleri yapın.

2.	Çiz menüsünden Panel satırını tıklayın. İmleci B ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, sol tuş ile tıklayın. İmleci B ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca space-bar tuşuna basın. Panel ortadan tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın.

3.	Toolbarda Kiriş butonunu tıklayın. Mouse’ un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini B ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş,  üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K1 kirişi oluştu.

4.	Mouse’un sağ butonuna basın. Mouse’ un imlecini B ile 2 aksı kesisimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca klavyeden F3 tuşuna basın. (En yakın nokta) sol tuş ile tıklayın. Panel ikiye bölünecektir. Mouse’un imlecini C ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K2 kirişi oluştu.

Panel objesinin bölünmesi sadece data girişi ile ilgilidir. Analizde, panel objesi yukarıdaki satırlarda bahsedilen kolon/perde kriterine göre bütün olarak hesaba katılmaktadır.

B.) 	Poligon kolonun farklı köşelerinde kiriş-kolon birleşimi  olabilir. Şekil 3

1.	Yeni bir proje açın.

2.	Ayarlar menüsünden Poligon Kolon Ayarları satırını tıklayın. POL1 poligon kolonunu seçin.

3.	Mouse’un sol tuşu ile herhangi bir yeri iki kez tıklayın. Poligon kolon oluştu.

4.	Koordinat kutusunda Özel Menü  butonunu tıklayın. Açılan menüde Gelişmiş Düğüm Noktası Atla satırının önünde işaret yoksa, tıklayarak işaretleyin.

5.	Yerleştirdiğiniz poligon kolonu Zoom Pencere butonunu kullarak büyütün.

6.	Toolbardan Sürekli Kiriş butonunu tıklayın.

7.	Mouse’un imlecini poligon kolonun sol üst köşesine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın.

8.	Klavyeden L tuşuna basın. İmleç koordinat kutusuna gidecektir. 3 yazın ve enter tuşuna basın. İmleci sola doğru kaydırın. Space-bar tuşuna art arda basarak, kirişin deltasını üstten tanımlı durumuna getirin ve klavyeden shift tuşuna basılı tutarak mouse’un sol tuşunu tıklayın. K1 kirişi oluşacaktır.

9.	Koordinat kutusunda Özel Menü  butonunu tıklayın. Açılan menüde Gelişmiş Düğüm Noktası Atla satırının önündeki işareti kaldırın.

10.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Mouse’un imlecini poligon kolonun sol alt köşesine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuşu tıklayın. Klavyeden L tuşuna basın. İmleç koordinat kutusuna gidecektir. 3 yazın ve enter tuşuna basın. İmleci sağa doğru kaydırın. Space-bar tuşuna art arda basarak, kirişin deltasını üstten tanımlı durumuna getirin ve klavyeden shift tuşuna basılı tutarak mouse’un sol tuşunu tıklayın. K2 kirişi oluşacaktır.

11.	Kirişlerin uçlarına kolon tarifleyin.

 NOT:	Yukarıda anatılan gelişmiş düğüm noktasıyla kiriş tarifleme yöntemi sadece poligon kolonlar için geçerli değildir. Dikdörtgen kolonların da her bir köşe noktalarına gelişmiş düğüm noktasıyla kiriş tanımlayabilirsiniz.

Sürekli Temel Bilgi Girişi:

ideSTATİK 6.01 programında, sürekli olan her temel için bir ampatman değeri tanımlanıyordu. Bu versiyonda, her temel kirişi kendi ampatman bilgilerine sahip olabilir.

Tekil Temel Bilgi Girişi:

ideSTATİK 6.01 programında, tekil temelde üst, alt, sol sağ sütunlarına, kolon boyutlarından kalan parçaların uzunları giriliyordu. Bu uzunluklardan tekil temel boyutları belirleniyordu. Bu versiyonda, sadece tekil temel boyutlarının girilmesi yetelidir.


Hesap Yöntemi İle İlgili

Döşemelerden Kirişlere Yük Aktarımı:

ideSTATİK 6.01 versiyonunda yükler, döşemelerden kirişlere , üçgen, trapez ve düzgün şeklinde aktarılıyordu. Bu versiyonda, döşemenin sonlu elemanlar yöntemine göre çözülmesi sonucu,  gerçek formuna göre kirişlere aktarılmaktadır. Aktarılan yükler, kirişlere komşu sonlu elemanların mesnet reaksiyonlarıdır.

Döşeme Analizi

ideSTATİK 6.01 versiyonunda döşemeler TS500’de ön görülen tiplere göre analiz yapılamaktaydı.  Bu versiyonda, döşemeler sonlu elemanlar yöntemine göre çözülmektedir. Dolayısıyla, döşemeler, poligonal, yamuk, bazı uçları boşta olabilir ve üzerinde birden fazla boşluk barındırabilirler. Noktasal ve çizgisel yükler girilebilir.

Kolonların Ve Kirişlerin Burulma Rijitlikleri

ideSTATİK 6.01 versiyonunda, kolonların ve kirişlerinde kesitin kendi ekseni etrafındaki burulma momentinin hesaplanması için Ib burulma atalet momentini girilmesi gerekiyordu. Bu versiyonda, burulma ile ilgili kesit büyüklüğünün(burulma atalet momentinin) girilmesine gerek yoktur. Sadece, bildirim menüsündeki kolon ve kiriş parametrelerinde, “burulma riijitliğini dikkate al” seçeneğinin işaretlenip, işaretlenmemesi yeterli olmaktadır. Burulma rijitli seçeneğinin işaretlenmesi durumunda  burulma atalet momenti otomatik olarak dikkate alınır. Burulma rijitliğinin işaretli olmaması durumunda ise burulma atalet momenti sıfır alınır.

Donatı Seçimi Sayesinde Tekrar Tekrar Hesap:

ideSTATİK 6.01 versiyonunda,  çap seçimi bütün elemanlar kapsayan bir olanaktı. Bu versiyonda ise, elemanların çap seçimleri ayrıldı. Örneğin kiriş için, montaj, pilye, düz, ilave ve etriye çapları ayrı ayrı betonarme menüsündeki donatı seçimi dialoğunda düzenlenebilmektedir. Bu yüzden tekrar hesap yapıldığında, her eleman için yeniden çap düzenlenmesine gerek kalmamaktadır. Bu durumda, yapının tasarımı için tekrar tekrar hesap yapmaktan kaçınmayın.

Panel Betonarme Hesabı:

Panel donatı betonarme hesabı algoritması ide6’ya göre farklıdır.

Pilyelerin Kırım Yerleri:

Pilyelerin kırım yerleri kullanıcı inisiyatifinden çıkartıldı. Bu versiyonda pilyeler moment sıfır noktasına göre kırılmaktadır.

Bağ Kirişleri:

Bağ kirişleri çekme veya basınç tesirlerine göre dizayn edilmektedir. Sürekli ve tekil temellerin bağ kirişleriyle dönmeleri azaltılamaz. Sürekli temel ve tekil temellerin bağ kirişleriyle dönmenin azaltılması ancak ampatmansız sürekli temelin bağ kirişi gibi girilmesiyle mümkündür.

Bağ kirişinde, deprem yönetmeliği yöntemi ne seçilirse seçilsin, 1997 deprem yönetmeliği esasları dikkate alınmaktadır.


Çıktılarla İlgili

Printer:

Printer’ın deskjet veya laser olması tercih edilmelidir. Çıktılar grafik basıldığı için, iğneli printerlarda verim alınamamaktadır. Ayrıca printerın Windows programına tanıtılması gereklidir.


Döşeme Donatıları

1.	Döşeme analizinden sonra Betonarme menüsündeki Döşeme Donatıları satırını tıklayın. Döşeme Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Sol, Açıklık ve Sağ hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


Kiriş Donatıları

1.	3 Boyut analizden sonra Betonarme menüsündeki Kiriş Donatıları satırını tıklayın. Kiriş Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Donatıların listelendiği hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


Nervür Donatıları

1.	Döşeme analizinden sonra Betonarme menüsündeki Nervür Donatıları satırını tıklayın. Nervür Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Donatıların listelendiği hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


Kaset Donatıları

1.	Döşeme analizinden sonra Betonarme menüsündeki Kaset Donatıları satırını tıklayın. Kaset Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Donatıların listelendiği hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


Kolon Donatıları

1.	3 Boyut analizden sonra Betonarme menüsündeki Kolon Donatıları satırını tıklayın. Kolon Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Donatıların listelendiği hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


Panel Donatıları

1.	3 Boyut analizden sonra Betonarme menüsündeki Panel Donatıları satırını tıklayın. Panel Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Donatıların listelendiği hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


Sürekli Temel Donatıları

1.	Temel analizden sonra Betonarme menüsündeki Sürekli Temel Donatıları satırını tıklayın. Sürekli Temel Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Donatıların listelendiği hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


Tekil Temel Donatıları

1.	Temel analizden sonra Betonarme menüsündeki Tekil Temel Donatıları satırını tıklayın. Tekil Temel Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Donatıların listelendiği hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


Bağ Kirişi Donatıları

1.	Temel analizden sonra Betonarme menüsündeki Bağ Kirişi Donatıları satırını tıklayın. Bağ Kirişi Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Donatıların listelendiği hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


Radye Döşemesi Donatıları

1.	Temel analizi ve radye döşeme analizi yaptıktan sonra Betonarme menüsündeki Radye Döşemesi Donatıları satırını tıklayın. Döşeme Betonarme dialoğu ekrana gelecektir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

2.	Donatıların listelendiği hücreler çift tıklandığında, donatı değişikliği yapılabilir.

3.	Dialogtan çıkmak için Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşunu tıklayın.

 NOT:	Bu dialogta yapılan değişikliklerin undosu yoktur.


3 Boyutlu Taşıyıcı Sistem

1.	3 Boyut menüsünden 3 Boyutlu Taşıyıcı Sistem satırını tıklayın.

2.	Taşıyıcı sistemin 3 Boyutlu görüntüsü belirecektir. Bu görüntüde, eleman düğüm noktaları ve eleman çubuk numaraları incelenebilinir.

3.	3 boyutlu taşıyıcı sistem programında, toolbarda bulunan [image] *- butonunu tıklarsanız, kullanımla ilgili bilgi alabilirsiniz.

4.	Çıkış menüsünü tıklayarak görüntüyü kapatın.


Plan Ayarları

1.	Çizim menüsünden Plan Ayarları satırını tıklayınız.

2.	Açılan dialogta, plan paftasının ayarı, çerçeve rengi ve plan başlığı yazı rengi ayarlanabilir. Varsayılan ayarları kullanacağız.

3.	Tamam butonu üstünde tıklayıp dialoğu kapatın.,


Kalıp Planı

1.	Çizim menüsünden Kalıp Planı satırını tıklayın.

2.	Kalıp planında, donatılar ve ölçülendirme çizgileri blok olarak düzenlenmiştir. Özellikle donatı kalıp planında donatı taşıma işi fazlaca yapılabileceğinden, bloklar taşıma işlemini oldukça kolaylaştırmaktadır. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Kalıp planını tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Kalıp Planı Kesiti

1.	Çizim menüsünden Kalıp Planı Kesiti satırını tıklayın.

2.	Kesit almak istediğiniz yere imleci götürerek herhangi bir noktayı  sol tuş ile tıklayın.

3.	Kesit hattının  ilk noktasını belirledikten sonra  imleci kaydırın (dik veya açılı) ve sol tuşu tekrar tıklayın.

4.	Klavyeden enter tuşuna basın. (Mouse’un imleci göz halini alacaktır)

5.	Yönü belirlemek için, kesit hattının altını veya üstünü sol tuş ile tıklayın. Kesit hafızaya alınacaktır.

6.	Kesiti yerleştirmek için, ister kat planının çizildiği pencerede, ister kalıp planı aldıktan sonra, yerleştirirken koordinat al seçeneğini aktif hale getirerek blok yerleştir ile kesiti yerleştirin.


Obje Parçala

1.	Oluştur menüsünden Obje Parçala satırını tıklayın.

2.	Mouse imlecini blok üzerine getirin ve sol tuş ile tıklayın.

3.	Blok (varsa), alt bloklarına ayrılacaktır. Blokta alt blok bulunmuyorsa, çizgilere ve yazılara ayrılacaktır.


Kolon Aplikasyon Planı

1.	Çizim menüsünden Kolon Aplikasyon Planı satırını tıklayın.

2.	Kolon aplisayon planında, kolonlar, etriye detayları ve ölçülendirme çizgileri blok olarak düzenlenmiştir. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	 Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Kolon aplikasyon planını tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Plan Ölçülendirme Ayarları

1.	Çizim menüsünden Plan Ölçülendirme ayarları satırını tıklayınız.

2.	Açılan dialogta, ölçülendirme yazı tipi, ölçülendirme yazı yüksekliği v.b., ölçülendirme ile ilgili ayarlar yapılabilir. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

3.	Tamam butonunun üstünde tıklayıp dialoğu kapatın.


Temel Aplikasyon Planı

1.	Çizim menüsünden Temel Aplikasyon Planı satırını tıklayın.

2.	Temel aplikasyon planında, ölçülendirme çizgileri blok olarak düzenlenmiştir.. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Temel aplikasyon planını tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır.

4.	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Açılım Ayarları

1.	Çizim menüsünden Açılım Ayarları satırını tıklayın.

2.	Açılan dialogta, açılımlar için(kiriş, nervür, kaset, bağ kirişi, sürekli temel) renk ayarları, ölçek ve pafta boyutunu ayarlayabilirsiniz.

3.	Tamam butonunun üstünde tıklayıp dialoğu kapatın.


Temel Aplikasyon Planı Kesiti

1.	Çizim menüsünden Temel Aplikasyon Planı Kesiti satırını tıklayın.

2.	Kesit almak istediğiniz yere imleci götürerek herhangi bir noktayı  sol tuş ile tıklayın.

3.	Kesit hattının  ilk noktasını belirledikten sonra imleci kaydırın (dik veya açılı)  ve  sol tuşu tekrar tıklayın.

4.	Yönü belirlemek için, kesit hattının altını veya üstünü sol tuş ile tıklayın. Kesit hafızaya alınacaktır.

5.	Kesiti yerleştirmek için, ister temel planının çizildiği pencerede, ister temel aplikasyon planı aldıktan sonra yerleştirirken koordinat al seçeneğini aktif hale getirerek blok yerleştir ile kesiti yerleştirin.


Kiriş Açılımları

1.	Çizim menüsünden Kiriş Açılımları satırını tıklayın. Çalışılan katın kirişleri, açılım ayarlarında belirtilen ölçek ve pafta boyutuna göre, otomatik olarak dizayn edilecektir. Paftaya sığma durumuna göre, bir ve birden çok kiriş açılımı penceresi oluşturabilir. İlgili pencere, Pencere menüsü altında bulunan listeden seçilebilir.

2.	Kiriş açılımlarında, kirişler, donatıları ve ölçülendirme çizgileriyle blok olarak düzenlenmiştir. Özellikle taşıma işi fazlaca yapılabileceğinden, bloklar taşıma işlemini oldukça kolaylaştırmaktadır. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Aktif olan kiriş açılımı paftası tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır. Her kiriş paftasına ayrı ayrı isimler verilecektir.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Perde Detayları

1.	Çizim menüsünden Perde Detayları satırını tıklayın. Çalışılan katın perdeleri, açılım ayarlarında belirtilen ölçek ve pafta boyutuna göre, otomatik olarak dizayn edilecektir. Paftaya sığma durumuna göre, bir ve birden çok perde detayı penceresi oluşturabilir. İlgili pencere, Pencere menüsü altında bulunan listeden seçilebilir.

2.	Perde detaylarında, perdeler, donatıları ve ölçülendirme çizgileri ile blok olarak düzenlenmiştir. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Aktif olan perde detayı paftası tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır. Her perde detayı paftasına ayrı ayrı isimler verilecektir.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Kolon Düşey Açılımları

1.	Çizim menüsünden Kolon Düşey Açılımı satırını tıklayın. Çalışılan katın kolonları, açılım ayarlarında belirtilen ölçek ve pafta boyutuna göre, otomatik olarak dizayn edilecektir. Paftaya sığma durumuna göre, bir ve birden çok kolon düşey açılımı penceresi oluşturabilir. İlgili pencere, Pencere menüsü altında bulunan listeden seçilebilir.

2.	Kolon düşey açılımında, tüm kolon-kiriş birleşimleri, donatıları ve ölçülendirme çizgileri ile blok olarak düzenlenmiştir. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Aktif olan kolon düşey açılımı paftası tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır. Her kolon düşey açılımı paftasına ayrı ayrı isimler verilecektir.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Nervür Açılımları

1.	Çizim menüsünden Nervür Açılımları satırını tıklayın. Çalışılan katın tip(nervür tanımlarken döşeme ayarlarında oluşturulan) nervürleri, açılım ayarlarında belirtilen ölçek ve pafta boyutuna göre, otomatik olarak dizayn edilecektir. Paftaya sığma durumuna göre, bir ve birden çok nervür açılım penceresi oluşturabilir. İlgili pencere, Pencere menüsü altında bulunan listeden seçilebilir.

2.	Nervür açılımlarında, nervürler, donatıları ve ölçülendirme çizgileri ile blok olarak düzenlenmiştir. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Aktif olan nervür açılım paftası tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır. Her nervür açılımı paftasına ayrı ayrı isimler verilecektir.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Kaset Açılımları

1.	Çizim menüsünden Kaset Açılımları satırını tıklayın. Çalışılan katın tip(nervür tanımlarken döşeme ayarlarında oluşturulan) kasetleri, açılım ayarlarında belirtilen ölçek ve pafta boyutuna göre, otomatik olarak dizayn edilecektir. Paftaya sığma durumuna göre, bir ve birden çok kaset açılım penceresi oluşturabilir. İlgili pencere, Pencere menüsü altında bulunan listeden seçilebilir.

2.	Kaset açılımlarında, kasetler, donatıları ve ölçülendirme çizgileri ile blok olarak düzenlenmiştir. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Aktif olan nervür açılım paftası tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır. Her kaset açılımı paftasına ayrı ayrı isimler verilecektir.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Temel Kiriş Açılımları

1.	Çizim menüsünden Temel Kiriş Açılımları satırını tıklayın. Temel kirişleri, açılım ayarlarında belirtilen ölçek ve pafta boyutuna göre, otomatik olarak dizayn edilecektir. Paftaya sığma durumuna göre, bir ve birden çok temel kiriş açılımı penceresi oluşturabilir. İlgili pencere, Pencere menüsü altında bulunan listeden seçilebilir.

2.	Temel kiriş açılımlarında, kirişler, donatıları ve ölçülendirme çizgileri blok olarak düzenlenmiştir. Özellikle taşıma işi fazlaca yapılabileceğinden, bloklar taşıma işlemini oldukça kolaylaştırmaktadır. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Aktif olan temel kiriş açılımı paftası tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır. Her kiriş paftasına ayrı ayrı isimler verilecektir.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Tekil Temel Detayları

1.	Çizim menüsünden Tekil Temel Detayı satırını tıklayın. Tekil temeller, açılım ayarlarında belirtilen ölçek ve pafta boyutuna göre, otomatik olarak dizayn edilecektir. Paftaya sığma durumuna göre, bir ve birden çok tekil temel detayı penceresi oluşturabilir. İlgili pencere, Pencere menüsü altında bulunan listeden seçilebilir.

2.	Tekil temel detaylarında, temeller, donatıları ve ölçülendirme çizgileriyle blok olarak düzenlenmiştir. Özellikle taşıma işi fazlaca yapılabileceğinden, bloklar taşıma işlemini oldukça kolaylaştırmaktadır. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Aktif olan tekil temel detayı paftası tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır. Her kiriş paftasına ayrı ayrı isimler verilecektir.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Bağ Kirişi Açılımları

1.	Çizim menüsünden Bağ Kirişi Açılımları satırını tıklayın. Bağ kirişleri, açılım ayarlarında belirtilen ölçek ve pafta boyutuna göre, otomatik olarak dizayn edilecektir. Paftaya sığma durumuna göre, bir ve birden çok temel kiriş açılımı penceresi oluşturabilir. İlgili pencere, Pencere menüsü altında bulunan listeden seçilebilir.

2.	Bağ kirişi açılımlarında, kirişler, donatıları ve ölçülendirme çizgileriyle blok olarak düzenlenmiştir. Özellikle taşıma işi fazlaca yapılabileceğinden, bloklar taşıma işlemini oldukça kolaylaştırmaktadır. Obje parçala ile blokları alt bloklarına ayırabilirsiniz. Alt bloklarda yine obje parçala ile çizgi ve yazılara ayrılabilir.

3.	Proje menüsünden Genel Çizim Dosyası Kaydet  satını tıklayın. Açılan dialogta dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonu üstünde  mouse’un sol tuşunu tıklayın. Aktif olan bağ kirişi açılımı paftası tekrar çağırabilmek üzere saklanmıştır. Her kiriş paftasına ayrı ayrı isimler verilecektir.

 NOT:	Çizimlerde 2 boyut editleme olanaklarını kullanarak değişiklik ve ilaveler yapabilirsiniz. (Taşı, klonla, simetri, döndür, offset, Trim v.b.)


Temel Analizi

Analiz menüsünden Temel Analizi satırını tıklayın. Eğer sistemde radye döşeme varsa, temel analizi önce yapılmalı, sonra, Analiz menüsünden Radye Döşeme Analizi satırı tıklanmalıdır.


Eleman Bazında Rapor

Rapor menüsü altında listelenen Seçmeli Rapor ve Metraj satırı dışındaki bütün satırlar, sadece ilgili başlıklara göre rapor verir. Örneğin sadece kiriş hesapları alınacaksa, Rapor menüsündeki Kiriş Hesapları satırı tıklanmalıdır.

Analiz menüsü altında bulunan Kat Parametreleri dialoğunda rapor sütunun işaretli olup olmaması önemlidir. Rapor sütununun işaretli olması raporu alınacak elemanların o katta rapora dahil edilmesi anlamına gelmektedir. Örneğin 3 katlı bir projede, kat parametrelerinde 1. ve 2.katlarda rapor sütunu işaretli, 3. katta işaretli olmasın. Rapor menüsünden Kolon Betonarme satırı tıklandığında, oluşan rapor, sadece 1. ve 2. katın kolon betonarme sonuçlarını kapsayacaktır.

Rapor, İde Rapor programı altında sayfa sayfa görüntülenecektir. Printer hazır ise, Yazdırma menüsünden Yazdır satırını tıklayın. Açılan Yazdır dialoğunda, Tamam butonunun üstünde sol tuş ile tıklayın. Proje çıktıları yazdıralacaktır.

Dosya menüsünden kaydet satırını tıklayın. Dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonunun üstünde sol tuş ile tıklayın. Rapor kayıt edilecektir.

Rapor menüsü altındaki seçmeli rapor ise, daha geniş opsiyonların, bir seferde rapora yazılmasına olanak tanımaktadır.

Printer’ın deskjet veya laser olması tercih edilmelidir. Çıktılar grafik basıldığı için, iğneli printerlarda verim alınamamaktadır. Ayrıca printerın Windows programına tanıtılması gereklidir.


Seçmeli Rapor

1.	Rapor menünde Seçmeli Rapor satırını tıklayın. Açılan dialogta, rapor ile ilgili değişik seçenekler ayarlanabilir.

2.	Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

3.	Seçim yapıldıktan sonra, Tamam butonu üstünde sol tuşu tıkladığınızda İde Rapor programı çalışacak ve çıktılar, sayfa sayfa görüntülenecektir. Printer hazır ise, Yazdırma menüsünden Yazdır satırını tıklayın. Açılan Yazdır dialoğunda, Tamam butonunun üstünde sol tuş ile tıklayın. Proje çıktıları yazdıralacaktır.

4.	Dosya menüsünden kaydet satırını tıklayın. Dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonunun üstünde sol tuş ile tıklayın. Rapor kayıt edilecektir.

5.	Rapor menüsünden Exit satırını tıklayın. Rapor kapanacaktır.

Printer’ın deskjet veya laser olması tercih edilmelidir. Çıktılar grafik basıldığı için, iğneli printerlarda verim alınamamaktadır. Ayrıca printerın Windows programına tanıtılması gereklidir.


Metraj

1.	Metraj almak için, Rapor menüsünden Metraj satırını tıklayın. İde Rapor programı çalışacak ve metrajlar, kalıp, beton ve donatı metrajı olarak sayfa sayfa görüntülenecektir.

2.	Printer hazır ise, Yazdırma menüsünden Yazdır satırını tıklayın. Açılan Yazdır dialoğunda, Tamam butonunun üstünde sol tuş ile tıklayın. Metraj yazdıralacaktır.

3.	Dosya menüsünden kaydet satırını tıklayın. Dosya adı satırına bir dosya adı yazın ve Tamam butonunun üstünde sol tuş ile tıklayın. Metraj kayıt edilecektir.

4.	Rapor menüsünden Exit satırını tıklatın. Metraj kapanacaktır.

Printer’ın deskjet veya laser olması tercih edilmelidir. Çıktılar grafik basıldığı için, iğneli printerlarda verim alınamamaktadır. Ayrıca printerın Windows programına tanıtılması gereklidir.


Teorik Esaslar

Her bina üç boyutludur. Bu programda ele alınan tüm binalar da üç boyutlu olarak kabul edilecek ve binanın taşıyıcı sistemini oluşturan parçalar olarak, üç boyutlu davranış gösteren kolon ve kirişlerden, sadece düzlemleri içinde hareket serbestliği olan rijit döşemelerinden ve nihayet düşey deprem panellerinden söz edilecektir. Genelde, ideSTATİK programı betonarme binalar için yazılmıştır.

Kolon ve kirişler herhangi bir poligonal enkesite sahip olan, sabit atalet momentli prizmatik çubuklar olarak kabul edilecektir. Kolon ve kirişler uzayda en genel geometrik konumda olabilirler. Dolayısı ile, kolon ve kirişlerin her ucunda üç öteleme ve her uçta dönmeden ibaret altı serbestlik derecesi vardır. Genel konumda bir uzay çubuğu 12x12 boyutlu rijitlik matrisine sahiptir. Başka bir deyimle, kolon ve kirişlerin her iki ucunda da, bir eksenel kuvvet, bir burulma momenti, iki kesme kuvveti ve iki eğilme momenti bulunur. Topluca, üç doğrusal kuvvet ve üç momentten oluşan altı adet kuvvet bileşeni vardır. Şekil1

Kiriş atalet mometlerinin biri düşey, diğeri muhakkak yatay XY-düzlemi içindedir. Kolon asal atalet eksenleri ise uzayda herhangi bir konumda bulunabilir. Her katta kendi düzlemi içinde sonsuz rijit kabul edilen betonarme döşemelerin bulunduğu varsayılmıştır. Bu döşemelerin, yatay düzlem içinde birbirine dik iki doğrultuda yatay deplasman ile düşey eksen etrafında bir dönme yaptıkları, dolayısı ile toplam üç serbestlik derecesine sahip oldukları varsayılır. Kirişlerin ve kolonların uç deplasmanları, bu rijit kat döşemesinin deplasmanları cinsinden hesaplanır. Dolayısı ile, sistemin ana bilinmeyenleri, her kat döşemesine ait iki öteleme ve bir dönmeden ibaret üç serbestlik derecesidir. Diğer tüm çubukların ve panellerin uç serbestlik dereceleri, bu rijit kat döşemelerinin serbestlik derecelerine bağımlı olarak ifade edilir. Kirişlerin kolon veya panellere oturdukları noktalar, kolon veya panellerin teorik düşey eksenlerinin, yani ağırlık merkezi eksenlerinin bulunduğu noktalar olması mecburiyeti yoktur. Kirişler, kolon veya panelin enkesit geometrisi üzerinde herhangi bir noktaya oturabilirler. Bu takdirde, kolon veya panel ağırlık merkezini gösteren G-noktasından itibaren, kirişin oturduğu noktaya kadar olan mesafe "rijit bir kol" olarak kabul edilir. Ağırlık merkezinden gayri yerlerde uçları bulunan genel konumdaki bir kiriş ile, bunun i ve j uçlarındaki rijit kolları ve kirişin perspektif görünüşü ve uç deplasman numaraları Şekil 2'de gösterilmiştir.

Düşey düzlemdeki bir deprem paneli önce, bir levha sonlu eleman olarak ele alınır ve sonlu elemanların rijitlik matrisi Şekil 3'de görüldüğü  gibi, panelin üst ve alt başlarındaki kesit orta noktalarından ibaret iki noktaya indirgenir. Bu iki nokta panel düzlemi içinde yatay ve düşey ötelemeler ile, gene panel düzlemi içinde bir dönmeden ibaret üçer serbestlik derecesine sahiptir. Dolayısıy ile, 6x6 boyutlu bir rijitlik matrisi vardır. Düşey panellerin düzlemleri dik doğrultuda rijitlikleri bulunmadığı varsayılmıştır. Bir panelin genel konumu ve uçlarındaki kuvvetler Şekil 4'te verilmiştir.

Her yüklemeye ait sistem yük vektörü ve sistem rijitlik matrisi teşkil edildikten sonra, dinamik bir bellek algoritması kulllanılarak, İde Yapı tarafından geliştirilmiş olan özel bir Gauss elimasyon metodu yardımı ile, sistemin deplasmanları çözülür.

Sistem çözümünden elde edilen kat deplasmanları, kolon, kiriş ve panel rijitlik matrislerinin yerine konularak, her yükleme hali için bu elemanların her birinin iki ucundaki çubuk ve panel uç kuvvetleri elde edilir. Ayrıca, TS500'ün gerektirdiği tüm yük kombinasyonları göz önüne alınarak, her çubuk ve panelin her iki ucundaki uç kuvvetleri her yük kombinasyonları için hesaplanır.

Her çubuk elemanı için, bütün yük kombinasyonundaki eksenel kuvvet, burulma momenti, iki eksenli eğilmeye ait kesme kuvvetleri ve eğilme momentleri elde edildikten sonra, bu çubukların her iki ucunda, en kesit boyutları tahkiki yapılır.

Taşıma gücü metodu kullanılarak ve en kritik yük kombinasyonu göz önüne alınarak her çubuğun iki ucunda donatı tayini yapılır. Donatılar, kolonlarda köşelere konsantre olduğundan ve ayrıca köşeler arasında kenarlar boyunca eşit yayılı olduğuna göre iki eksenli eğilme için hesaplanır. Kirişlerde donatı tek eksenli eğilmeye göre tayin edilir. Minimum ve maksimum donatı koşulları özellikle tahkik edilir.

Panellerde donatılar düşey ve yatay doğrultularda ve panelin her iki yüzü için ayrı ayrı hesaplanır.

Döşemeler, dolu gövdeli döşeme, ara dolgulu veya ara dolgusuz nervürlü ya da kaset döşeme olarak teşkil edilir. Plak çözümleri sonlu elemanlar yöntemi ile yapılır.


Teorik Esaslar Şekil


Teorik Esaslar Şekil2


Teorik Esaslar Şekil3


Teorik Esaslar Şekil4


ideSTATİK 6.01 Kullanarak Data girilmesi

ideSTATİK 6.01 kullanıcıları, ideSTATİK IDS programına alışana kadar projenin akslarını, kolonlarını, panellerini ideSTATİK 6.01 programında tarifleyerek, ideSTATİK IDS programına aktarabilirler.

1.	ideDATA programını çalıştırın.

2.	Proje açın.

3.	Proje genelde  kat adedini tanımlayın.

4.	Kat genelde kat bilgilerini tanımlayın.

5.	Projenin akslarını, kolonlarını ve kirişlerini ideSTATİK 6.01’deki gibi girin.

6.	Varsa panellerin girilmesi:

 	Paneller ideSTATİK IDS programında tanımlanabileneceği gibi, istenirse ideDATA programında da tanımlananabilir.

 	Kiriş editöründe P indisiyle ve yüksekliği kat yüksekliğine eşit eleman girilir. Kat yüksekliği 2.80 olan bir proje için örnek:

 	----------------------------------------------------------------------------------

 	Katı	Adı	Aks	Delta	B	H	Sol	Sağ

 	1	P1	A	-12.5	25	280	S1	S2

 	1	P2	B	12.5	25	280	S3	S4

 	----------------------------------------------------------------------------------

7.	ideDATA programında Data Aktar satırını tıklayarak data aktarın.

8.	ideSTATİK IDS programını çalıştırın.

9.	Proje menüsünden İde6’dan Proje Oku satırını tıklayın ve ekrana gelen iletide bulunan Evet butonunu tıklayın.

10.	Aks, kolon, kiriş ve girildiyse paneller okunacaktır.

11.	Döşemeleri tanımlayarak projeye devam edin.


Sıkça Sorulan Sorular

Programı yükledim. Çalıştırıyorum “Hasp Key Not Found” mesajı veriyor. Ne yapmalıyım?

a) 	Programı yeni yüklediyseniz ve bilgisayarı resetlemediyseniz, Başlatdan Oturumu Kapat satırını tıklayın. Açılan windows penceresinde, Bilgisayarı Yeniden Başlat satırını işaretleyin ve Evet butonu tıklayın. Windows tekrar açılınca programı çalıştırın.

b) 	Sahip olduğunuz dangıla ait programın dışında, başka bir programı kullanmaya çalışıyor olabilirsiniz. Başka bir deyişle, örneğin, dangılın üzerinde, ideSTATİK NC yazıyordur, fakat ideSTATİK IDS 98 programı kullanılmak isteniyordur. Hangi programa ait dangıla sahipseniz, o programı kullanabilirsiniz.

c) 	Yukarıda anlatılan seçeneklerden hiç biri sorunu halletmediyse, şu işlemleri yapın.

 	Windows’da Başlat butonunu tıklayın.

 	Çalıştır’ ı tıklayın.

 	Command yazıp enter tuşuna basın.

 	Yükselemeyi hangi dizine yaptıysanız, oraya geçin.(Örneğin dizin IDEYAPI ise, cd\ideyapi yazıp enter tuşuna basın.)

 	drivers dizinine geçin. (cd drivers)

 	install dizinine geçin. (cd install)

 	hinstall -i yazıp enter tuşuna basın.

 	Windows’u bir defa kapatıp, açın.

Bir kolona veya perdeye farklı doğrultulardan kiriş bağlanıyor. Nasıl Tanımlayacağım?

Kirişin Farklı Doğrultudan Kolona Bağlanması başlığını inceleyiniz.

Rapor alıyorum.  “Assertion Failed: Printer Data Error==0” mesajı veriyor. Ne yapmalıyım?

Windows’da printer tanımlanmamış. Bilgisayarım’dan yazıcıları tıklayın ve yazıcı ekle ile bir printer tanımlayın.

Raporu printera gönderiyorum. Uygulama hatası veriyor. Ne yapmalıyım?

Laser printer kullanıyorsanız, printerın ayarlarıda yazı fontları bölümünde true type fontları grafik olarak yazdır seçeneğini işaretleyin.  Deskjet veya iğneli printer kullanıyorsanız, printerin üretici firması tarafından verilen disketten, printer fontlarını yükleyin.

Döşeme Oluşturulamıyor?

a) 	Döşemenin oluşması için çevresinde bulunan kirişler, kolon, perde gibi taşıyıcı elemanlarla birleştirilmelidir. Bir kolon oluşturulduğunda, kolonun yerleşme noktasında düğüm noktası oluşur. Kirişi tanımlarken, bu düğüm noktasının yakalanması (düğüm noktasının yakalandığı imlecin Okey işaretini alması ile anlaşılır) gereklidir.

b) 	Bir kolona veya perdeye farklı doğrultulardan kiriş bağlanması durumu vardır.

c) 	Döşeme, çevresindeki en az bir kirişi yakalayamıyordur. Kirişlerden birinin kotu, döşeme kotundan, döşemenin oturamayacağı kadar farklı kotta olabilir. Örneğin kirişin kotu -0.50’deyken döşemenin kotunu sıfır veremezsiniz. Döşemenin kotu da en az -0.50 olmalıdır. (Kiriş yüksekliği 60, döşeme yüksekliği 12 cm ise en fazla -0.98 olabilir. -(0.5+0.6-0.12)

d) 	Oluşturulmaya çalışılan döşemenin en az bir kenarı tamamıyla kolonsa, söz konusu kolon, kolon objesi olarak değil panel objesi olarak girilmelidir.

Özellikle nonortogonal sistemlerde kiriş çizgileri kolonun içinden geçiyor ve diğer kirişlerle birleşiyor. Ne yapmalıyım?

Değitir menüsünden Obje Trim Yöntemi satırını tıklayın ve ilgili kirişleri seçin.

Kiriş donatılarında bulunan  DS ne anlama geliyor?

DS, donatı sabitleme. Eğer işaretli ise, donatılar değiştirildikten sonra analiz yapılsa bile donatılarda yapılan değişiklikler sabit kalır.

Kalıp planında döşeme donatısı değeri -214743648 [image] 0/0 gibi bir değer şeklinde basılıyor. Neden?

Döşeme analizi yaptırın.

Kolon Betonarmesindeki B, K, E, M ne anlama geliyor?

Aşsğıdaki nedenlerden dolayı kesit yetersizdir:

B: Kolon-Kiriş Kesme Güvenliği sağlamıyor.

K: Kolon Orta Bölgesi Kesme Güvenliği sağlamıyor.

E: Maksimum normal kuvvet kontrolü sağlamıyor.

M: Maksimum pursantaj değeri aşılmıştır.

Açılımlarda  yazılar küçük. Daha büyük nasıl çizdirebilirim?

Çizim menüsünden Açılım Ayarlarını tıkayın. Marjlar bölümünde yazı büyütme faktörünü attırın.

Dinamik analiz yaparken 1. mod X yönü için gerekli hesaplar yapılıyor diyor ama geçiş zamanı çok uzun sürüyor. Neden?

Sisteminizde herhangi bir katta panel tanımladıysanız, yüksekliğini kontrol edin. Panel yüksekliğini kat yüksekliği kadar girin.

Rapor görüntüleniyor ama print ikonu aktif değil. Neden?

Rapor alırken Proje Genel ayarlarında yönetmelik ve geometrik uygunluk kontrolü yap seçeneği aktif ise, yönetmelik ve geometrik uygunluğu olmayan durumlar listelenir. Bu listede bulunan durumlar giderilmediği sürece rapor alamazsınız.

Kat indisi nasıl verebilirim?

Analiz menüsünden Kat Parametreleri satırını tıklayın. Burada indis sutünuna yazılmasını istediğiniz kat indislerini tanımlayın.

Sahanlık döşemesinde pilyeler komşu döşemenin içine uzuyor. Ne yapmalıyım?

Kirişin üzerine döşeme kenarı çizilmiştir.  Sadece boş olan kenarlar döşeme ile kapatılacak.

Programı çalıştırdım. Koordinat kutusu veya toolbarlarlardan bazıları gözükmüyor.

a)ideSTATİK IDS kullanılıyorsa;

İdeSTATİK’den çıkın. Windows gezgini ile, Windows klasörü altında bulunan IDESTAT.INI  dosyasını silin ve tekrar çalıştırın.

b)ideSTATİK 97 kullanılıyorsa;

İdeSTATİK’den çıkın. Windows gezgini ile, Windows klasörü altında bulunan IDESTNC.INI dosyasını silin ve tekrar çalıştırın.

Bir katta bilgileri girdim. Üst katlara aynısını kopyalayabilir miyim?

Hızlı kopyalama ya da kattan kata blok yerleştir ile yapacaksınız. Bu komutlarla kattan kata, objelerin hepsini ya da sadece seçilen objeleri ya da sadece statik ve/veya mimari objeleri opsiyonel olarak kopyalayabilirsiniz.

ide6 programıyla daha önce yaptığım projeyi bu versiyonda kullanabilir miyim?

Evet.  İdestatik 6.01 programında yapılmış bir projeyi ideSTATİK IDS 98

programına aktarmak için;

1. Proje adını uzantısını ._rj olacak şekilde kopyalayın. Örneğin, proje adı  ORNEK1 ise,

a)DOS ortamımda,

Proje dizinine geçin,

COPY ORNEK1.PRJ ORNEK1._RJ

yazıp enter tuşuna basın.

b)Windows 95'de,

Windows gezginini çalıştırın ve ORNEK1.PRJ yi bulup, kopyalayıp,

yapıştırın. Kopya ORNEK1.PRJ'yi yeniden adlandır ile ORNEK1._RJ

yapın.

2. WINDOWS 95'de veya DOS ortamında ideDATA programını çalıştırın. Bu programda projeyi açın.

3. Data Aktarma işlemini yapın.

4. ideSTATİK IDS 98 programını çalıştırın.

5. Proje menüsünden ide6'dan proje oku ile çalışacağınız projenin datalarını yükleyin.

İdeSTATİK 6.01 programından proje okurken hata verdi. Ne yapmalıyım?

Hata veren objelerin isimlerini ve katlarını not edin.

a.) 	Objenin aksının bulunduğu yerde başka aks girilmiş. (Üst üste aks girilmiş olabilir.)

b.) 	İki kolonun düğüm noktaları üst üst çakışıyor olabilir.

c.) 	Kirişin orta aksı taşıyıcısını kesmiyor olabilir.

Bu versiyonda yaptığım projeyi ileride çıkacak yeni versiyonlarda okuyabilecek miyim?

Evet. Bu versiyonda  GPD olarak kayıt ettiğiniz projeleriniz ileride çıkacak versiyonlarda okunabilecektir.  GPD kaydet, bu amaç için geliştirilmiştir. Proje, projeyi kaydet ile saklanabilir. Ancak arşiv yapılacak projelerin, proje kaydetin yanında GPD olarak da kayıt edilmesinde fayda vardır. Ayrıca arşiv amaçlı saklanan projelerin, sadece GPD olarak kayıt edilmesi yeterlidir.

Projeyi GPD olarak kayıt ettim. Açınca, proje geneldeki bilgilerin değişmiş olduğunu gördüm. Neden?

GPD sadece objelerin geometrik bilgilerini kayıt eder.  Objelerin ayarlarıyla ilgili bilgilerini kayıt etmez. Ayrıca GPD olarak kayıt edilmiş bir proje tekrar yüklendiğinde, analizinin baştan yapılması gereklidir.

Kalıp planı alıyorum. Döşeme donatılarını çizmiyor veya döşeme donatılarını tıklıyorum döşeme donatıları listelenmiyor.

Döşeme betonarme hesap aksı tanımlamalı ve döşeme analizi yapmalısınız.

Plan çizimlerinde (Kalıp, kolon aplikasyon v.b.) dış ölçüler kirişlerin üzerinden geçiyor veya birden fazla dış ölçü atılmış.

Kontur çizgisini, yapının en dışından ve girinti çıkıntı yapmayacak şekilde tanımlayın.

Döşeme analizi yaptım. Nervür veya kaset donatılarını tıklıyorum. Donatılar listelenmiyor.

Nervür veya kasette tariflenmesi gereken tipik nervürler döşemenin dışında kalıyordur. Tipik nervür ve kaset tarifleri değiştirin.

Programı çalıştırdım. Menüden veya toolbardan seçim yapamıyorum.

Yeni bir proje açmalı veya daha önce kayıt ettiğiniz bir projeyi yüklemelisiniz.

Kolonda üst kattaki donatı alt kattan fazla çıkıyor. Neden?

Kolon betonarme hesabında,  kolon eksantrisitesi, momentle doğru orantılı, eksenel kuvvetle ters orantılıdır. Başka bir deyişle, momentin büyümesi ile, normal kuvvetin küçülmesi eksantrisiteyi arttırır. Eksantrisitenin büyük olması ise kolon donatısının artmasına yol açar. Bu koşulu oluşturacak en genel durum, en üsteki kolonla bir alttaki kolon arasındaki moment farkıdır. En üstte bulunan kolonun düğüm noktasına, alt kata nazaran daha az eleman bağlanmaktadır. Dolayısıyla, en üst kattaki kolonun alacağı moment, allta kattakine oranla daha büyük olacaktır.

Yük analizi yaparken veya döşeme analizi yaparken mesh oluşturamadı mesajı verdi. Ne yapmalıyım?

Mesajın verildiği döşeme Genel obje editle seçilir. Açılan döşeme ayarları dialoğunda, statik bölümdeki sonlu eleman genişliği küçültülür ve analiz tekrar yapılır. Bu mesajın verdiği bütün döşemeler için bu işlem yapılmalıdır.

Aynı boyuttaki kolonların hepsini birden x boylarını 10 cm. y boylarını 5 cm. büyütmek istiyorum. Ne yapmalıyım?

Kolonlar seçilir. Değiştir menüsünden kolon boyutları tıklanır. X satırına  +10, Y satıra +5 yazılır. Tamam butonu üstünden mouse’un sol tuşu tıklanır.

Bazı kolonların boyutlarını aynı anda hepsini birden örneğin 60/25 cm. yapmak istiyorum. Ne yapmalıyım?

Kolonlar seçilir. Değiştir menüsünden kolon boyutları tıklanır. X satırına  60, Y satıra 25 yazılır. Tamam butonu üstünde mouse’un sol tuşu tıklanır.

Projede bir katta çok sayıda kaset döşeme var. Çok yavaş çalışıyor. Neden?

Kalıp planında kaç tane kaset kirişi varsa o kadar eleman, kaç tane kaset kirişlerinin birleşimi varsa o kadar düğüm noktası vardır. Sistem rijitlik matrisinin band genişliği de, eleman adedi ile düğüm noktalarının sayısına bağlıdır. Sistem rijitlik matrisinin büyümesi ise daha çok bellek ve zaman demektir.

Proje simetrik olmasına karşın sonuçlar simetrik çıkmıyor.

Projenin simetrik çıkması için data bildirimlerinin de simetrik tarif edilmesi gereklidir. Bu durum üç başlık altında incelenebilir.

a) 	Geometri simetrililiği

Objelerin boyutlarının simetrik olup olmadığını kontrol edin. Kolonlar arasındaki mesafelerin de simetrik olması gerekir. Eleman kotlarını kontrol edin.

b) 	Yük simetrililiği

Döşeme ve duvar yüklerinin simetrik girilip girilmediğini kontrol edin. Çizgisel veya noktasal yük bilgisi girişi yapılmışsa bunların da yüklerinin ve yerlerinin simetriyi bozmayacak şekilde tariflenmesi gerekir.

c) 	Nervür ve Kaset dengelemeleri

Sİmetrik nervür ve kasetlerin dengelemelerinin simetrik yapılıp yapılmadığını kontrol edin. Tip nervür ve tip kasetlerde simetrik olmalıdır.

Kolona tekil temel giremiyorum. Neden?

Eğer tekil temel girmeye çalıştığınız kolon, panel objesi olarak tanımlandıysa, tekil temel tanımlayamazsınız. Bunun yerine panel objesi altına, ampatmanları, gövde derinliğine eşit sürekli temel tanımlamalisınız.

Proje Genelden çıkarken “beton kalitesi yeterli değil” mesajı veriyor. Neden?

1997 deprem yönetmeliğinde belirtilen beton kalitesi koşulu yerine getirilmiyor. Proje Genel ayarlarında Beton başlığında beton sınıflarını değiştirebilirsiniz.

Proje Genelden çıkarken “taşıyıcı sistem davranış katsayısı yeterli değil” mesajı veriyor. Neden?

1997 deprem yönetmeliğinde belirtilen koşula uyulmuyor. Yapının süneklilik durumuna göre taşıyıcı davranış katsayısı Proje Genel ayarlarında değiştirilmelidir.

Menüden kiriş veya paneli seçemiyorum veya toolbardan kirişi tıklayamıyorum.

Mimari plan modundan, kalıp planı moduna geçmelisiniz. Sol alt köşede bulunan mimari plan/ kalıp planı ikonunu tıklayın.

Toolbardan temel ikonunu tıklayamıyorum.

Kalıp planı  modundan, mimari  plan moduna geçmelisiniz. Sol alt köşede bulunan mimari plan/ kalıp planı ikonunu tıklayın.

Obje editle, bir objenin özelliklerini değiştirmek istiyorum. Başka obje ayarları dialoğu geliyor.

Daha önce seçili bırakılmış obje var ve bu objenin ayarları geliyor. Hiçbirini seçme ile seçilmiş objenin, seçilmişlik durumunu iptal edin ve Genel Obje Editle ayarlarını değiştirmek istediğiniz objeyi seçin.

Yanlışlıkla hızlı kopyala kullanarak kopyalamamam gereken kata bilgi kopyaladım. O kattaki eski çizimlerim kayboldu.  Nasıl Kurtarırım?

Çizimlerin kaybolduğu katı, pencere menüsü altından seçerek, toolbardan undo ikonunu tıklayın.

Hızlı kopyala yaptıktan sonra bütün kattaki bilgilerim silindi. Nasıl Kurtarırım?

Data girilmemiş kattayken hızlı kopyalama yaptınız. Daha önce çizimlerin bulunduğu katları pencere menüsü altından seçerek undo yapın. (Herbiri için)

Rüzgar Hesabını Nasıl Yapabilirim?

Rüzgardan oluşan yatay kuvvetleri hesaplayın. Analiz menüsü altındaki Kat Parametreleri satırını tıklayın. Kat parametreleri dialoğu açılacaktır. Rüzgar-Toprak başlığını tıklayın ve RüzgarX satırına her katların X yönü yatay kuvvetlerini, RüzgarY satırına, katların Y yönü yatay  kuvvetlerini ton cinsinden girin. Analiz yaptığınızda, rüzgar hesabı da yapılmış olacaktır.

Toprak İtkisini Nasıl Dikkate Alabilirim?

Yapı sistemine göre,  ister 1, ister 2 tane  toprak bileşke kuvveti girebilirsiniz. Bileşke kuvvetlerin değerlerini ve etkidiği yerin koordinatlarını belirleyin.  Analiz menüsü altındaki Kat Parametreleri satırını tıklayın. Kat parametreleri dialoğu açılacaktır. Rüzgar-Toprak başlığını tıklayın.Tabloda hangi sütuna ne bilgi gireceğiniz aşağıda listelenmiştir.

Toprak X1	: X yönü toprak itkisi bileşke kuvveti ilgili kat satırına girilebilir. X yönü için iki tane farklı bileşke kuvveti girilebilir. Bu sütuna yazılan değer 1. bileşke kuvvetidir.(t)

eks Tx1	: Toprak X1 vektörünün x eksenine dik mesafesi bu sütuna girilir.(m)

Toprak X2	: X yönü toprak itkisinin  bileşke kuvveti ilgili kat satırına girilebilir. X yönü için iki tane farklı bileşke  kuvveti girilebilir. Bu sütuna yazılan değer 2. bileşke kuvvetidir.(t)

eks Tx2	: Toprak X2 vektörünün x eksenine dik mesafesi bu sütuna girilir.(m)

Toprak Y1	: Y yönü toprak itkisi bileşke kuvveti ilgili kat satırına girilebilir. Y yönü için iki tane farklı bileşke kuvveti girilebilir. Bu sütuna yazılan değer 1. bileşke kuvvetidir.(t)

eks Ty1	: Toprak Y1 vektörünün y eksenine dik mesafesi bu sütuna girilir.(m)

Toprak Y2	: Y yönü toprak itkisinin  bileşke kuvveti ilgili kat satırına girilebilir.Y yönü için iki tane farklı bileşke  kuvveti girilebilir. Bu sütuna yazılan değer 2. bileşke kuvvetidir.(t)

Eks Ty2	: Toprak Y2 vektörünün y eksenine dik mesafesi bu sütuna girilir.(m)

Toprak ile ilgili kuvvetler birbirinden bağımsız yüklemeler olarak dikkate alınırlar.

Programa yönelik isteklerim dikkate alınacak mı?

İsteklerinizi dokümante ederek fax ile teknik servise gönderin. Başka kullanıcılardan gelen isteklerle birlikte yeni versiyonlarda bir plan bazında değerlendirilerek dikkate alınacaktır.

Kalem kalınlıkları bölümünde kalem ayarları yaptım. Ancak ploterım bunları dikkate almıyor.

Kalem kalınlıklarındaki ayarların geçerli olması için ploterın püskürtmeli  ploter olması gerekiyor. Kalemli ploterlarda, kalem kalınlıklarını , ploterın sağladığı yazılımla(driver) yapabilirsiniz. Yüklemediyseniz bu yazılımı Windows programına yükleyin. Daha sonra, programda Çizdir dialoğunda Ayarlar butonunu tıklayın. Ploter ayarları açılacaktır.

Ploterım pürskürtmeli olduğu halde renklere istediğim kalem kalınlıklarını atayamıyorum.

Renk paletinde aynı rengin birden fazla tonu yer aldığı için objelerin rengini tam olarak bilemeyebilirsiniz. İlgili objenin ayarlarına girerek obje rengini klavyeden shift tuşunu basılı tutarak tıklayın. Burada vereceğiniz kalem kalınlığı objenin basılacağı kalem kalınlığı olacaktır.

Printerdan çıktıyı tam siyah olarak alamıyorum. Ne yapmalıyım.

Printerın özeliklerine girin ve siyaha dönüştür seçeneğini aktif hale getirin.

Ploterdan çıktı aldığımda yazılar çıkmıyor veya yazılar kayıyor veya yazıların açıları yanlış.

a) 	Kalemli ploterım var.

Kalemli ploterlar true type yazıyı desteklemezler. Plotera çizim gönderirken Çizdir dialoğunda içi boş  seçeneği seçilmelidir.

b) 	Püskürtmeli ploterım var.

Ploterın sağladığı yazılımın (driver) en yeni versiyonunu edinin.

Obje Parçala ile bir bloğu parçalayamıyorum. Neden?

Obje parçala blok entity(blok olarak hazırlanmış obje)’lerde çalışır. Örneğin kat pencerelerinde çalışırken kiriş, kolon gibi objeleri parçalayamazsınız. Bulunla beraber, kalıp planı, kiriş açılımları gibi çizim pencerelerinde bulunan blokları parçalayabilirsiniz.

Daha önce tanımladığım bir obje(kiriş, kolon aks v.b.) var.  Mevcut ayarlar ise aynı değil ve daha önceden tanımladığım objenin ayarlarını tekrar kullanmak istiyorum. Ne yapmalıyım?

Objeden ayarları al komutunu kullanmalısınız. Objeden ayarları al, çizilecek objenin ayarlarını daha önceden çizilmiş objenin ayarlarından güncelleştirir.

Data girerken isim vermekte zorlanıyorum. Bu işlemin daha kısa yolu var mı?

Projeyi tanımlarken isim verme işi ile hiç uğraşmayın. Objeleri tamamen rastgale girebilirsiniz. Obje çizimleri bittiğinde, Obje Adlandır ile obje isimlerini istediğiniz gibi düzenleyebilirsiniz.

Projemde rijit bodrum çevre perdeleri var. Taşıyıcı olarak başka S indisli perde kullanmadığım halde hesap sonucunda rapor almak istediğimde “sistemde paneller var ve R katsayısını 7’den büyük” mesajını veriyor. Halbuki deprem yönetmeliği (6.7.2.4.a) maddesi gereğince R katsayısını 8 alabilmem gerekir. Ne yapmalıyım?

Bildirim menüsünden Proje Genel satırını tıklayın. Deprem bölümünde “Madde 6.7.2 için üst rijit bodrum katı numarısı” satırına bodrum çevre perdelerinin bulunduğu katın numarasını girin ve tekrar analiz yapın.

Çalışırken hard diskin ışığı sürekli yanmaya başladı ve program yavaşladı.

Projeyi kayıt edip, programdan çıkın ve tekrar çalıştırın.

Proje Bilgilerini Nasıl Kayıt Edeceğim?

Projeyi, proje kaydet veya GPD kaydet komutlarıyla kayıt edeceksiniz. Bunlar tekrar, Proje yükle veya GPD yükle ile açılabilir. Çizim dosyalarını ise(kalıp planı, kolon ve temel aplikasyon, açılımlar ve detaylar), GCM kaydet ile kayıt edeceksiniz. Bunların geriye yüklenmesi ise GCM Yükle ile yapılabilir.

Çizimlerde bazı yazılar ve çizgiler üst üst gelmiş.

Üst üste gelen yazı ve çizgiler bir bloktur. Blokları, obje parçala  komutunu kullanarak alt bloklara ayırabilirsiniz. Alt blokları da tekrar obje parçala ile çizgi ve yazılara dönüştürebilirsiniz. Bu işlemlerden sonra üst üste çizgi ve yazı gelmeyecek şekilde her yazı ve çizginin yerini, taşı komutuyla değiştirebilirsiniz.

Uygulama hatası verdi veya geçersiz işlem yürüttü mesajı verdi ve programı kapattı.

Ayrıntılar butonunu tıklayın. Listelenen bilgileri not edip, yaptığınız işlemleri de sırasıyla yazıp İDE YAPI teknik servisine gönderin. Ayrıntılarda yazan bilgileri, kopyala, yapıştır ile herhangi bir kelime işlemciye (örneğin Not Defteri) aktarabilirsiniz.

Windowsta çalışırken sürekli uygulama hatası veriyor.

CPU’ un fanı çıkmış olabilir. Bilgisayar üreticisinin teknik servisine başvurun.

Programı kullanmak için başka CAD programına ihtiyaç var mı?

Hayır.


Kirişin Farklı Doğrultudan Kolona Bağlanması

A.) Şekil 1’de görüldüğü gibi S2 kolonuna X yönünde sürekli olmayan iki kiriş birleşmektedir.  Bu sistemin nasıl tarifleneceğini uygulamalı olarak inceleyelim.

Yöntem 1:

1.	Yeni bir proje açın.

2.	Ayarlar menüsünden Genel Ayarlar satırını tıklayın. Açılan Genel Ayarlar dialog kutusunda Hızlı Çizim modunun önünde işaret yoksa işaretleyin ve Tamam butonu üstünde sol tuş ile tıklayın.

3.	Toolbardan Aks butonunu tıklayın. Klavyeden art arda Space-Bar tuşuna basın. Yatay aks moduna gelince, sol tuş ile herhangi bir yeri tıklayın. A aksı oluştu.

4.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı tooboxa  0.80 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. B aksı oluştu.

5.	Ayarlar menüsünden Aks Ayarları satırını tıklayın. Açılan Aks Ayarları dialoğunda Nümerik yazısını (radio buton)  tıklayın ve klavyeden enter tuşuna basın.

6.	Klavyeden space-bar (boşluk) tuşuna art arda basarak imlecin görüntüsünü dikey aks moduna getirin. (3.görüntü) . Sol tuş ile herhangi bir yeri tıklayın. 1 aksı oluştu.

7.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı toolboxa  3.50 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. 2 aksı oluşacaktır.

8.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Açılan yardımcı toolboxda aks offset butonunu tıklayın. 3 aksı oluşacaktır.

9.	Ayarlar menüsünden kolon ayarları satırını tıklayın. Boy X’ e 0.25 Boy Y’ye 0.50, Kaçıklık x’e 0, Kaçıklık y’ye 0.20 yazın ve enter tuşuna basın.

10.	A ile 1 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. İmleç Okey işeretini alınca sol tuş ile iki kez tıklayın. S1 kolonu oluşacaktır.

11.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Kolon toolbox’ında X’ e 25, Y’e 80 yazın. Köşeye yanaşık kolon butonunu tıklayın.

12.	B ile 2 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. Sol tuş ile iki kez tıklayın. S2 kolonu oluşacaktır.

13.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Kolon toolbox’ında X’ e 25, Y’e 50 yazın. Dikdörtgen kolon butonunu tıklayın.

14.	B ile 3 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. Sol tuş ile tıklayın. Space-bar tuşuna basın. Sol tuş ile tekrar tıklayın. S3 kolonu oluşacaktır.

15.	Toolbardan Kiriş butonunu tıklayın. Mouse’ un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini A ile 2 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş,  alttan tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K1 kirişi oluştu.

Yöntem 2:

Bu sistemlerde S1 ve S3 kolonları, kolon objesi olarak, S2 kolonu ise panel objesi olarak girilecektir.  S2 objesi panel olarak girilmesine karşın, kolon objesi olarak algılanacaktır. Kolon olma kriteri ise, Panel Ayarlarında tanımlanabilen Min. Boyut oranına göre belirlenmektedir.

1.	Yöntem 1’den  9.madde dahil aynı işlemleri yapın.

2.	A ile 1 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. İmleç Okey işeretini alınca sol tuş ile iki kez tıklayın. S1 kolonu oluşacaktır.

3.	Mouse’un sağ tuşuna basın. B ile 3 aksı kesişimine mouse’un imlecini götürün. Sol tuş ile tıklayın. Space-bar tuşuna basın. Sol tuş ile tekrar tıklayın. S3 kolonu oluşacaktır. (Çizimde S2 görünecektir. Bununla beraber Genel Obje Edit ile kolonun adını S3 yapabilirsiniz)

4.	Çiz menüsünden Panel satırını tıklayın. Mouse’un imlecini, A ile 2 aksına götürün. İmleç Okey işaretini alınca, sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini A ile 3 aksı kesişimine götürün, İmleç Okey işaretini alınca, klavyeden space-bar tuşuna art arda basın. Üstten tanımlı pozisyona gelince sol tuş ile tıklayın. Panel oluşacaktır.

5.	Toolbarda Kiriş butonunu tıklayın. Mouse’ un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini A ile 2 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş,  alttan tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K1 kirişi oluştu.

6.	Mouse’un sağ butonuna basın. Mouse’ un imlecini B ile 2 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini B ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K2 kirişi oluştu.

B.) Kiriş perde birleşimi herhangi bir noktadan olabilir. Şekil 2

Yöntem 1:

1.	Yeni bir proje açın.

2.	Toolbardan Aks butonunu tıklayın. Klavyeden art arda Space-Bar tuşuna basın. Yatay aksmoduna gelince, sol tuş ile herhangi bir yeri tıklayın. A aksı oluştu.

3.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı tooboxa  3 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. B aksı oluştu.

4.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı toolboxa  3 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. C aksı oluştu.

5.	Ayarlar menüsünden Aks Ayarları satırını tıklayın. Açılan Aks Ayarları dialoğunda Nümerik yazısını (radio buton)  tıklayın ve klavyeden enter tuşuna basın.

6.	Klavyeden space-bar (boşluk) tuşuna art arda basarak imlecin görüntüsünü dikey aks moduna getirin. (3.görüntü) . Sol tuş ile herhangi bir yeri tıklayın. 1 aksı oluştu.

7.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı toolboxa  1.50 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. 2 aksı oluştu.

8.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Yardımcı toolboxa  2 yazın. Aks offset butonunu tıklayın. 3 aksı oluştu.

9.	Toolbarda Kolon butonunu tıklayın. Kolon toolbox’ında X’ e 25, Y’e 50 yazın. Köşeye yanaşık kolon butonunu tıklayın.

10.	Mouse’un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca mouse’un sol tuşunu iki kez tıklayın. S1 kolonu oluştu.

11.	Sağ tuşa basın. İmleci C  ile 2 aksı kesişimine görürün. İmleç Okey işaretini alınca mouse’un sol tuşunu iki kez tıklayın. S2 kolunu oluştu.

12.	Sağ tuşa basın. Kolon toolbox’ında X’ e 350, Y’e 20 yazın. Kenara  yanaşık kolon butonunu tıklayın.

13.	Mouse’un imlecini B ile 2 aksına götürün. İmleç Okey işaretini alınca mouse’un sol tuşunu iki kez tıklayın.

14.	Toolbarda Kiriş butonunu tıklayın. Mouse’ un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini B ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş,  üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K1 kirişi oluştu.

15.	Mouse’un sağ butonuna basın. Mouse’ un imlecini B ile 2 aksı kesisimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini C ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K2 kirişi oluştu.

Yöntem 2:

1.	Yöntem 1’den 11.madde dahil aynı işlemleri yapın.

2.	Çiz menüsünden Panel satırını tıklayın. İmleci B ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, sol tuş ile tıklayın. İmleci B ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca space-bar tuşuna basın. Panel ortadan tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın.

3.	Toolbarda Kiriş butonunu tıklayın. Mouse’ un imlecini A ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın. Mouse’un imlecini B ile 1 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş,  üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K1 kirişi oluştu.

4.	Mouse’un sağ butonuna basın. Mouse’ un imlecini B ile 2 aksı kesisimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca klavyeden F3 tuşuna basın. (En yakın nokta) sol tuş ile tıklayın. Panel ikiye bölünecektir. Mouse’un imlecini C ile 3 aksı kesişimine götürün. İmleç Okey işaretini alınca, space-bar tuşuna  art arda basın. Kiriş üstten tanımlı olunca sol tuş ile tıklayın. K2 kirişi oluştu.

Panel objesinin bölünmesi sadece data girişi ile ilgilidir. Analizde, panel objesi yukarıdaki satırlarda bahsedilen kolon/perde kriterine göre bütün olarak hesaba katılmaktadır.

B.) 	Poligon kolonun bir çok köşesinde kiriş-kolon birleşimi  olabilir. Şekil 3

1.	Yeni bir proje açın.

2.	Ayarlar menüsünden Poligon Kolon Ayarları satırını tıklayın. POL1 poligon kolonunu seçin.

3.	Mouse’un sol tuşu ile herhangi bir yeri iki kez tıklayın. Poligon kolon oluştu.

4.	Koordinat kutusunda Özel Menü  butonunu tıklayın. Açılan menüde Gelişmiş Düğüm Noktası Atla satırının önünde işaret yoksa, tıklayarak işaretleyin.

5.	Yerleştirdiğiniz poligon kolonu Zoom Pencere butonunu kullarak büyütün.

6.	Toolbardan Sürekli Kiriş butonunu tıklayın.

7.	Mouse’un imlecini poligon kolonun sol üst köşesine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuş ile tıklayın.

8.	Klavyeden L tuşuna basın. İmleç koordinat kutusuna gidecektir. 3 yazın ve enter tuşuna basın. İmleci sola doğru kaydırın. Space-bar tuşuna art arda basarak, kirişin deltasını üstten tanımlı durumuna getirin ve klavyeden shift tuşuna basılı tutarak mouse’un sol tuşunu tıklayın. K1 kirişi oluşacaktır.

9.	Koordinat kutusunda Özel Menü  butonunu tıklayın. Açılan menüde Gelişmiş Düğüm Noktası Atla satırının önündeki işareti kaldırın.

10.	Mouse’un sağ tuşuna basın. Mouse’un imlecini poligon kolonun sol alt köşesine götürün. İmleç Okey işaretini alınca sol tuşu tıklayın. Klavyeden L tuşuna basın. İmleç koordinat kutusuna gidecektir. 3 yazın ve enter tuşuna basın. İmleci sağa doğru kaydırın. Space-bar tuşuna art arda basarak, kirişin deltasını üstten tanımlı durumuna getirin ve klavyeden shift tuşuna basılı tutarak mouse’un sol tuşunu tıklayın. K2 kirişi oluşacaktır.

11.	Kirişlerin uçlarına kolon tarifleyin.

 NOT:	Yukarıda anatılan gelişmiş düğüm noktasıyla kiriş tarifleme yöntemi sadece poligon kolonlar için geçerli değildir. Dikdörtgen kolonların da her bir köşe noktalarına gelişmiş düğüm noktasıyla kiriş tanımlayabilirsiniz.


Obje Bul

Obje Bul komutu, kat planınızdaki herhangi bir objeyi bulup seçmenize yarar.

1.	Destek menüsü altından Obje Bul satırını tıklayın.

2.	Karşınıza gelen Obje Bul dialoğunda aradığınız objenin adını yazın. (K1, S1, D8 v.b.)

3.	Bul butonunu tıkladığınızda aradığınız objeye zoom yapılacak, seç butonunu tıkladığınızda obje seçilecektir.  Aynı isimde başka objelerin olup olmadığını anlamak için tekrar bul butonunu tıklayın.


Döşeme Kuvvetleri

Döşeme Kuvvetleri komutu, döşeme moment ve kesme kuvvetleri diyagramlarını incelemek için kullanılır.

1.	Döşemeyi seçin.

2.	Analiz menüsünden Döşeme Kuvvetleri satırını tıklayın.

3.	Döşemeye etkiyen kuvvetler renk değişimi biçiminde izlenebilir. Mouse imlecini  döşeme üzerinde gezdirirseniz kuvvetlerin değerini sol üst köşedeki (F =) kısmından okuyabilirsiniz.

4.	Klavyeden art arda Spacebar tuşuna basarak X, Y, XY, ve sizin çizdiğiniz betonarme hesap aksları yönündeki kuvvetleri izleyebilirsiniz.


Kiriş Yükleri

Kiriş Yükleri komutu, kirişlere etkiyen yükleri(duvar, döşeme zati, döşeme haraketli) üç boyutlu olarak grafik biçimde izlemenize olanak sağlar.

1.	Kirişi seçin.

2.	Analiz menüsünden altından Kiriş Yükleri satırını tıklayın.

3.	Kirişin 3 Boyutlu görüntüsü karşınıza gelecektir.

4.	Ok tuşlarını kullanarak kirişi döndürebilir, Z ve Shift+Z tuşlarıyla yaklaştırıp uzaklaştırabilir, A ve Shift+A tuşlarıyla cetveli büyütüp küçültebilir, S tuşuyla cetveli açıp kapatabilir, R tuşuyla kirişi z ekseni etrafında döndürebilir, K tuşuyla kirişin kendisini açıp kapatabilirsiniz.

5.	1 tuşuyla kirişin kendi yüklerini, 2 tuşuyla kirişe etkiyen duvar yüklerini, 3 ve 4 tuşlarıyla kirişe etkiyen döşeme yüklerini izleyebilir, H tuşunu kullanarak hareketli ya da sabit yük seçimi yapabilirsiniz.

6.	Spacebar tuşu ile yük diyagramını boyalı hale getirebilirsiniz.


Tekil Temel  Deplasmanları

Tekil Temel Deplasmanları komutu, tekil temellerine etkiyen yükleri ve temellerinizde meydana gelen çökmeleri izlemenize olanak sağlar.

1.	Tekil Temeli seçin.

2.	Analiz menüsü altından Tekil Temel Deplasmanları satırını tıklayın. Temelinizdeki yük değişimleri renk değişimleri olarak karşınıza gelecektir.

3.	Spacebar tuşunu kullanarak hareketli, sabit ve dört yönden etkiyen deprem yüklemeleri altında temele etkiyen yükleri görebilir, mouse imlecini temel üzerinde gezdirerek çeşitli noktalardaki yükleri ve çökmeleri sayısal olarak okuyabilirsiniz.

4.	3D butonunu tıklayıp temeli üç boyutta izleyebilirsiniz.

5.	Temeli üç boyutta döndürmek, uzaklaştırmak, yaklaştırmak için R, Z, Shift+Z, ok tuşlarını tuşlarını kullanabilirsiniz.


Nokta Deplasmanları

1.	Analiz menüsünden Nokta Deplasmanları satırını tıklayın.

2.	Mouse imlecini deplasmanlarını öğrenmek istediğiniz noktanın üzerine getirip tıklayın. Her bir yüklemeye ait deplasmanlar karşınıza gelecektir.


Noktasal Döşeme Yükü

Döşeme üzerinde tekil yük tariflemek için kullanılır. Noktasal döşeme yükünün yük değerlerini Döşeme Yükü Ayarında tanımlayabilirsiniz.

1.	Çiz menüsü altındaki Döşeme satırı altında açılan menüden, Noktasal Döşeme Yükü satırını tıklayın.

2.	Mouse imlecini  noktasal döşeme yükünü yerleştirmek istediğiniz noktanın üzerine getirip tıklayın. Noktasal döşeme yükünüz çizilecektir.


Çizgisel Döşeme Yükü

Döşeme üzerinde çizgisel yük (duvar, parapet v.b.) tariflemek için kullanılır. Çizgisel döşeme yükünün yük değerlerini Döşeme Yükü Ayarında tanımlayabilirsiniz.

1.	Çiz menüsü altındaki Döşeme satırı altında açılan menüden, Çizgisel Döşeme Yükü satırını tıklayın.

2.	Mouse’unuzla çizgisel yükünüzün başlangıç ve bitiş noktalarını tıklayın.


Döşeme Yükü Ayarları

Noktasal ve Çizgisel Döşeme yüklerinin yük değerleri tanımlanır.

1.	Ayarlar menüsü altından Döşeme Yükü Ayarları satırını tıklayın.

2.	Açılan dialogda zati ve hareketli yük bilgilerini girin. Ayrıntılı bilgi için, mouse imlecini yazıların üzerine getirerek, mouse’un sağ tuşuna basın. “bu nedir”  yazısını tıklayın . Bu nedir(what’s this Help) yardımı açığa çıkacaktır.

3.	Dialogdan çıkmak için Tamam butonunu tıklayın.


Kesişim Ölçülendirme

1.	Çiz menüsü altındaki Ölçülendirme satırı altında açılan menüden Kesişim Ölçülendirme satırını tıklayın.

2.	Mouse’unuzun sol tuşuyla ölçülendireceğiniz noktaları işaretleyin ve mouse’un sağ tuşuna basın.

3.	Mouse’un sol tuşuyla ölçülendirme yapmak istediğiniz hattın başlangıç ve bitiş noktalarını tıklayıp ölçülendirme yönünü belirleyin.

  İlgili Konular


Donatı Gözat

1.	Betonarme menüsü altından Donatı Gözat satırını tıklayın.

2.	Mouse imlecini kat planı üzerinde donatılarına gözatmak istediğiniz elemanların(kiriş, kolon v.b.) üzerine getirip tıklayın.

3.	İlgili elemanın donatılarını gösteren dialog açılacaktır.

4.	Donatıların listelendiği bölüm basılı ise (sol tuşu tıklayarak basılı hale getirebilirsiniz), donatı gözat dialoğunu sürükleyerek istediğiniz yere götürebilirsiniz.

5.	Donatıların listelendiği bölüme tekrar tıklandığında, dialog ilgili elemanın üzerine geri gidecektir.

6.	Donatı Gözat dialoğunu kapatmak için sağ üst köşede bulunan kapatma butonunu sol tuş ile tıklayın.


Programın İde6'ya Göre Üstünlükleri

1.	AutoCAD’ten tamamen bağımsız çalışması

2.	Olağanüstü zenginleştirilmiş bilgi girişleri ve editleme olanakları

 	Koordinat kutusu

 	Aynı anda bir çok çizim penceresinde çalışma

 	Çizim pencereleri arasında bilgi aktarma; blokla,blok yerleştir,

 	Paralel referans, dik referans

 	Çizilecek objenin ayarlarını, çizilmiş başka bir objeden güncelleştirebilme; objeden ayarları al

 	Global koordinatlar, kullanıcı tanımlı lokal koordinatlar

 	Objeye bağımlılık

 	Düğüm noktası taşı

 	Düğüm noktası döndür

 	Uç noktası edit

 	Yeniden oluştur, yeniden çiz

 	Zoom işlemleri; zoom pencere, zoom sınırlar, zoom hepsi, pan

 	Otomatik ölçülendirmeler, parametrik ölçülendirmeler

 	Yazı yazabilme

 	Yazılan yazının satır aralıklarını tanımlayabilme

 	Yazı değiştir

 	Text dosyalarını çizime çağırabilme

 	Bitmap tarama, kullanıcı tanımlı tarama, basit tarama

 	Belirli aralıklarla x ve y yönünde istenilen sayıda obje çoğaltma

 	Klonlama(kopyalama) ile data girişi

 	Obje isimlendirme

 	Grid(ızgara)

 	Snap(ızgara kilitleme)

 	Çizim sınırlarını tanımlayabilme, aks sınırı tanımlayabilme, pafta sınırı tanımlayabilme

 	Geometri kontrolü

 	Alan hesabı, uzaklık ölçebilme, koordinat okuyabilme, obje bilgilerinin okunabilmesi

 	Çizgiden poligon kolon oluşturma, yay ve çemberden eğrisel panel ve eğrisel kiriş tanımlayabilme

 	Çizime kütüphane objesi yerleştirebilme, çizime bitmap yerleştirme

 	Etiket ölçülendirme ile açıklama yazısı yazabilme

 	Plan kot, kesit kot

 	Genel obje editle obje ayarlarının kolaylıkla değiştirilmesi

 	Undo, redo

 	Çizimin istenilen sayıda kameradan, farklı açılardan real time izlenebilmesi

 	Dosyaya bloklama, dosyadan blok yerleştirme

 	True type yazı fontlarının kullanımı, true type yazı fontlarının vektörel olarak ploter’a gönderilmesi

3.	Zenginleştirilmiş 2D çizim olanakları.

 	Çizgi, sürekli çizgi, dikdörtgen çizgi

 	Yay, çember

 	Taşı(move)

 	Fillet, chamfer

 	Ölçekle(scale)

 	Break,

 	Offset, Trim

 	Klonla(copy)

 	Simetri(mirror)

 	Döndür(rotate)

 	Uzat(extend)

 	Obje parçala

 	Orta nokta, kesişim, uç nokta, en yakın nokta

 	Çizgi tipleri

 	Zenginleştirilmiş ve editleme olanaklarındaki maddeler tekrar etmemek amacıyla eklenmemiştir.

4.	İdeMİMAR ile yapılmış mimari projenin akslarını, kolonları, duvarlarını otomatik olarak okuyabilme.

5.	Elemanların derlenmesi ve sistem kurulma prosödürlerinin kaldırılması

6.	Programın genel olarak hızlandırılması

7.	Kaset döşeme hesabı ve çizimi

8.	Kaset kiriş açılımları

9.	Radye döşeme hesabı ve çizimi

10.	Program içine entegre edilmiş yeni deprem yönetmeliğine uygun dinamik modül.

11.	Elastik ve rijit temel opsiyonu

12.	Farklı açıklıklı ve çok kenarlı döşemelerde, farklı her açıklık için analiz yaptırabilme ve donatı çizdirebilme(Örneğin L tipi döşemeler)

13.	Sap90 programına data transfer imkanı

14.	Eğri eksenli kiriş hesabı

15.	Eğri eksenli perde hesabı

16.	Kolon düşey açılımları

17.	Paftalara ister otomatik, ister manuel olarak açılım, detay yerleştirme

18.	Döşemelerin sonlu elemanlara göre hesabı

19.	Döşemelere çizgisel ve noktasal yük tanımlama

20.	Kiriş yüklerinin gerçekteki duvar boşluklarına göre (kapı, pencere) hesaplanması

21.	Katlara negatif kot girebilme imkanı

22.	Geliştirilmiş parametrik filitre imkanı

23.	En genel formda döşeme tarifleyebilme

24.	Toprak itkisi hesabı

25.	Rüzgar hesabı

26.	Üç boyutlu çerçeve çizimi

27.	Döşemelere boşluk tanımlayabilme

28.	Temelde opsiyonel trapez kesit, dikdörtgen kesit hesabı

29.	Sonsuz undo, redo

30.	Kiriş numarasına göre opsiyonel pafta dizaynı

31.	Kiriş detaylarında pilye kırım yerlerinin opsiyonel olarak moment sıfır noktasına belirlenmesi

32.	Eleman isimlerinin istenildiği şekilde herhangi bir anda düzenlenebilmesi

33.	Aynı isimde eleman ismi kullanılabilmesi

34.	Poligon kolon iterasyonunun olağanüstü hızlandırılması

35.	Geliştirilmiş poligon kolon editörü.

36.	Binanın tümünün yapı boyunca kesitini alabilme (mimari kesit gibi)

37.	Gelişmiş ölçülendirme olanakları. Bununla beraber ide6’daki gibi otomatik ölçülendirme zaten yapılmaktadır.

38.	Döşeme sonlu elaman uç kuvvetlerinin grafik sunumu

39.	Kiriş yüklerinin grafik sunumu

40.	Tekil temel deplasmanlarının grafik sunumu

41.	Elemanlarda donatı seçiminin esnekleştirilmesi ve her mühendisin kendine göre donatı seçim koşullarını belirleyebilmesi

42.	Üç boyutlu çizim alabilme; Render.

43.	Temel hesabı yapılmadan temel çizimi alabilme.

44.	Açılı aksların kalıp planında görünmesi

45.	Temel aplikasyon planında kesit alınması

46.	Döşemelerin hepsinin birden ekranda görülebilmesi

47.	Sürekli temellerinin ve bağ kirişlerini  kiriş gibi girilebilmesi

48.	Kat deplasmanlarının nokta bazında izlenebilmesi. Katın herhangi bir noktasındaki kat deplasmalarını bütün yüklemeleriyle izleyebilme

49.	Proje çıktılarını almadan hesap sonuçlarının tümünün birden izlenebilmesi

50.	Printer font büyüklüğünün istenilen boyda ayarlanabilmesi

51.	Hesap çıktılarının başına sayfa numaralarıyla beraber içindekiler sayfası koyabilme.

52.	Hesap çıktılarının kat bazında, eleman bazında, obje bazında basılmasının kullanıcı tarafından serbestçe sağlanabilmesi

53.	Kalıp planı kesitinde, nervür, kaset dişlerinin kesitte otomatik olarak gösterilmesi

54.	Şartnamelerin, deprem yönetmeliği ve TS500’ün  yardımlara eklenmesi.

55.	Yazı tiplerinin ve boyutlarının istenildiği şekilde seçilmesi ve değiştirilmesi

56.	True type fontların grilebilmesi, yazılabilmesi

57.	Tüm betonarme elamanların donatılarını çap ve adet bazında değiştirebilme

58.	Kolon isimlerinin SA1 gibi alfanümerik karakterlerle verilebilmesi. Sıralı kolon girilme zorunluluğunun kaldırılması.


5.1.1

Yönetmeliğin bu kısmının amacı, deprem yer hareketine maruz kalacak bina ve bina türü yapıların tamamının veya bölümlerinin depreme dayanıklı tasarımı ve yapımı için gerekli minimum koşulları tanımlamaktır.


5.1.2

Bu yönetmelikte depreme dayanıklı bina tasarımında ana ilkesi; hafif şiddetteki depremlerde binalarda yapısal ve yapısal olmayan sistem elemanlarının herhangi bir hasar görmemesi, orta şiddetteki depremlerde yapısal olmayan elemanlarda oluşabilecek hasarı onarılabilir düzeyde kalması, şiddetli depremlerde ise can kaybını önlemek amacı ile binaların kısmen veya tamamen göçmesinin önlenmesidir.


5.1.3

Bu Yönetmelikte esas alınan tasarım depremi, yukarıda 5.1.2’de tanımlanan şiddetli depreme karşı gelmektedir. Tablo 6.3 ’te tanımlanan Bina Önem Katsayısı Ι=1 olan binalar için, tasarım depreminin 50 yıllık bir süre içinde aşılma olasılığı %10’dur.


5.1.4

Bu Yönetmelikte belirtilen deprem bölgeleri, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca hazırlanan ve Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlükte olan Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası’ındaki birici, ikinci, üçünçü ve dördüncü derece deprem bölgeleridir.


5.2.1

Bu Yönetmelik hükümleri, yeni yapılacak binalar için olduğu kadar ; aynı zamanda değiştirilecek, büyültülecek, deprem öncesi veya sonrasında onarılacak ya da güçlendirilecek binalar için geçerlidir.


5.2.2

Bu Yönetmelik hükümleri, betonarme (yerinde dökülmüş ve öngerilmeli veya öngerilmesiz prefabrike) binalar, çelik binalar ve bina türü yapılar ile ahşap, yığma, kargir ve kerpiç   binalar için geçerlidir.


5.2.3

Binalar ve bina türü yapılar dışında, tasarımın bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılmasına izin verilen bina türü olmayan diğer yapılar, Bölüm 6’da 6.12 ile tanımlanan yapılarla sınırlıdır.Bu bağlamda; köprüler, barajlar, liman yapıları, tüneller, boru hatları, enerji nakil hatları, nükleer santraller, doğal gaz depolama tesisleri gibi yapılar, tamamı yer altında bulunan yapılar ve binalardan farklı hesap ve güvenlik esaslarına göre projelendirilen diğer yapılar bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.


5.2.4

Yapı taşıyıcı sistemini deprem hareketinden yalıtmak amacı ile, temelleri ile zemin arasında özel sistem ve gereçlerle donatılan veya diğer aktif ve pasif kontrol sistemleri bulunan binalar için bu Yönetmelik hükümleri uygulanamaz.


5.2.5

Her türlü kapsam dışı yapılara uygulanacak esaslar, kendi özel yönetmelikleri yapılıncaya dek, yapımları denetleyen Bakanlıklar tarafından çağdaş uluslararası standartlar gözönünde tutularak özel olarak saptanacak ve projeleri bu esaslara göre düzenlenecektir.


6.0. Simgeler

A(T)  	 =Spektral İvme Katsayısı

A0     	 =Etkin Yer İvmesi Katsayısı

At    	  =Birinci doğal titreşim periyodunun hesabında kullanılan eşdeğer alan {m2}

Awj      =Binanın temel üstündeki ilk katında j’inci perdenin brüt enkesit alanı{m2}

Ba       =Taşıyıcı sistem elemanının a asal ekseni doğrultusunda tasarıma esas iç kuvvet büyüklüğü

Bax      =Taşıyıcı sistem elemanının a asal ekseni doğrultusunda, x doğrultusundaki depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü

Bay      =Taşıyıcı sistem elemanının a asal ekseni doğrultusunda, x’e dik y doğrultusundaki depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü

BB          =Mod Birleştirme Yönteminde mod katkılarının birleştirilmesi ile bulunan herhangi bir büyüklük

BD       =BB büyüklüğüne ait büyütülmüş değer

Ct        =Eşdeğer Deprem Yükü Yönteminde birinci doğal titreşim periyodunun yaklaşık olarak belirlenmesinde kullanılan katsayı

Di        =Eşdeğer Deprem Yükü Yönteminde burulma düzensizliği olan binalar için i’inci katta ±%5 ek dışmerkezliğe uygulanan büyütme katsayısı

dfi        =Binanın i’inci katında Ffi fiktif yüklerine göre hesaplanan yerdeğiştirme

di         =Binanın i’inci katında deprem yüklerine göre hesaplanan yerdeğiştirme

Ffi        =Birinci doğal titreşim periyodunun hesabında i’inci kata etkiyen fiktif yük

Fi         =Eşdeğer Deprem Yükü Yönteminde i’inci kata etkiyen eşdeğer deprem yükü

fe         =Mekanik ve elektrik donanımın kütle merkezine etkiyen eşdeğer deprem yükü

g         =Yerçekimi ivmesi (9.81 m/s2)

g i 	=Binanın i’inci katındaki toplam sabit yük

H i 	=Binanın i’inci katının temel üstünden itibaren ölçülen yüksekliği(Bodrum katlarında rijit çevre  perdelerinin bulunduğu binalarda i’inci katın zemin kat döşemesi üstünden itibaren ölçülen yüksekliği) {m}

HN       =Binanın temel üstünden itibaren ölçülen toplam yüksekliği (Bodrum katlarında rijit çevre perdelerinin bulunduğu binalarda zemin kat döşemesi üstünden itibaren ölçülen toplam yükseklik) {m}

hi         =Binanın i’inci katının kat yüksekliği

   Ι         =Bina Önem Katsayısı

lwj        =Binanın temel üstündeki ilk katında j’inci perdenin, gözönüne alınan deprem doğrultusunda çalışan uzunluğu{m}

Mr       =r’inci doğal titreşim moduna ait modal kütle

Mxr      =Gözönüne alınan x deprem doğrultusunda binanın r’inci doğal titreşim modundaki etkin kütle

Myr      =Gözönüne alınan y deprem doğrultusunda binanın r’inci doğal titreşim modundaki etkin kütle

mi       =Binanın i’inci katının kütlesi ( mi=wi/g)

mθI      =Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalışması durumunda, binanın i’inci katının kaydırılmamış kütle merkezinden geçen düşey eksene göre kütle eylemsizlik momenti

N        =Binanın temel üstünden itibaren toplam kat sayısı(Bodrum katlarında rijit çevre perdelerinin bulunduğu binalarda zemin kat döşemesi üstünden itibaren toplam kat sayısı)

n         =Hareketli Yük Katılım Katsayısı

qi        =Binanın i’inci katındaki toplam hareketli yük

R        =Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı

Ra(T)  =Deprem Yükü Azaltma Katsayısı

RNÇ     =Tablo 6.5 ’ te deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi normal çerçeveler tarafından taşındığı durum için tanımlanan Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı

RYP     =Tablo 6.5 ’te deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek perdeler tarafından taşındığı durum için tanımlanan Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı

S(T)    =Spektrum Katsayısı

Spa(Tr) =r’inci doğal titreşim modu için ivme spektrumu ordinatı {m/s2}

T        =Bina doğal titreşim periyodu {s}

Tl        =Binanın birinci doğal titreşim periyodu {s}

TIA      =Binanın amprik bağıntı ile hesaplanan birinci doğal titreşim periyodu {s}

TA,TB  =Spektrum Karakteristlik Periyotları {s}

Tr,Ts   =Binanın r’inci ve s’incidoğal titreşim periyodu {s}

Vt       =Eşdeğer Deprem Yükü Yönteminde, gözönüne alınan deprem doğrultusunda binaya etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti)

VtB      =Mod Birleştirme Yönteminde, gözönüne alınan deprem doğrultusunda modlara ait katkıların birleştirilmesi ile bulunan bina  toplam deprem yükü(taban kesme kuvveti)

W       =Binanın, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak bulunan toplam ağırlığı

we       =Mekanik veya elektrik donanımın ağırlığı

Wi       =Binanın i’inci katının, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan ağırlığı

Y         =Mod Birleştirme Yönteminde hesaba katılan yeterli doğal titreşim modu sayısı

   α	=Deprem derzi boşluklarının hesabında kullanılan katsayı

αM       = Süneklik düzeyi yüksek perdelerin tabanında elde edilen eğilme momentleri toplamının, binanın tümü için tabanda meydana gelen toplam devrilme momentine oranı(Bağ kirişli betonarme veya dışmerkez çaprazlı çelik perdelerde toplam devrilme momentinin hesabında, perde tabanındaki düşey tepkiler de gözönüne alınabilir.)

β 	=Mod Birleştirme Yöntemi ile hesaplanan büyüklüklerin alt sınırlarının belirlenmesi için kullanılan katsayı

ΔI        =Binanın i’inci katındaki göreli kat ötelemesi

(ΔI)max =Binanın i’inci katındaki maksimum göreli kat ötelemesi

(ΔI)ort   =Binanın i’inci katındaki ortalama göreli kat ötelemesi

ΔFN     =Binanın N’inci katına (tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü

ηbi       =i’inci katta tanımlanan Burulma Düzensizliği Katsayısı

ηci       =i’inci katta tanımlanan Dayanım Düzensizliği Katsayısı

ηki       =i’inci katta tanımlanan Rijitlik Düzensizliği Katsayısı

Φxir      =Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, r’inci mod şeklinin i’inci katta x ekseni doğrultusundaki yatay bileşeni

Φyir      =Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, r’inci mod şeklinin i’inci katta y ekseni doğrultusundaki yatay bileşeni

Φθir      =Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, r’inci mod şeklinin i’inci katta düşey eksen etrafındaki dönme bileşeni

θI        =i’inci katta tanımlanan İkinci Mertebe Gösterge Değeri


6.1.1

Bölüm 5’teki 5.1.4’te tanımlanan deprem bölgelerinde yapılacak tüm yerinde dökme ve prefabrike betonarme binalar ile çelik binalar ve bina türü yapıların depreme dayanıklı olarak hesaplanmasında esas alınacak deprem yükleri ve uygulanacak hesap kuralları bu, bölümde tanımlanmıştır.Ahşap, yığma, kargir ve kerpiç binalara ilişkin kurallar ise, sırası ile, Bölüm 9, Bölüm 10ve Bölüm 11’de verilmiştir.


6.1.2

Bina temellerinin ve zemin dayanma(istinat) yapılarının hesabına ilişkin kurallar Bölüm 12’de verilmiştir.


6.1.3

Bina türünde olmayan, ancak bu bölümde verilen kurallara göre hesaplanmasına izin verilen  yapılar, 6.12’de belirtilenlerle sınırlıdır.


6.2.1.1

Bir bütün olarak deprem yüklerini taşıyan bina taşıyıcı sisteminde ve aynı zamanda taşıyıcı sistemi oluşturan elemanların her birinde, deprem yüklerinin temel zeminine kadar sürekli bir şekilde ve güvenli olarak aktarılmasını sağlayacak yeterlikte rijitlik, kararlılık ve dayanım bulunmalıdır.Bu bağlamda döşeme sistemleri, deprem kuvvetlerinin taşıyıcı sistem elemanları arasında güvenle aktarılmasını sağlayacak düzeyde rijitlik ve dayanıma sahip olmalıdır.


6.2.1.2

Binaya aktarılan deprem enerjisinin önemli bir bölümünün taşıyıcı sistemin sünek davranışı ile tüketilmesi için, bu yönetmelikte Bölüm 7 ve Bölüm 8’de belirtilen sünek tasarım ilkelerine titizlikle uyulmalıdır.


6.2.1.3

Aşağıda 6.3.1’de tanımlanan düzensiz binaların tasarımından ve yapımından kaçınılmalıdır.Taşıyıcı sistem planda simetrik veya simetriğe yakın düzenlenmeli ve Tablo 6.1 ’de B1 ve B2 başlıkları ile tanımlanan burulma düzensizliğine olabildiğince yer verilmlidir.Bu bağlamda, perde vb rijit taşıyıcı sistem elemanlarının binanın burulma rijitliğini arttıracak biçimde yerleştirilmesine özen gösterilmelidir.Düşey doğrultuda ise özellikle Tablo 6.1 ’de B1 ve B2 başlıkları ile tanımlanan ve herhangi bir katta zayıf kat veya yumuşak kat durumu oluşturan düzensizliklerden kaçınılmalıdır.Bu bağlamda, taşıyıcı sistem hesabında gözönüne alınmayan, ancak kendi düzlemlerinde önemli derecede rijitliğe sahip olabilen dolgu duvarlarının bazı katlarda ve özellikle binaların giriş katlarında kaldırılması ile oluşan ani rijitlik ve dayanım azalmalarının olumsuz etkilerini gidermek için bina taşıyıcı sisteminde gerekli önlemler alınmalıdır.


6.2.1.4

Bölüm 12, Tablo 12.1 ’de tanımlanan ( C )ve ( D ) gruplarına giren zeminlere oturan kolon ve özellikle perde temellerindeki dönmelerin taşıyıcı sistem hesabına etkileri, uygun idealleştirme yöntemleri ile gözönüne alınmalıdır.


6.2.2.1

Binalara etkiyen deprem yüklerinin belirlenmesi için, bu bölümde aksi belirtilmedikçe, 6.4 ’te tanımlanan Spektral İvme Katsayısı  ve 6.5 ’te tanımlanan Deprem Yükü Azaltma Katsayısı esas alınacaktır.


6.2.2.2

Bu Yönetmelikte aksi belirtilmedikçe, deprem yüklerinin sadece yatay düzlemde ve binanın birbirine dik iki ekseni doğrultusunda ayrı ayrı etkidikleri varsayılacaktır.Taşıyıcı sistem elemanlarının asal eksenlerinin gözönüne alınan yatay deprem doğrultuları ile çakışmadığı durumlarda 6.3.2.3 uygulanacaktır.


6.2.2.3

Deprem yükleri ile diğer yüklerin ortak etkisi altında binanın taşıyıcı sistem elemanlarında oluşacak tasarım iç kuvvetlerinin taşıma gücü ilkesine göre hesabında kullanılacak yük katsayıları, bu Yönetmelikte aksi belirtilmedikçe, ilgili yapı yönetmeliklerinden alınacaktır.


6.2.2.4

Deprem yükleri ile rüzgar yüklerinin binaya aynı zamanda etkimediği varsayılacak ve her bir yapı elemanının boyutlandırılmasında, deprem ya da rüzgar etkisi için hesaplanan büyüklüklerin elverişsiz olanı gözönüne alınacaktır.Ancak, rüzgardan oluşan büyüklüklerin daha elverişsiz olması durumunda bile; elemanların boyutlandırılması, detaylandırılması ve birleşim noktalarının düzenlenmesinde, bu Yönetmelikte belirtilen koşullara uyulması zorunlrdur.


6.3.1. Düzensiz Binaların Tanımı

Depreme karşı davranışlarındaki olumsuzluklar nedeni ile tasarımdan ve yapımından kaçınılması gereken düzensiz binalar’ın tanımlanması ile ilgili olarak, planda ve düşey doğrultuda düzensizlik meydana getiren durumlar Tablo 6.1 ’de, bunlarla ilgili koşullar ise aşağıda 6.3.2 ’de verilmiştir.


6.3.2. Düzensiz Binalara İlişkin Koşullar

 Tablo 6.1 ’de tanımlanan düzensizlik durumlarına ilişkin koşullar aşağıda belirtilmiştir:


6.3.2.1

A1 ve B2 türü düzensizlikler, aşağıda 6.6’da belirtildiği üzere, deprem hesabında kullanılacak yöntemin seçiminde etken olan düzensizlik- lerdir.


6.3.2.2

A1 ve A3 türü düzensizliklerin bulunduğu binalarda, birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kat döşemelerinin kendi düzlemleri içinde deprem kuvvetlerini düşey taşıyıcı sistem elemanları arasında güvenle aktarabildiği hesapla doğrulanacaktır.


6.3.2.3

A4 türü düzensizliğin bulunduğu binalarda, taşıyıcı sistem elemanlarının asal eksen doğrultularındaki iç kuvvet büyüklükleri 6.7.5 ve 6.8.6 ’ya göre elde edilecektir.


6.3.2.4

B1 türü düzensizliğinin bulunduğu binalarda, gözönüne alınan  i‘inci kattaki dolgu duvarı alanlarının toplamı bir üst kattakine göre fazla ise, ηci’nin hesabında dolgu duvarları gözönüne alınmayacaktır.0.60 ≤ (ηci)mim <0.80 aralığında Tablo 6.5 ’te verilen taşıyıcı sistem davranış katsayısı, 1.25(ηci)mim değeri ile çarpılarak her iki deprem doğrultusunda da binanın tümüne uygulanacaktır. Ancak hiçbir zaman ηci<0.60 olmayacaktır.Aksi durumda, zayıf katın dayanımı ve rijitliği arttırılarak  deprem hesabı tekrarlanacaktır.Bu tür düzensizliği olan binalarda ayrıca 7.3.4.3 ’te verilen koşul uygulanacaktır.

TABLO 6.1- DÜZENSİZ BİNALAR

A-PLANDA DÜZENSİZLİK DURUMLARI	İlgili maddeler
A1-Burulma Düzensizliği:  Birbirine dik iki deprem doğrultusunun herhangi biri için herhangi bir katta en büyük göreli kat ötelemesinin o katta aynı doğrultudaki ortalama göreli ötelemeye oranını ifade eden Burulma Düzensizliği Katsayısı ηbi ‘nin 1.2 ‘den büyük olması durumu (Şekil 6.1) [ηbi=(Δi)max /(Δi)ort >1.2]  göreli kat ötelemelerinin hesabı,±%5 ek dışmerkezlik etkileri de gözönüne alınarak, 6.7 ’ ye göre yapılacaktır.	6.3.2.1
A2-Döşeme Süreksizlikleri: Herhangi bir kattaki döşemede (Şekil 6.2); Ι- Merdiven ve asansör boşlukları dahil, boşluk alanları toplamının kat brüt alanının 1/3’ünden fazla olması durumu, ΙΙ- Deprem yüklerinin düşey taşıyıcı sistem elemanlarına güvenle aktarabilmesini güçleştiren yerel döşeme boşluklarının bulunması durumu, ΙΙΙ- Döşemenin düzlem içi rijitlik ve dayanımında ani azalmaların olması durumu	6.3.2.2
A3-Planda Çıktılar Bulunması: Bina kat planlarında çıkıntı yapan kısımların birbirine dik iki doğrultudaki boyutlarının her ikisinin de,binanın o katının aynı doğrultulardaki toplam plan boyutlarının %20’sinden daha büyük olması durumu (Şekil 6.3)	6.3.2.2
A4-Taşıyıcı Eleman Eksenlerinin Paralel Olmaması: Taşıyıcı sistemin düşey elemanlarının plandaki asal eksenlerinin, gözönüne alınan birbirine dik yatay deprem doğrultularına paralel olmaması durumu (Şekil 6.4)	6.3.2.3
B-DÜŞEY DOĞRULTUDA DÜZENSİZLİK DURUMLARI	İlgili maddeler
B1-Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği(Zayıf Kat): Betonarme binalarda, birbirine dik iki deprem doğrultusunun herhangi birinde, herhangi bir kattaki etkili kesme alanı ‘nın, bir üst kattaki etkili kesme alanı’na oranı olarak tanımlanan Dayanım Düzensizliği Katsayısı ηci ‘nin 0,80 ‘den küçük olması durumu. [ηci=(ΣAe)I / (ΣAe)i+1 <0.80] Herhangi bir katta etkili kesme alanının tanımı: ΣAe= ΣAw +ΣAg +0.15ΣAk    (Simgeler için Bkz. 7.0)	6.3.2.4
B2-Komşu Katlar Arası Rijitlik Düzensizliği(Yumuşak Kat): Birbirine dik iki deprem doğrultusunun herhangi biri için, herhangi bir i’inci kattaki ortalama göreli kat ötelemesinin bir üst kattaki ortalama göreli kat ötelemesine oranı olarak tanımlanan Rijitlik Düzensizliği Katsayısı ηki ‘nin 1.5 ten fazla olması durumu. [ηki =(Δi)ort / (ΔI+1)ort >1.5]  Göreli kat ötelemelerinin hesabı, ±%5 ek dışmerkezlik etkileri de gözönüne alınarak 6.7 ‘ye göre yapılacaktır.	6.3.2.1
B3-Taşıyıcı Sistemin Düşey Elemanlarının Süreksizliği: Taşıyıcı sistemin düşey elemanlarının (kolon veya perdelerin) bazı katlarda kaldırılırak kirişlerin veya guseli kolonların üstüne veya ucuna oturtulması,  yada üst kattaki perdelerin altta kolonlara veya kirişlere oturtulması durumu (Şekil 6.5)	6.3.2.5


6.3.2.5

B3 türü düzensizliğin bulunduğu binalara ilişkin koşullar aşağıda belirtilmiştir:

( a )Bütün deprem bölgelerinde, kolonların binanın herhangi bir katında konsol kirişlerin veya alttaki kolonlarda oluşturulan guselerin üstüne veya ucuna oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.

( b ) Kolonun iki ucundan mesnetli bir kirişe oturması durumunda, kirişin bütün kesitlerinde ve ayrıca gözönüne alınan deprem doğrultusunda bu kirişin bağlandığı düğüm noktalarına birleşen diğer kiriş ve kolonların bütün kesitlerinde, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan tüm iç kuvvet değerleri %50 oranında arttırılacaktır.

( c )Üst kattaki perdenin her iki ucundan altta kolonlara oturtulması durumunda, bu kolonlarda düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan tüm iç kuvvet değerleri %50 arttırılacaktır.Bu tür düzensizliğin bulunduğu betonarme binalarda ayrıca 7.3.4.3 ’te verilen koşul uygulanacaktır.

( d )Perdelerin binanın herhangi bir katında, kendi düzlemleri içinde kirişlerin üstüne açıklık ortasında oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.

Döşemelerin kendi düzlemleri içinde rijit diyafram olarak çalışmaları durumunda

(Δi)ort =1/2 [(Δi)max + (Δi)min ]

burulma düzensizliği katsayısı:

ηbi =(Δi)max / (ΔI)ort

Burulma düsensizliği durumu:ηbi>1.2

Şekil 6.1


6.4. Elastik Deprem Yüklerinin Tanımlanması : Spektral İvme Katsayısı

Deprem yüklerinin belirlenmesi için esas alınacak olan ve tanım olarak %5 sönüm oranı için elastik Tasarım İvme Spektrumu’nun yerçekimi ivmesi g’ye bölünmesine karşı gelen Spektrum İvme Katsayısı, A(T), Denk.(6.1) ile verilmiştir.

A(T) =A0 Ι S(T)                                                                                                          	    (6.1)


6.4.1.Etkin Yer İvmesi Katsayısı

Denk.(6.1)’de yer alan Etkin Yer İvmesi Katsayısı, A0, Tablo 6.2’de tanımlanmıştır.

TABLO 6.2 - ETKİN YER İVMESİ KATSAYISI(A0)

Deprem Bölgesi	A0
1	0.40
2	0.30
3	0.20
4	0.10


6.4.2.Bina Önem Katsayısı

Denk.(6.1)’de yer alan Bina Önem Katsayısı,  Ι, Tablo 6.3’te tanımlanmıştır.

TABLO 6.3 - BİNA ÖNEM KATSAYISI ( Ι )

Binanın Kullanım Amacı veya Türü	Bina Önem Katsayısı ( Ι )
1.Deprem sonrası kullanımı gereken binalar ve tehlikeli madde içeren binalar a)Deprem sonrasında hemen kullanılması gerekli binalar(Hastaneler, dispanserler, sağlık ocakları, itfaiye bina ve tesisleri PTT ve diğer haberleşme tesisleri, ulaşım istasyonları ve terminalleri, enerji üretim ve dağıtım tesisleri; vilayet, kaymakamlık ve belediye yönetim binaları, ilk yardım ve afet planlama istasyonları) b)Toksit, patlayıcı, patlayıcı, vb özellikleri olan maddelerin bulunduğu veya depolandığı binalar	1.5
2.İnsanların uzun süreli ve yoğun olarak bulunduğu ve değerli eşyanın saklandığı binalar a)Okullar, diğer eğitim bina ve tesisleri, yurt ve yatakhaneler, askeri kışlalar, cezaevleri, vb. b)Müzeler	1.4
3.İnsanların kısa süreli ve yoğun olarak bulunduğu binalar Spor tesisleri, sinema, tiyatro ve konser salonları, vb.	1.2
4.Diğer binalar Yukarıdaki tanımlara girmeyen diğer binalar(Konutlar, işyerleri, oteller, bina türü endüstri yapıları, vb)	1.0


6.4.3.1

Denk.(6.1)’de yer alan Spektrum Katsayısı, S(T), yerel zemin koşullarına ve bina doğal periyodu T’ye bağlı olarak Denk.(6.2) ile hesaplanacaktır(Şekil 6.6),

S(T)=1+1.5T/TA                   (0≤T≤TA)                                                                              (6.2a)

S(T)=2.5                              (TA<T≤TB)                                                                            (6.2b)

S(T)=2.5(TB /T)0.8                (T>TB)                                                                                  (6.2c)

Denk.(6.2)’deki Spektrum Karakteristlik Periyotları,TA ve TB, Bölüm 12’de Tablo 12.2 ile tanımlanan Yerel Zemin Sınıfları’na bağlı olarak Tablo 6.4’te verilmiştir.

TABLO 6.4 - SPEKTRUM KARAKTERİSTİK PERİYOTLARI ( TA , TB )

Tablo 12.2’ye göre Yerel Zemin Sınıfı	TA (saniye)	TB(saniye)
Z1	0.10	0.30
Z2	0.15	0.40
Z3	0.15	0.60
Z4	0.20	0.90


6.4.3.2

Bölüm 12’de 12.2.1.2 ve 12.2.1.3 ’te belirtilen koşulların yerine getirilmemesi durumunda, Tablo 6.4 ’te Z4 yerel zemin sınıfı için tanmlanan spektrum karakteristlik periyotları kullanılacaktır.


6.4.4.Özel Tasarım İvme Spektrumları

Gerekli durumlarda elastik tasarım ivme spektrumu, yerel deprem ve zemin koşulları gözönüne alınarak yapılacak özel araştırmalarla da belirlenebilir. Ancak, bu şekilde belirlenecek ivme spektrumu ordinatlarına karşı gelen spektral ivme katsayıları, tüm periyotlar için, Tablo 6.4 ’teki ilgili karakteristik periyodlar gözönüne alınarak Denk.(6.1)’den bulunacak değerlerden hiçbir zaman daha küçük olmayacaktır.(Şekil 6.6)


6.5. Elastik Deprem Yüklerinin  Azaltılması : Deprem Yükü Azaltma Katsayısı

Depremde taşıyıcı sistemin kendine özgü doğrusal elastik olmayan davranışını gözönüne almak üzere, 6.4 ’te verilen spektral ivme katsayısına göre bulunacak elastik deprem yükleri, aşağıda tanımlanan Deprem Yükü Azaltma Katsayısı’na bölünecektir.

Deprem Yükü Azaltma katsayısı, Ra (T), çeşitli taşıyıcı sistemler için aşağıdaki Tablo 6.5 ’te tanımlanan Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı,R’ye ve doğal titreşim periyodu, T’ye bağlı olarak Denk.(6.3) ile belirlenecektir

Ra (T)=1.5 +( R - 1.5) T / TA                   (0≤T≤TA)                                                                         (6.3a)

Ra (T)=R                                                  (T>TA)                                                                            (6.3b)


6.5.1.1

Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayıları Tablo 6.5 ’te verilen süneklik düzeyi yüksek taşıyıcı sistemler ve süneklik düzeyi normal taşıyıcı sistemler’e ilişkin tanımlar ve uyulması gerekli koşullar, betonarme binalar için Bölüm 7’de, çelik binalar için ise Bölüm 8’de verilmiştir.


6.5.1.2

Tablo 6.5’te süneklik düzeyi yüksek olarak gözönüne alınacak taşıyıcı sistemlerde, süneklik düzeyinin her iki yatay deprem doğrultusunda da yüksek olması zorunludur. Süneklik düzeyi bir deprem doğrultusunda yüksek, buna dik diğer deprem doğrultusunda ise normal olan sistemler, her iki doğrultuda da süneklik düzeyi normal sistemler olarak sayılacaktır.

TABLO 6.5 - TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞ KATSAYISI ( R )

BİNA TAŞIYICI SİSTEMİ	Süneklik Düzeyi Normal Sistemler	Süneklik Düzeyi Yüksek Sistemler
(1)  YERİNDE DÖKME BETONARME BİNALAR (1.1)  Deprem yüklerinin tamamının çerçevelerle taşındığı binalar (1.2)  Deprem yüklerinin tamamının bağ kirişi(boşluklu) perdelerle taşındığı binalar (1.3)  Deprem yüklerinin tamamının boşluksuz perdelerle taşındığı binalar (1.4)  Deprem yüklerinin, çerçevelerle ile boşluksuz ve/veya bağ kirişli (boşluklu) perdeler    tarafından birlikte taşındığı binalar	4 4 4 4	8 7 6 7
(2)  PREFABRİKE BETONARME BİNALAR (2.1)  Deprem yüklerinin tamamının, bağlantıları tersinir momentleri aktarabilen çerçevelerle taşındığı binalar (2.2)  Deprem yüklerinin tamamının; kolonları temelde ankastre üstte mafsallı tek katlı çerçevelerle taşındığı binalar (2.3)  Deprem yüklerinin tamamının prefabrike boşluksuz perdelerle taşındığı binalar (2.4)  Deprem yüklerinin, bağlantıları tersinir momentleri aktarabilen prefabrike çerçeveler ile yerinde dökme boşluksuz ve/veya bağ kirişli (boşluklu) perdeler tarafından birlikte taşındığı binalar	3 __ __ 3	6 5 4 5
(3)ÇELİK BİNALAR   (3.1)Deprem yüklerinin tamamının çerçevelerle taşındığı binalar    (3.2)Deprem yüklerinin tamamının; kolonları temelde ankastre, üstten mafsallı tek katlı çerçevelerle taşındığı binalar   (3.3)Deprem yüklerinin tamamının çaprazlı perdeler veya yerinde dökme betonarme       perdeler tarafından taşındığı binalar    ( a )Çaprazların merkezi olması durumu    ( b )Çaprazların dışmerkez olması durumu    ( c )Betonarme perde durumu (3.4)Deprem yüklerinin çerçeveler ile birlikte çaprazlı çelik perdeler veya dökme betonarme perdeler tarafından birlikte taşındığı binalar    ( a )Çaprazların merkezi olması durumu    ( b )Çaprazların dışmerkez olması durumu     ( c )Betonarme perde durumu	5 4 3 __ 4 4 __ 4	8 6 __ 7 6 __ 8 7


6.5.1.3

Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, aşağıda belirtilen betonarme binalarda süneklik düzeyi yüksek sistemler’in kullanılması zorunludur:

( a )Taşıyıcı sistemi sadece çerçevelerden oluşan binalar,

( b )Taşıyıcı sistemden bağımsız olarak, Tablo 6.3 ’e göre Bina Önem Katsayısı Ι=1.5 ve Ι=1.4 olan tüm binalar (Bu tür binalarda, 6.5.4.2 ’de tanımlanan süneklik düzeyi bakımından karma taşıyıcı sistemler kullanılabilir.)


6.5.1.4

Aşağıda 6.5.3.1 ’de belirtilen sistemler hariç olmak üzere, taşıyıcı sistemi sadece süneklik düzeyi normal çerçevelerden oluşan betonarme binalar, üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde HN ≤25 m olmak koşulu ile yapılabilir.Bu binaların HN >25 m durumunda yapılabilmesi için, aşağıda 6.5.3.2 ’de verilen kurallara uyulması zorunludur.


6.5.2.Süneklik Düzeyi Yüksek Betonarme Boşluksuz Perdeli-Çerçeveli Sistemlere İlişkin Koşullar

Deprem yüklerinin süneklik düzeyi yüksek boşluksuz (bağ kirişsiz) betonarme perdeler ile süneklik düzeyi yüksek betonarme veya çelik çerçeveler tarafından birlikte taşındığı binalara ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir.


6.5.2.1

Bu tür sistemlerde Tablo 6.5 ’te verilen R=7 katsayısının kullanılabilmesi için, boşluksuz perdelerin tabanında deprem yüklerinden meydana gelen eğilme momentlerinin toplamı, binanın tümü için tabanda meydana gelen toplam devrilme momentinin %75’inden daha fazla olmayacaktır.(αM ≤ 0.75).


6.5.2.2

Yukarıdaki koşulun sağlananaması durumunda, 0.75< αm ≤1.0 aralığında kullanılacak R katsayısı,

R=10 - 4αm bağıntısı ile belirlenecektir.


6.5.3.1

Kirişsiz döşemeli betonarme sistemler ile, kolon ve kirişler 7.3, 7.4 ve 7.5’te verilen koşullardan herhangi birini sağlamayan dolgulu veya dolgusuz dişli ve kaset döşemeli sistemler, süneklik düzeyi normal sistemler olarak gözönüne alınacaktır.Bu sistemler, binada perde kullanılmaması durumunda, sadece üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde ve HN ≤ 13 m olmak koşulu ile yapılabilir.


6.5.3.2

Yukarıda 6.5.1.4’te tanımlanan binaların HN > 25 m durumunda yapılabilmesi, 6.5.3.1 ’de tanımlanan taşıyıcı sistemlerin ise birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde veya HN > 13 m olması durumunda üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde uygulanabilmesi için, binanın tüm yüksekliği boyunca devam eden ve aşağıdaki koşulları sağlayan süneklik düzeyi normal veya yüksek betonarme boşluksuz ya da bağ kirişli (boşluklu) perdelerin kullanılması zorunludur.

( a ) Taşıyıcı sistemde süneklik düzeyi normal perdelerin kullanılması durumunda, her bir deprem doğrultusunda, deprem yüklerine göre perdelerin tabanında elde edilen eğilme momentlerinin toplamı, binanın tümü için tabanda meydana gelen toplam devrilme momentinin %75’inden daha fazla olacaktır.(Bağ kirişli perdelerde toplam devrilme momentinin hesabında, tabandaki düşey tepkiler de gözönüne alınabilir).

( b )Taşıyıcı sistemde süneklik düzeyi yüksek perdelerin kullanılması durumunda, aşağıda karma taşıyıcı sistemler için verilen 6.5.4.2 uygulanacaktır.


6.5.4.1

Aşağıda 6.5.4.2 ve 6.5.4.3 ’te belirtilen durumlar hariç olmak üzere, Tablo 6.5 ’te tanımlanan yatay yük taşıyıcı sistemlerinin iki yatay deprem doğrultusunda birbirinden farklı olması veya herhangi bir doğrultuda karma olarak kullanılması durumlarında, değeri en küçük olan R katsayısı her iki doğrultuda da tüm binaya uygulanacaktır.


6.5.4.2

Yukarıda 6.5.3.2 ’de belirtilen betonarme sistemler ile süneklik düzeyi normal kiriş ve kolonlardan oluşan çelik çerçeveli sistemlerin, süneklik düzeyi yüksek perdelerle birarada kullanılması mümkündür. Bu şekilde oluşturulan süneklik düzeyi bakımından karma sistemler ‘de aşağıda belirtilen koşullara uyulmak kaydı ile, süneklik düzeyi yüksek boşluksuz, bağ kirişli (boşluklu) beonarme perdeler veya çelik binalar için dışmerkez çaprazlı çelik perdeler kullanılabilir.

( a ) Bu tür karma sistemlerin deprem hesabında çerçeveler ve perdeler birarada gözönüne alınacak, ancak her bir deprem doğrultusunda mutlaka αm ≥ 0.40 olacaktır.

( b ) Her iki deprem doğrultusunda da αm≥2/3 olması durumunda, Tablo 6.5 ’de deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek perde tarafından taşındığı durum için verilen R katsayısı (R=RYP), taşıyıcı sistemin tümü için kullanılabilir.

( c ) 0.40> αm ≥ 2/3 aralığında ise, her iki deprem doğrultusunda da taşıyıcı sistemin tümü için R = RNÇ + 1.5 αm ( RYP - RNÇ ) bağıntısı uygulanacaktır.


6.5.4.3

Binaların bodrum katlarının çevresinde kullanılan rijit betonarme perde duvarları,Tablo 6.5 ’te yer alan perdeli veya perdeli-çerçeveli sistemlerin bir parçası olarak gözönüne alınmayacaktır. Bu tür binaların hesabında izlenecek kurallar 6.7.2.4 ve 6.8.3.2 ’de verilmiştir.


6.5.5.1

Kolonları temelden ankastre ve üstten mafsallı tek katlı çerçevelerden oluşan ve R katsayıları Tablo 6.5 ’te (2.2) ve (3.2)’de verilen betonarme prefabrike ve çelik binaların içinde tek asma kat yapılabilir.Ancak bu tür binaların deprem hesabında asma kat taşıyıcı sistemi, ana taşıyıcı çerçevelerle birlikte gözönüne alınacak ve bu sistem, betonarme prefabrike binalarda süneklik düzeyi yüksek sistem olarak düzenlenecektir.


6.5.5.2

Yukarıdaki 6.5.5.1 dışında, düğüm noktaları mafsallı çerçevelerden oluşan betonarme prefabrike ve çelik çok katlı binalarda, her iki yatay doğrultuda deprem yüklerinin tamamını almak üzere Tablo 6.5 ’te R katsayıları (1.2), (1.3) ve (3.3)’te verilen yerinde dökme betonarme veya çaprazlı çelik perdeler kullanılacaktır.


6.6.1.Hesap Yöntemleri

Binaların ve bina türü yapıların deprem hesabında kullanılacak yöntemler; 6.7’de verilen Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi, 6.8’de verilen Mod Birleştirme Yöntemi ve 6.9’da verilen Zaman Tanım Alanında Hesap Yöntemleri’dir. 6.8 ve 6.9’da verilen yöntemler, tüm binaların ve bina türü yapıların deprem hesabında kullanılabilir.


6.6.2.Eşdeğer Deprem Yükü Yönteminin Uygulama Sınırları

6.7 ‘de verilen Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi ‘nin uygulanabileceği binalar Tablo 6.6 ‘da özetlenmiştir.Tablo 6.6’nın kapsamına girmeyen binalarin deprem hesabında, 6.8 veya 6.9’da verilen yöntemler kullanılacaktır.

TABLO 6.6 -EŞDEĞER DEPREM YÜKÜ YÖNTEMİ’NİN UYGULANABİLECEĞİ BİNALAR

Deprem Bölgesi	Bina Türü	Toplam Yükseklik Sınırı
1,2	A1 türü burulma düsensizliği olmayan, varsa her bir katta    ηbi ≤2.0 koşulunu sağlayan binalar	HN  ≤ 25 m
1,2	A1 türü burulma düzensizliği olmayan, varsa her bir katta ηbi ≤ 2.0 koşulunu sağlayan ve ayrıca B2 türü düzensizliği olmayan binalar	HN ≤ 60m
3,4	Tüm binalar	HN ≤ 75m


6.7.1.1

Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, binanın tümüne etkiyen Toplam Eşdeğer Deprem Yükü (taban kesme kuvveti), Vt,  Denk.(6.4) ile belirlenecektir.

Vt =W A (T1) / Ra(T1) ≥0.10 A0 Ι W                                                                                                  (6.4)

binanın birinci doğal titreşim periyodu T1, aşağıda 6.7.4’e göre hesaplanacaktır.


6.7.1.2

Denk.(6.4)’te yer alan ve binanın deprem sırasındaki toplam ağırlığı olarak gözönüne alınacak olan W, Denk.(6.5) ile belirlenecektir.

  	    (6.5)

Denk.(6.5)’teki wi kat ağırlıkları ise Denk.(6.6) ile hesaplanacaktır.

Wi =g i +n q i                                                                                                                                   (6.6)

Denk.(6.6)’da yer alan Hareketli Yük Katılım Katsayısı,  n, Tablo 6.7’de verilmiştir.Kar yüklerinin %30’u sabit yük olarak gözönüne alınacaktır. Endüstri binalarında; sabit ekipman ağırlıkları için n=1 alınacak, ancak vinç kaldırma yükleri kat ağırlıklarının hesabında gözönüne alınmayacaktır.

 TABLO 6.7 -HAREKETLİ YÜK KATILIM KATSAYISI (n)

Binanın Kullanım Amacı	n
Depo, antrepo, vb.	0.80
Okul, öğrenci yurdu, spor tesisi, sinema, tiyatro, konser salonu, garaj, lokanta, mağaza, vb.	0.60
Konut, Işyeri, otel, hastane, vb.	0.30


6.7.2.1

Denk.(6.4) ile hesaplanan toplam eşdeğer deprem yükü, bina katlarına etkiyen eş değer deprem yüklerinin toplamı olarak Denk.(6.7) ile ifade edilir(Şekil 6.7a):

      (6.7)


6.7.2.2

HN > 25 m için binanın N’inci katına(tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü ΔFN ‘in değeri, 6.7.4’e göre hesaplanan birinci doğal titreşim periyodu T1’e bağlı olarak, Denk.(6.8) ile belirlenecektir.HN ≤ 25 m için ΔFN =0 alınacaktır.

ΔFN =0.07 T1 V1 ≤ 0.2 Vt                                                                                                 (6.8)


6.7.2.3

Toplam eşdeğer deprem yükünün ΔFN dışında geri kalan kısmı, N’inci kat dahil olmak üzere, bina katlarına Denk.(6.9) ile dağıtılacaktır.

(6.9)


6.7.2.4

Bodrum katlarında rijitliği üst katlara oranla çok büyük olan betonarme çevre perdelerinin bulunduğu ve bodrum kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, bodrum katlarına ve üstteki katlara etkiyen eşdeğer deprem yükleri, aşağıda belirtildiği üzere, ayrı ayrı hesaplanacaktır.

( a ) Üstteki katlara etkiyen toplam eşdeğer deprem yükünün ve eşdeğer kat deprem yüklerinin 6.7.1.1 , 6.7.2.2 ve 6.7.2.3 ’e göre belirlenmesinde, bodrumdaki rijit çevre perdeleri gözönüne almaksızın Tablo 6.5 ’ten seçilen R katsayısı kullanılacak ve sadece üstteki katların ağırlıkları hesaba katılacaktır.Bu durumda ilgili bütün tanım ve bağıntılarda temel üst kotu yerine zemin katın kotu gözönüne alınacaktır. 6.7.4.3 ’e göre birinci doğal titreşim periyodunun hesabında da, fiktif yüklerin belirlenmesi için sadece üstteki katların ağırlıkları kullanılacaktır(Şekil 6.7b).

( b )Rijit bodrum katlarına etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin hesabında, sadece bodrum kat ağırlıkları gözönüne alınacak ve bu katlar için hesap üstteki katlardan bağımsız olarak yapılacaktır. Binanın bu bölümünde doğal titreşim periyodu hesaplanmaksızın Spektrum Katsayısı olarak S(T)=1 alınacaktır.Her bir bodrum katına etkiyen eşdeğer deprem yükünün hesabında, Denk.(6.1)’den bulunan spektral ivme değeri ile bu katın ağırlığı doğrudan çarpılacak ve elde edilen elastik yükler, Ra(T)=1.5 katsayısına bölünerek azaltılacaktır(Şekil 6.7c).

( c ) Üstteki katlardaki iç kuvvet ve yerdeğiştirme büyüklükleri, sadece yukarıdaki (a) paragrafına göre taşıyıcı sistemin tümünün hesabında elde edilen büyüklüklerdir. Bodrum katlarındaki iç kuvvetler ise, yukarıdaki (a) ve (b) paragraflarında tanımlanan deprem yüklerine göre bodrum katlarında elde edilen iç kuvvetlerin karelerinin toplamının karekökü olarak elde edilecektir.


6.7.3.1

Döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, her katta iki yatay yerdeğiştirme bileşeni ile düşey eksen etrafındaki dönme, bağımsız statik yerdeğiştirme bileşenleri olarak gözönüne alınacaktır.Her katta 6.7.2’ye göre belirlenen eşdeğer deprem yükleri kat kütle merkezine ve ayrıca ek dışmerkezlik etkisi’nin hesaba katılabilmesi amacı ile, kaydırılmış kütle merkezleri’ne tekil yatay yükler olarak uygulanacaktır.Kaydırılmış kütle merkezleri, gerçek kütle merkezinin gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyunun +%5’I ve -%5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalardır(Şekil 6.8).


6.7.3.2

Tablo 6.1 ’de tanımlanan A2 türü düzensizliğin bulunduğu ve döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalışmadığı binalarda, döşemelerin yatay düzlemdeki şekildeğiştirmelerinin gözönüne alınmasını sağlayacak yeterlikte bağımsız statik yerdeğiştirme bileşeni hesapta gözönüne alınacaktır.Ek dışmerkezlik etkisinin hesaba katılabilmesi için, her katta çeşitli noktalarda dağılı bulunan tekil kütlelerin her biri, deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyutunun +%5’i ve -%5’i kadar kaydırılacaktır(Şekil 6.9).


6.7.3.3

Binanın herhangi bir  i‘inci katındaTablo 6.1 ’de tanımlanan A1 türü  düzensizliğin bulunması durumunda, 1.2< ηbi ≤ 2.0 olmak koşulu ile, yukarıdaki tanımlara göre bu kata uygulanan ±%5 ek dışmerkezlik, her iki deprem doğrultusu için Denk.(6.10)’da verilen D1 katsayısı ile çarpılarak büyütülecektir.

Dİ = (ηbİ / 1.2)2                                                                                                                               (6.10)


6.7.4.1

Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulandığı tüm binaların birinci doğal titreşim periyodu, aşağıdaki 6.7.4.3 ’e göre hesaplanabilir. Ancak, birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde HN ≤ 25 m koşulunu sağlayan binaların, üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde ise Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulandığı tüm binaların birinci doğal titreşim periyodunun 6.7.4.2 ’deki yaklaşık yöntemle hesaplanmasına izin verilmiştir. Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde HN > 25 m olması durumunda 6.7.4.3 ’ün uygulanması zorunludur.


6.7.4.2

Yukarıdaki 6.7.4.1 ’de belirtilen koşullar gözönüne alınarak binanın birinci doğal titreşim periyodu, aşağıdaki yaklaşık bağıntı ile hesaplanabilir.

T1 ≅ T1A = Ct HN3/4                                                                                                                 (6.11)

Denk.(6.11)deki Ct değeri, bina taşıyıcı sistemine bağlı olarak aşağıda tanımlanmıştır:

( a )Deprem yüklerinin tamamının betonarme perdelerle taşındığı binalarda Ct değeri, Denk.(6.12a) ile hesaplanacaktır.

Ct = 0.075 / At1/2 ≤ 0.05                                                                                                       (6.12a)

Denk.(6.12a)’daki At eşdeğer alanı Denk.(6.12b)’de verilmiştir.Bu bağıntıda ( lwj / HN )oranınn en büyük değeri 0.9 olarak gözönüne alınacaktır.

At = [image] Awj [ 0.2 +( lwj / HN )2 ]                                                                                                    (6.12b)

( b )Taşıyıcı sistemi sadece betonarme çerçevelerden veya dışmerkez çaprazlı çelik perdelerden oluşan binalarda Ct =0.07, taşıyıcı sistemi sadece çelik çerçevelerden oluşan binalarda Ct =0.08, diğer tüm binalarda ise Ct =0.05 alınacaktır.


6.7.4.3

Yukarıdaki 6.7.4.1 ’de belirtilen koşullar gözönüne alınarak binanın birinci doğal titreşim periyodu, daha kesin bir hesap yapılmadıkça, Denk.(6.13) ile hesaplanacak ve elde edilen değer aşağıdaki 6.7.4.4 ’e göre sınırlandırılacaktır.

    (6.13)

Burada mİ , i‘inci katın kütlesini göstermektedir.(mi =wi /g) i’inci kata etkiyen fiktif yükü gösteren Ffi , Denk.(6.9)’da (Vt -ΔFN ) yerine herhangi bir değer (örneğin birim değer) konularak elde edilecektir(Şekil 6.10).Her katta fiktif yükler, gözönüne alınan deprem doğrultusunda 6.7.3.1 ’e göre gerçek (kaydırılmış) kütle merkezine veya 6.7.3.2 ’ye göre tekil kütlelere etki ettirilecektir. dfi, bu fiktif yüklerin etkisi altında, aynı noktalarda deprem doğrultusunda hesaplanan yerdeğiştirmeleri göstermektedir.


6.7.4.4

Binanın birinci doğal titreşim periyodu 6.7.4.2 ’ye göre de hesaplanacak ve Denk.(6.11)’den bulunan periyodun T1A > 1.0 s olması durumunda, Denk.(6.13)’ten elde edilen T1 ‘in deprem hesabında gözönüne alınacak en büyük değeri, T1A ‘nın 1.30 katından daha fazla olmayacaktır.


6.7.5.Asal Eksenleri Deprem Doğrultularına Paralel Olmayan Taşıyıcı Sistem Elemanlarına İlişkin Büyüklükler

Tablo 6.1 ’de tanımlanan A4 türü düzensizliğin bulunduğu binalarda, elemanların asal eksen doğrultularındaki iç kuvvetler Denk.(6.14)’e göre elde edilecektir(Şekil 6.4).

Ba =± Bax ±0.30 Bay                                                                                                             (6.14a)

Ba =± 0.30Bax ± Bay                                                                                                             (6.14b)

Yukarıdaki işlemler, a ekseni ve buna dik b ekseni için, x  ve y deprem doğrultuları ve yönleri gözönüne alınarak en elverişsiz sonucu verecek şekilde yapılacaktır.


6.8.Mod Birleştirme Yöntemi

Bu yöntemle maksimum iç kuvvetler ve yerdeğiştirmeler, binada yeterli sayıda doğal titreşim modunun her biri için hesaplanan maksimum katkıların istatiksel olarak birleştirilmesi ile elde edilir.


6.8.1.İvme Spektrumu

Herhangi bir r’inci titreşim modunda gözönüne alınacak ivme spektrumu ordinatı Denk.(6.15) ile belirlenecektir.

Spa (Tr)=A(Tr) g/ Ra(Tr)                                                                                                         (6.15)

Elastik tasarım ivme spektrumunun 6.4.4 ’e göre özel olarak belirlenmesi durumunda, Denk.(6.15)’te A(Tr) g yerine, ilgili özel spektrum ordinatı gözönüne alınacaktır.


6.8.2.1

Döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, her bir katta aşağıda tanımlanan kaydırılmış kütle merkezlerinin her birinde, birbirine dik doğrultularda iki yatay serbestlik derecesi ile düşey eksen etrafındaki dönme serbestlik derecesi gözönüne alınacaktır. Kat kütleleri, her katın kütle merkezinde ve ayrıca ek dışmerkezlik etkisi’nin hesaba katılabilmesi amacı ile, kaydırılmış kütle merkezleri’nde tanımlanacaktır. Kaydırılmış kütle mekezleri, gerçek kütle merkezinin gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyutunun +%5’I ve -%5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalardır(Şekil 6.8). Ancak herhangi bir i‘inci katın kütle eylemsizlik momenti, mθi, kaydırılmış kütle merkezi’nden geçen düşey eksen etrafında hesaplanacaktır.Kat kütlelerine karşı gelen kat ağırlıkları 6.7.1.2 ’ye göre belirlenecektir.


6.8.2.2

Tablo 6.1’ de A2 başlığı altında tanımlanan döşeme süreksizliğinin bulunduğu ve döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalışmadığı binalarda, döşemelerin kendi düzlemleri içindeki şekildeğiştirmelerinin gözönüne alınmasını sağlayacak yeterlikte dinamik serbestlik derecesi gözönüne alınacaktır.Ek dışmerkezlik etkisinin hesaba katılabilmesi için, her katta çeşitli noktalarda dağılı bulunan tekil kütlelerin her biri, deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyutunun +%5’i ve -%5’i kadar kaydırılacaktır(Şekil 6.9). Bu tür binalarda, sadece ek dışmerkezlik etkilerinden oluşan iç kuvvet ve yerdeğiştirme büyüklükleri 6.7’ye göre de hesaplanabilir.Bu büyüklükler, ek dışmerkezlik etkisi gözönüne alınmaksızın her bir titreşim modu için hesaplanarak aşağıdaki 6.8.4’e birleştirilen büyüklüklere doğrudan eklenecektir.


6.8.3.1

Hesaba katılması gereken yeterli titreşim modu sayısı, Y, gözönüne alınan birbirine dik x ve y yatay deprem doğrultularının her birinde, her bir mod için hesaplanan etkin kütle’lerin toplamının, Denk.(6.16)’da belirtildiği üzere, hiçbir zaman bina toplam kütlesinin %90’ından daha az olmaması kuralına göre belirlenecektir. Ayrıca gözönüne alınan deprem doğrultusunda etkin kütlesi, bina toplam kütlesinin %5’inden büyük olan bütün titreşim modları gözönüne alınacaktır.

(6.16a)

(6.16b)

Denk.(6.16)’da yer alan modal kütle Mr’ın ifadesi, kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalar için aşağıda verilmiştir:

(6.17)


6.8.3.2

Bodrum katlarında rijitliği üst katlara oranla çok büyük olan betonarme çevre perdelerinin bulunduğu ve bodrum kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binaların hesabında, sadece bodrum katların üstündeki katlarda etkin olan titreşim modlarının gözönüne alınması ile yetinilebilir.Bu durumda, Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi için verilen 6.7.2.4 ’ün (a) paragrafının karşılığı olarak Mod Birleştirme Yöntemi ile yapılacak hesapta, bodrumdaki rijit çevre perdeleri gözönüne alınmaksızın Tablo 6.5 ’ten seçilen R katsayısı kullanılacak ve sadece üstteki katların kütleleri gözönüne alınacaktır.6.7.2.4’ün ( b ), ( c )  ve ( d ) paragrafları ise aynen uygulanacaktır.


6.8.4.Mod Katkılarının Birleştirilmesi

Binaya  etkiyen toplam deprem yükü, kat kesme kuvveti, iç kuvvet bileşenleri, yerdeğiştirme ve göreli kat ötelemesi gibi büyüklüklerin her biri için ayrı ayrı uygulanmak üzere, her titreşim modu için hesaplanan ve eşzamanlı olmayan maksimum katkıların istatiksel olarak birleştirilmesi için uygulanacak kurallar aşağıda verilmiştir:


6.8.4.1

Ts < Tr olmak üzere, gözönüne alınan herhangi iki titreşim moduna ait doğal periyodların daima Ts / Tr < 0.80 koşulunu sağlaması durumunda, maksimum mod katkılarının birleştirilmesi için Karelerin Toplamının Kare Kökü Kuralı uygulanabilir.


6.8.4.2

Yukarıda belirtilen koşulun sağlananaması durumunda, maksimum mod katkılarının birleştirilmesi için Tam Karesel Birleştirilme (CQC) Kuralı uygulanacaktır. Bu kuralın uygulanmasında kullanılacak Çapraz korelasyon katsayıları’nın hesabında, modal sönüm oranları bütün titreşim modları için %5 olarak alınacaktır.


6.8.5.Hesaplanan Büyüklüklere İlişkin Altsınır Değerleri

Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, 6.8.4’e göre birleştirilerek elde edilen bina toplam deprem yükü VtB’nin, Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde Denk.6.4’ten hesaplanan bina toplam deprem yükü Vt’te oranının aşağıda tanımlanan β değerinden küçük olması durumunda (VtB<βVt)  , Mod Birleştirme Yöntemi’ne göre bulunan  tüm iç kuvvet ve yerdeğiştirme büyüklükleri, Denk.(6.18)’e göre büyültülecektir.

BD =( β Vt /VtB ) BB                                                                                                                 (6.18)

Tablo 6.1 ’de tanımlanan A1, B2 veya B3 türü düzensizliklerden en az birinin binada bulunması durumunda Denk.(6.18)’de β=1.00, bu düzensizliklerden hiçbirinin bulunmaması durumunda ise β=0.90 alınacaktır.


6.8.6.Asal Eksenleri Deprem Doğrultularına Paralel Olmayan Taşıyıcı Sistem Elemanlarına İlişkin Büyüklükler

Bazı taşıyıcı sistem elemanlarının asal eksen doğrultularının gözönüne alınan birbirine dik deprem doğrultularına paralel olmaması durumunda, bu elemanlarda 6.8.4’e göre birleştirilerek elde edilen iç kuvvetler için 6.7.5 ’te verilen birleştirme kuralı ayrıca uygulanacaktır.


6.9.1

Özel durumlarda, bina ve bina türü yapıların zaman tanım alanında doğrusal elastik ya da doğrusal elastik olmayan deprem hesabı için, daha önce kaydedilen veya yapay yollarla üretilen benzeştirilmiş deprem yer hareketleri kullanılabilir.


6.9.2

Zaman tanım alanında yapılacak deprem hesabında, aşağıdaki özellikleri taşıyan en az üç kaydedilmiş veya benzeştirilmiş ivme kaydı kullanılacak ve bunlara göre elde edilen büyüklüklerin en elverişsiz olanları tasarıma esas alınacaktır.

( a )İvme kayıtlarındaki kuvvetli yer hareketi kısmının süresi, ivmelerin zarfları ±0.05g’den az olmamak koşulu ile, yapının birinci doğal titreşim periyodunun 5 katından ve 15 saniyeden daha kısa olmayacaktır.

( b )Kaydedilmiş veya benzeştirilmiş her bir ivme kaydına göre %5 sönüm oranı için yeniden bulunacak spektral ivme değerleri, bütün periyodlar için, 6.4 ’te tanımlanan A(T) spektral ivme katsayısı değerlerinin g ile çarpımının %90’ından az olmayacaktır.Ancak, zaman tanım alanında doğrusal elastik hesap yapılması durumunda, azaltılmış deprem yer hareketinin elde edilmesi için esas alınacak spektral ivme değerleri Denk.(6.15) ile hesaplanacaktır.


6.9.3

Zaman tanım alanında doğrusal elastik olmayan hesap yapılması durumunda, taşıyıcı sistem elemanlarının tekrarlı yükler altındaki davranışını tanımlayan iç kuvvetşekildeğiştirme bağntıları, bu yönetmeliğin genel felsefesi çerçevesinde, geçerliliği teorik ya da deneysel olarak kanıtlanmış yötemlerle elde edilecektir.


6.10.1.1

Herhangi bir kolon veya perde için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden göreli kat ötelemesi, Δi, Denk.(6.19) ile elde edilecektir.

Δi = d i - d i-1                                                                                                               (6.19)

Denk.(6.19)’da d i ve d i-1, binanın i‘inci ve (i-1)’inci katlarında herhangi bir kolon veya perdenin uçlarında hesaptan elde edilen yatay terdeğiştirmeleri göstermektedir.


6.10.1.2

Her bir deprem doğrultusu için, binanın herhangi bir i’inci katındaki kolon veya perdelerde, Denk.(6.19) ile hesaplanan göreli kat ötelemelerinin kat içindeki en büyük değeri (Δi)max, Denk.(6.20)’de verilen koşulların elverişsiz olanını sağlayacaktır.

      (Δi)max / hi ≤0.0035                                                                                                                  (6.20a)

(Δi)max / hi ≤0.02 /R                                                                                                                  (6.20b)


6.10.1.3

Denk.(6.20)’de verilen koşulun binanın herhangi bir katında sağlanamaması durumunda, taşıyıcı sistemin rijitliği arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır. Ancak verilen koşul sağlansa bile, yapısal olmayan gevrek elemanların (cephe elemanları vb), elde edilen göreli kat ötelemeleri altında kullanılabilirliği hesapla doğrulanmalıdır.


6.10.2.İkinci Mertebe Etkileri

Taşıyıcı sistem elemanlarının doğrusal elastik olmayan davranışını esas alan daha kesin bir hesap yapılmadıkça, ikinci mertebe etkileri 6.10.2.1 ’e göre gözönüne alınabilir.


6.10.2.1

Gözönüne alınan deprem doğrultusunda her bir katta, İkinci Mertebe Gösterge Değeri, θ i’nin Denk.(6.21) ile verilen koşulu sağlaması durumunda, ikinci mertebe etkileri yürürlükteki betonarme ve çelik yapı yönetmeliklerine göre değerlendirilecektir.

(6.21)

Burada (Δi)ort, i‘inci kattaki kolon ve predelerde hesaplanan göreli kat ötelemelerinin kat içindeki ortalama değeri olarak 6.10.1.1 ’e göre bulunacaktır.


6.10.2.2

Denk.(6.21)’deki koşulun herhangi bir katta sağlananaması durumunda, taşıyıcı sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.


6.10.3.Deprem Derzleri

Farklı zemin oturmalarına bağlı temel öteleme ve dönmeleri ile sıcaklık değişmelerinin etkisi dışında, bina blokları veya mevcut eski binalarla yeni yapılacak binalar arasında, sadece deprem etkisi için bırakılacak derz boşluklarına ilişkin koşullar aşağıda belirtilmiştir:


6.10.3.1

Aşağıdaki 6.10.3.2 ’ye göre daha elverişsiz bir sonuç elde edilmedikçe derz boşlukları, her bir kat için komşu blok veya binalarda elde edilen yerdeğişmelerin mutlak değerlerinin toplamı ile, aşağıda tanımlanan α katsayının çarpımı sonucunda bulunan değerden az olmayacaktır.Gözönüne alınacak kat yerdeğiştirmeleri, kolon veya perdelerin bağlandığı düğüm noktalarında hesaplanan yerdeğiştirmelerin kat içindeki ortalamaları olacaktır.Mevcut eski bina için hesap yapılmasının mümkün olmaması durumunda eski binanın yerdeğiştirmeleri, yeni bina için aynı katlarda hesaplanan değerlerden daha küçük alınmayacaktır.

( a )Komşu binaların veya bina bloklarının kat döşemelerinin bütün katlarda aynı seviyede olmaları durumunda α=R /4 alınacaktır.

( b )Komşu binaların veya bina bloklarının kat döşemelerinin, bazı katlarda olsa bile, farklı seviyelerde olmaları durumunda, tüm bina için α=R /2 alınacaktır.


6.10.3.2

Bırakılacak minimum derz boşluğu, 6 m yüksekliğine kadar en az 30 mm olacak ve bu değere 6 m’den sonraki her 3 m’lik yükseklik için en az 10 mm eklenecektir.


6.10.3.3

Bina blokları arasındaki derzler, depremde blokların bütün doğrultukarda birbirinden bağımsız olarak çalışmasına olanak verecek şekilde düzenlenecektir.


6.11.1.Yapısal Çıkıntılara ve Mimari Elemanlara Etkiyen Deprem Yükleri

Binalarda balkon, parapet, baca, vb konsol olarak binanın taşıyıcı sistemine bağlı, ancak bağımsız çalışan yapısal çıkıntılara ve cephe, ara bölme panoları, vb yapısal olmayan tüm mimari elemanlara etkiyen eşdeğer deprem yükleri, S(T)=1.0 alınarak Denk.(6.1)’den bulunan spektral ivme katsayısının ilgili elemanın toplam ağırlığı ile çarpılmasından elde edilecektir.Hesaplanan deprem yükü,yatay veya düşey doğrultuda, en elverişsiz iç kuvvetleri verecek yönde ilgili elemanın ucuna etki ettirilecektir.


6.11.2.1

Binalardaki mekanik ve elektrik donanımların ve bunların bina taşıyıcı sistem elemanlarına bağlantılarının hesabında kullanılacak yatay deprem yükleri Denk.(6.22) ile verilmiştir.Ancak, Denk.(6.22)’da we ile gösterilen mekanik veya elektrik donanım ağırlıklarının binanın herhangi bir i‘inci katındaki toplamının 0.2wi’den büyük olması durumunda, donanımların ağırlıklarının ve binaya bağlantılarının rijitlik özellikleri, bina taşıyıcı sisteminin deprem hesabında gözönüne alınacaktır.

Fe = we A0 Ι (1 +Hi / HN )                                                                                                         (6.22)


6.11.2.2

Kalorifer brülör ve kazanları, acil yedek elektrik sistemleri ve yangın söndürme sistemleri ile dolgu duvarlarına bağlanan donanımlar ve bunların bağlantılarında Denk.(6.22) ile hesaplanan deprem yükünün iki katı alınacaktır.


6.11.2.3

Endüstri binalarında, mekanik veya elektrik donanımın bulunduğu kattaki en büyük ivmeyi tanımlayan kat ivme spektrumu’nun uygun yöntemlerle belirlenmesi durumunda, Denk.(6.22) uygulanmayabilir.


6.12. Bina Türü Olmayan Yapılar

Bina türü olmadığı halde, deprem hesabının bu bölümde verilen kurallara göre yapılmasına izin verilen yapılar ve bu yapılara uygulanacak Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayıları ( R ), Tablo 6.8 ’de tanımlanmıştır.Deprem yükü azaltma katsayıları ise Denk.(6.3)’e göre belirlenecektir.

Gerekli durumlarda, Tablo 6.3 ’de verilen Bina Önem Katsayıları bu binalar için de kullanılacaktır. Ancak Tablo 6.7 ’de verilen Hareketli Yük Katılım Katsayıları geçerli değildir. Kar yükleri ve vinç kaldırma yükleri dışında, depolanan her türlü katı ve sıvı maddeler ile mekanik gereçlerin ağırlıklarının azaltılmamış değerleri kullanılacaktır.


6.13.Deprem Hesap Raporlarına İlişkin Kurallar

Binalarin deprem hesaplarını içeren hesap raporlarının hazırlanmasında aşağıda belirtilen kurallara uyulacaktır:


6.13.1

Tasarımı yapılan bina için, Tablo 6.1 ’de tanımlanan düzensizlik türleri ayrıntılı olarak irdelenecek, eğer varsa, binada hangi tür düzensizliklerin bulunduğu açık oalrak belirtilecektir.


6.13.2

Seçilen süneklik düzeyi yüksek veya normal taşıyıcı sistemin Bölüm 7 veya Bölüm 8’deki koşullara göre tanımı açık olarak yapılacak ve Tablo 6.5 ’ten R katsayısının seçim nedeni belirtilecektir.


6.13.3

Binanın bulunduğu deprem bölgesi, bina yüksekliği ve taşıyıcı sistem düzensizlikleri gözönüne alınarak, 6.6’ya göre uygulanacak hesap yönteminin seçim nedeni açık olarak belirtilecektir.


6.13.4

Bilgisayarla hesap yapılması durumunda, aşağıdaki kurallar uygulanacaktır:

( a )Düğüm noktalarının ve elemanların numaralarını gösteren üç boyutlu taşıyıcı sistem şeması hesap raporunda yer alacaktır.

( b )Tüm giriş bilgileri ile iç kuvvetleri ve yerdeğiştirmeleri de içeren çıkış bilgileri, kolayca anlaşılır biçimde mutlaka hesap raporunda yer alacaktır.

( c )Hesapta kullanılan bilgisayar yazılımının adı, müellifi ve versiyonu hesap raporunda açık olarak belirtilecektir.

( d )Proje kontrol makamının talep etmesi durumunda, bilgisayar yazılımının teorik açıklama kılavuzu ve kullanma kılavuzu hesap raporuna eklenecektir.

TABLO 6.8-BİNA TÜRÜ OLMAYAN YAPILAR İÇİN TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞ KATSAYILARI

YAPI TÜRÜ	R
Süneklik düzeyi yüksek çerçeveler veya dışmerkez çaprazlı çelik perdeler tarafından taşınan yükseltilmiş sıvı tankları, basınçlı tanklar, bunkerler, hazneler	4
Süneklik düzeyi normal çerçeveler veya merkezi çaprazlı çelik perdeler tarafından taşınan yükseltilmiş sıvı tankları, basınçlı tanklar, bunkerler, hazneler	2
Kütlesi yüksekliği boyunca yayılı, yerinde dökülmüş betonarme silo ve endüstri bacaları(*)	3
Betonarme soğutma kütleleri(*)	3
Kütlesi yüksekliği boyunca yayılı uzay kafes kirişli çelik kuleler,çelik silo ve endüstri bacaları(*)	4
Gergili yüksek çelik direk ve gergil, çelik bacalar	2
Kütlesi tepede yığılı, bağımsız tek bir düşey taşıyıcı eleman tarafından taşınan ters sarkaç türü yapılar	2
Endüstri tipi çelik depolama ve istif raflarıw	4
(*)Bu tür yapıların deprem hesabı, taşıyıcı sistemi yeterince tanımlayan ayrık dinamik serbestlik dereceleri gözönüne alınarak, 6.8 veya 6.9’a göre yapılacaktır.


6.14.Binalara İvme Kayıtçılarının Yerleştirilmesi

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından uygun görülmesi durumunda, bakanlık veya üniversite kuruluşlarınca kuvvetli deprem hareketinin ölçülmesi amacı ile kamuya veya özel ve tüzel kişilere ait binalara ve diğer yapılara ivme kayıtçılarının yerleştirilmesine izin verilecek, bina veya yapı sahipleri ya da işletmeçileri bunların korunmasından sorumlu olacaktır.


7.0.Simgeler

Bu bölümde aşağıdaki simgelerin kullanıldığı boyutlu ifadelerde, kuvvetler Newton[N], uzunluklar milimetre[mm] ve gerilmeler MegaPascal [Mpa]=[N/mm2] birimindedir.

Ac       =Kolonun veya perde uç bölgesinin brüt enkesit alanı

Ach      =Boşluksuz perdenin, bağ kirişli perdede her bir perde parçasının, döşemenin veya boşluklu döşemede her bir döşeme parçasının brüt enkesit alanı

Ack      =Sargı donatısının dışından dışına alınan ölçü içinde kalan çekirdek beton alanı

ΣAe     =Herhangi bir katta, gözönüne alınan deprem doğrultusunda etkili kesme alanı

ΣAg     =Herhangi bir katta, gözönüne alınan deprem doğrultusuna paralel doğrultuda perde olarak çalışan taşıyıcı sistem elemanlarının enkesit alanlarının toplamı

ΣAk     =Herhangi bir katta, gözönüne alınan deprem doğrultusuna paralel kargir dolgu duvar alanlarının (kapı ve pencere boşlukları hariç) toplamı

Aos      =Spiral donatının enkesit alanı

ΣAp     =Binanın tüm katlarının plan alanlarını toplamı

As1      =Kolon-kiriş düğüm noktasının bir tarafında, kirişin negatif momentini karşılamak için üste konulan çekme donatısının toplam alanı

As2      =Kolon-kiriş düğüm noktasının As1’e göre öbür tarafında, kirişin pozitif momentini karşılamak için alta konulan çekme donatısının toplam alanı

Asd      =Bağ kirişinde çapraz donatı demetinin her birinin toplam donatı alanı

Ash      =s enine donatı aralığına karşı gelen yükseklik boyunca, kolonda veya perde uç bölgesindeki tüm etriye kollarının ve çirozların enkesit alanı değerlerinin gözönüne alınan bk’ya dik doğrultudaki izdüşümlerinin toplamı

Aw       =Kolon enkesiti etkin gövde alanı (depreme dik doğrultudaki kolon çıkıntılarının alanı hariç)

ΣAw     =Herhangi bir katta, kolon enkesiti etkin gövde alanları Aw ‘ların toplamı

a         =Kolonda veya perde uç bölgesinde etriye kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık

bj        =Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, birleşim bölgesine saplanan kirişin düşey orta ekseninden itibaren kolon kenarlarına olan uzaklıklardan küçük olanının iki katı (Kiriş genişliği ile birleşimin derinliğinin toplamını aşamaz)

bk       =Birbirine dik yatay doğrultuların her biri için, kolon veya perde uç bölgesi çekirdeğinin enkesit boyutu (en dıştaki enine donatı eksenleri arasındaki uzaklık)

bw       =Kirişin gövde genişliği, perdenin gövde kalınlığı

D        =Dairesel kolonun göbek çapı (spiral donatı eksenleri arasındaki uzaklık)

d        =Kirişin faydalı yüksekliği

fcd      =Betonun tasarım basınç dayanımı

fck      =Betonun karakteristlik silindir basınç dayanıı

fctd     =Betonun tasarım çekme dayanımı

fyd      =Boyuna donatının tasarım akma dayanımı

fyk       =Boyuna donatının karakteristlik akma dayanımı

fywk     =Enine donatının karakteristlik akma dayanımı

Hcr      =Kritik perde yüksekliği

Hw       =Temel üstünden  veya zemin kat döşemesinden itibaren ölçülen toplam perde yüksekliği

h         =Kolonun gözönüne alınan deprem doğrultusundaki enkesit boyutu

hk        =Kiriş yüksekliği

lb        =TS-500’de çekme donatısı için verilen kenetlenme boyu

ln        =Kolonun kirişler arasında kalan serbest yüksekliği, kirişin kolon veya perde yüzleri arasında kalan serbest açıklığı

lw        =Perdenin veya bağ kirişli perde parçasının plandaki uzunluğu

Ma      =Kolonun serbest yüksekliğinin alt ucunda, kolon kesme kuvvetinin hesabında esas alınan moment

Mpa     =Kolonun serbest yüksekliğinin alt ucunda fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne alınarak hesaplanan pozitif ve negatif pekleşmeli taşıma gücü momenti

Mpi      =Kirişin sol ucu i’deki kolon yüzünde fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne alınarak hesaplanan pozitif veya negatif pekleşmeli taşıma gücü momenti

Mpj      =Kirişin sağ ucu j’deki kolon yüzünde fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne alınarak hesaplanan negatif veya pozitif pekleşmeli taşıma gücü momenti

ΣMp    =Düğüm noktasına birleşen kirişlerin pekleşmeli taşıma gücü momentlerinin toplamı

Mpü     =Kolonun serbest yüksekliğinin üst ucunda fck ,fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne alınarak hesaplanan pekleşmeli taşıma gücü momenti

Mra      =Kolonun veya perdenin serbest yüksekliğinin alt ucunda fcd ve fyd’ye göre hesaplanan taşıma gücü momenti

Mri      =Kirişin sol ucu i’deki kolon veya perde yüzünde fcd ve fyd’ye göre hesaplanan pozitif veya negatif taşıma gücü momenti

Mrj      =Kirişin sağ ucu j’deki kolon veya perde yüzünde fcd ve fyd’ye göre hesaplanan pozitif veya negatif taşıma gücü momenti

Mrü     =Kolonun veya perdenin serbest yüksekliğinin üst ucunda fcd ve fyd’ye göre hesaplanan taşıma gücü momenti

Mü      =Kolonun serbest yüksekliğinin üst ucunda, kolon kesme kuvvetinin hesabında esas alınan moment

Nd      =Yük katsayıları ile çarpılmış düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan eksenel kuvvet

Ndmax =Yük katsayıları kullanılarak, sadece düşey yüklere göre veya düşey yükler ve deprem yüklerine göre hesaplanan eksenel basınç kuvvetlerinin en büyüğü

s         =Enine donatı aralığı, spiral donatı adımı

Vc       =Betonun kesme dayanımına katkısı

Vd       =Yük katsayıları ile çarpılmış düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan kesme kuvveti

Vdy      =Kirişin kolon yüzünde düşey yüklerden meydana gelen basit kiriş kesme kuvveti

Ve       =Kolon ve kirişte enine donatı hesabına esas alınan kesme kuvveti

Vik       =Binanın  i‘inci katındaki tüm kolonlarda gözönüne alınan deprem doğrultusunda Bölüm 6’ya göre hesaplanan kesme kuvvetlerinin toplamı

Vis       =Binanın  i‘inci katında, Denk.7.3’ün hem alttaki hem de üstteki düğüm noktalarında sağlandığı kolonlarda, gözönüne alınan deprem doğrultusunda Bölüm 6’ya göre hesaplanan kesme kuvvetleriin toplamı

Vkol     =Düğüm noktasının üstünde ve altında Bölüm 6’ya göre hesaplanan kolon kesme kuvvetlerinin küçük olanı

Vr       =Kolon, kiriş veya perde kesitinin kesme dayanımı

Vt       =Bölüm 6’ya göre binaya etkiyen toplam deprem yükü (taban kesme kuvveti)

αI       =Herhangi bir  i‘incikatta hesaplanan Vis , Vik  oranı

∅	    =Donatı çapı

γ	    =Bağ kirişinde kullanılan çapraz donatı demetinin yatayla yaptığı açı

ρü       =Kiriş mesnedinde üstteki çekme donatısı oranı

ρs       =Kolonda spiral donatının hacimsel oranı [ρs = 4 Aos/ (D s)]

ρsh      =Perdede yatay gövde donatılarının perde gövdesi brüt enkesit alanına oranı [(ρsh)min =0.0025]


7.1.1

Deprem bölgelerinde yapılacak tüm betonarme binaların taşıyıcı sistem elemanlarının boyutlandırılması ve donatılması, bu konuda yürürlükte olan ilgili standart ve yönetmeliklerle birlikte, öncelikle bu bölümde belirtilen kurallara göre yapılacaktır.Betonarme bina temelleri ile ilgili kurallar Bölüm 12’de verilmiştir.


7.1.2

Bu bölümde belirtilen kural ve koşullar, yerinde dökme monolitik betonarme binalar ile, aksi belirtmedikçe, taşıyıcı sistemi betonarme ve/veya öngerilmeli beton elemanlardan oluşan prefabrike binalar için geçerlidir.


7.1.3

Bu bölümün kapsamı içindeki betonarme binaların yatay yük taşıyıcı sistemleri; sadece çerçevelerden, sadece perdelerden veya çerçeve ve perdelerin birleşiminden oluşabilir.


7.1.4

Beton dayanımının C50(BS 50)’den daha yüksek olduğu betonarme binalar ile taşıyıcı sistem elemanlarında donatı olarak çelik profillerin kullanıldığı binalar bu bölümün kapsamı dışındadır.


7.2.1.Betonarme Taşıyıcı Sistemlerin Sınıflandırılması

Depreme karşı davranışları bakımından, betonarme binaların yatay yük taşıyıcı sistemleri, aşağıda tanımlanan iki sınıfa ayrılmıştır.Bu iki sınıfa giren sistemlerin karma olarak kullanılmasına ilişkin özel durum ve koşullar, Bölüm 6’daki 6.4.5’te verilmiştir.


7.2.1.1

Aşağıda belirtilen betonarme taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Yüksek Sistemler olarak tanımlanmıştır:

( a ) 7.3, 7.4 ve 7.5’te belirtilen kurallara göre boyutlandırılarak donatılan kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve türü taşıyıcı sistemler,

( b ) 7.6’ya göre boyutlandırılarak donatılmış boşluksuz veya boşluklu (bağ kirişli) perdelerden oluşan taşıyıcı sistemler,

( c )Yukarıdaki iki tür sistemin birleşiminden oluşturulan perdeli-çerçeveli taşıyıcı sistemler


7.2.1.2

Aşağıda belirtilen betonarme taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Normal Sistemler olarak tanımlanmıştır.

( a )7.7 , 7.8 ve 7.9 ’da belirtilen kurallara göre boyutlandırılarak donatılan kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve türü taşıyıcı sistemler,

( b )7.10’a göre boyutlandırılarak donatılmış boşluksuz veya boşluklu (bağ kirişli) perdelerden oluşan taşıyıcı sistemler,

( c ) Yukarıdaki iki tür sistemin birleşiminden oluşturulan perdeli-çerçeveli taşıyıcı sistemler


7.2.2.İlgili Standartlar

Yerinde dökme ve prefabrike betonarme taşıyıcı sistemler, bu bölümde belirtilen kurallar ile birlikte, Bölüm 6’da erilen deprem yükleri ve hesap kuralları, TS-498 ve TS-9967’de öngörülen diğer yükler; TS-500, TS-708, TS-3233 ve TS-9967’deki kurallar ile malzeme ve yük katsayıları kullanılarak projelendirileceklerdir.


7.2.3.Taşıyıcı Sistem Hesabında Kullanılacak Kesit Rijitlikleri

Bölüm 6’da verilen yöntemlerle yapılacak taşıyıcı sistem hesabında çatlamamış kesite ait kesit rijitlikleri kullanılacaktır.Ancak, kendi düzlemleri içindeki perdelere saplanan kirişlerde ve bağ kirişli (boşluklu) perdelerin bağ kirişlerinde çatlamış kesite ait değerler kullanılabilir.


7.2.4.Kesit Hesaplarında Kullanılacak Yöntem

Bütün deprem bölgelerinde, betonarme elemanların depreme dayanıklı olarak boyutlandırılmasında ve donatı hesaplarında TS-500’de verilen Taşıma Gücü Yöntemi ’nin kullanılması zorunludur.


7.2.5.1

Deprem bölgelerinde yapılacak tüm betonarme binalarda C16 (BS 16)’dan daha düşük dayanımlı beton kullanılamaz.Ancak birinci ve ikinci derece  deprem bölgelerinde, aşağıda tanımlanan binalarda C20 (BS 20) veya daha yüksek dayanımlı beton kullanılması zorunludur.

( a )Taşıyıcı sistemi sadece süneklik düzeyi yüksek çerçevelerden oluşan binalar,

( b )Taşıyıcı sistemden bağımsız olarak Bölüm 6’daki Tablo 6.3 ’e göre Bina Önem Katsayısı Ι=1.5 ve Ι=1.4 olan tüm binalar


7.2.5.2

Tüm deprem bölgelerinde, TS-500’deki tanıma göre beton kalite denetimi olmaksızın beton üretimi ve vibratörsüz beton yerleştirilmesi yapılmayacaktır.


7.2.5.3

Aşağıda 7.2.5.4 ’te belirtilen elemanlar hariç olmak üzere, betonarme taşıyıcı sistem elemanlarında S420’den daha yüksek dayanımlı donatı çeliği kullanılmayacaktır.Kullanılan donatının kopma birim uzaması %10’dan az olmayacaktır.Donatı çeliğinin deneysel olarak bulunan ortalama akma dayanımı, ilgili çelik standardında ön görülen karakteristlik akma dayanımının 1.3 katından daha fazla olmayacaktır. Ayrıca, deneysel olarak bulunan ortalama kopma dayanımı, yine deneysel olarak bulunan ortalama akma dayanımının 1.25 katından daha az olmayacaktır.


7.2.5.4

Kirişli sistemlerin döşemelerinde, kirişsiz döşemelerde, dişli döşeme tablalarında, bodrum katların çevresindeki dış perde duvarlarının gövdelerinde, deprem yüklerinin tümünün bina yüksekliği boyunca perdeler tarafından taşındığı ve 7.6.1.2 ’de Denk.(7.14) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlandığı binaların perde gövdelerinde ve prefabrike binalarda öngerme çeliği olarak S420’den daha yüksek dayanımlı donatı çeliği kullanılabilir.


7.2.6.Çekme Donatılarının Kenetlenme Boyu

Bu bölümde aksi belirtilmedikçe, kancalı ve kancasız çekme donatısı çubukları için gerekli kenetlenme boyları TS-500’de verilen kurallara göre saptanacaktır.Ancak 90 derece kanca yapıldığında, kanca ucundaki düz kısım 12∅’den az olmayacaktır.


7.2.7.1

Boyuna donatıların bindirmeli kaynaklı eklerinin sertifikalı kaynakçılar tarafından yapılması zorunludur. Küt kaynak ekleri yapılmayacaktır.


7.2.7.2

Kaynaklı ve manşonlu boyuna donatı eklerinin en az %2’si için , 5 adetten az olmamak üzere, çekme deneyi yapılacaktır.Ekin deneyle bulunan çekme dayanımı, eklenen donatı çubuklarının çekme dayanımından daha az olmayacaktır.


7.2.7.3

Enine donatıların boyuna donatılara kaynakla bağlanmasına izin verilmez.


7.2.7.4

Çelik pencere ve kapı kasalarının, dübellerin, bağlantı plakalarının, tesisat elemanlarının, makina ve teçhizatın boyuna ve enine donatılara kaynakla bağlanmasına izin verilmez.


7.2.8.Özel Deprem Etriyeleri ve Çirozları

Bütün deprem bölgelerinde, süneklik düzeyi yüksek veya süneklik düzeyi normal olan tüm betonarme sistemlerin kolonlarında, kolon-kiriş birleşim bölgelerinde, perde uç bölgelerinde ve kiriş sarılma bölgelerinde kullanılan etriyeler özel deprem etriyesi, çirozlar ise özel deprem çirozu olarak düzenlenecektir.Özel deprem etriye ve çirozlarının sağlaması gerekli koşullar aşağıda verilmiştir(Şekil 7.1).


7.2.8.1

Özel deprem etriyelerinin her iki ucunda mutlaka 135 derece kıvrımlı kancalar bulunacaktır. Özel deprem çirozlarında ise bir uçta 90 derece kıvrımlı kanca yapılabilir. Bu durumda kolonun veya perdenin bir yüzünde, kanca kıvrımlı 135 derece ve 90 derece olan çirozlar hem yatay, hem de düşey doğrultuda birer atlayarak düzenlenecektir. 135 derece kıvrımlı kancalar, ∅ enine donatı çapını göztermek üzere, en az 5∅ çaplı daire etrafında bükülecektir. Kancaların boyu kıvrımdaki en son teğet noktasından itibaren, düz yüzeyli çubuklarda 10∅ ve 100mm’den, nervürlü çubuklarda ise 6∅ ve 80 mm’den az olmayacaktır.


7.2.8.2

Özel deprem etriyeleri boyuna donatıyı dıştan kavrayacak ve kancaları aynı boyuna donatı etrafında kapanacaktır.Özel deprem çirozlarının çapı ve aralığı, etriyelerin çap ve aralığı ile aynı olacaktır.Çirozlar, her iki uçlarında mutlaka boyuna donatıları saracaktır. Etriyeler ve çirozlar beton dökülürken oynamayacak biçimde sıkıca bağlanacaktır.


7.3.1.1

Dikdörtgen kesitli kolonların en küçük boyutu 250 mm’den ve enkesit alanı 75000 mm2 den daha az olmayacaktır.Dairesel kolonların çapı en az 300mm olacaktır.


7.3.1.2

Kolonun brüt enkesit alanı Ac ≥Ndmax / (0.50fck) koşulunu sağlayacaktır.


7.3.2.1

Kolonlarda boyuna donatı brüt alanı kesitin %1’inden az, %4’ünden fazla olmayacaktır.En az donatı, dikdörtgen kesitli kolonlarda 4∅16 veya 6∅14, dairesel kolonlarda ise 6∅14 olacaktır.


7.3.2.2

Bindirmeli ek yapılan kesitlerde boyuna donatı oranı %6’yı geçmeyecektir.


7.3.3.1

Kolon boyuna donatılarının bindirmeli ekleri, mümkün olabildiğince 7.3.4.2 ’de tanımlanan kolon orta bölgesinde yapılmalıdır. Bu durumda bindirmeli ek boyu,TS-500’de çekme donatısı için verilen kenetleme boyu lb ‘ye eşit olacaktır.


7.3.3.2

Boyuna donatıların bindirmeli eklerinin kolon alt ucunda yapılması durumunda ise, aşağıdaki koşullara uyulacaktır:

( a )Boyuna donatıların %50’sinin veya daha azının kolon alt ucunda eklenmesi durumunda bindirmeli ek boyu lb’nin en az 1.25 katı olacaktır.

( b )Boyuna donatıların %50’den fazlasının kolon alt ucunda eklenmasi durumunda bindirmeli ek boyu, lb’nin en az 1.5 katı olacaktır.Temelden çıkan kolon filizlerinde de bu koşula uyulacaktır.

( c )Yukarıdakiher iki durumda da, bindirmeli ek boyunca 7.3.4.1 ’de tanımlanan minimum enine donatı kullanılacaktır.


7.3.3.3

Katlar arasında kolon kesitinin değişmesi durumunda , boyuna donatının kolon-kiriş birleşim bölgesi içinde düşeye göre eğimi 1/6’dan daha fazla olmayacaktır. Kesit değişiminin daha fazla olması durumunda veya en üst kat kolonlarında; alttaki kolonun boyuna donatısının karşı taraftaki kirişin içindeki kenetlenme boyu, TS-500’de çekme donatısı için verilen kenetlenme boyu lb’nin 1.5 katından ve 40∅’den daha az olmayacaktır. Karşı tarafta kiriş bulunmadığı durumlarda kenetlenme, gerekirse kolonun karşı yüzünde aşağıya doğru kıvrım yapılarak sağlanacaktır. 90 derecelik yatay kancanın veya aşağıya kıvrılan düşey kancanın boyu en az 12∅ olacaktır(Şekil7.2).


7.3.3.4

Yanyana boyuna donatılarda yapılan manşonlu veya kaynaklı eklerin arasındaki boyuna uzaklık 600mm’den az olmayacaktır.


7.3.4.Enine Donatı Koşulları

Aşağıdaki 7.3.7.6 ’ya göre daha elverişsiz bir durum elde edilmedikçe, kolonlarda kullanılacak minimum enine donatıya ilişkin koşullar, kolon sarılma bölgeleri için 7.3.4.1 ’de ve kolon orta bölgesi için 7.3.4.2 ’de verilmiştir(Şekil 7.3).Tüm kolon boyunca, 7.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyeleri veözel deprem çirozları kullanılacaktır.


7.3.4.1

Her bir kolonun alt ve üst uçlarında özel sarılma bölgeleri oluşturulacaktır.Sarılma bölgelerinin her birinin uzunluğu, döşeme üst kotundan yukarıya doğru veya kolona bağlanan en derin kirişin alt yüzünden başlayarak aşağıya doğru ölçülmek üzere, kolon kesitinin büyük boyutundan (dairesel kesitlerde kolon çapından), kolon serbest yüksekliğinin 1/6’sından ve 500 mm’den az olmayacaktır. Sarılma bölgelerinde kullanılacak enine donatıya ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir. Bu donatılar temelin içinde de, en az kolonun dar kenar boyutunun iki katı kadar bir yükseklik boyunca devam ettirilecektir.

( a )Sarılma bölgelerinde ∅8’den küçük çaplı enine donatı kullanılmayacaktır. Kolon boyunca etriye ve çiroz aralığı en küçük enkesit boyutunun 1/3’ünden ve 100 mm’den daha fazla, 50 mm’den daha az olmayacaktır. Etriye kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye çapının 25 katından fazla olmayacaktır. Sürekli dairesel spirallerin adımı, göbek çapının 1/5’inden ve 80 mm’den fazla olmayacaktır.

( b )Etriyeli kolonlarda Nd > 0.20 Acfckolması durumunda sarılma bölgelerindeki minimum toplam enine donatı alanı, Denk.(7.1)’de verilen koşulların elverişsiz olanını sağlayacak şekilde hesaplanacaktır. Bu hesapta kolonun çekirdek boyutu bk, her iki doğrultu için ayrı ayrı gözönüne alınacaktır(Şekil 7.3).           Ash ≥ 0.30 s bk [(Ac / Ack ) - 1] (fck /fywk )                                                                                        (7.1a)

Ash ≥ 0.075 s bk (fck /fywk )                                                                                                             (7.1b)

( c )Spiral donatılı kolonlarda Nd > 0.20 Acfck olması durumunda sarılma bölgelerindeki enine donatının minimum hacimsel oranı, Denk.(7.2)’deki koşulların elverişsiz olanını sağlayacak şekilde hesaplanacaktır.

ρs ≥0.45 [(Ac / Ack ) - 1] (fck /fywk )                                                                                                    (7.2a)

ρs ≥0.12 (fck /fywk )                                                                                                                           (7.2b)

( d ) Nd ≤ 0.20 Acfck olması durumunda, kolon sarılma bölgelerinde Denk.(7.1) ve Denk.(7.2) ile verilen enine donatıların en az 2/3’ü, minimum enine donatı olarak kullanılacaktır.


7.3.4.2

Kolon orta bölgesi, kolonun alt ve üst uçlarında tanımlanan sarılma bölgeleri arasında kalan bölgedir(Şekil 7.3).

Kolon orta bölgesinde ∅8’den küçük çaplı enine donatı kullanılmayacaktır. Kolon boyunca etriye, çiroz veya spiral aralığı, en küçük enkesit boyutunun yarısından ve 200 mm’den daha fazla olmayacaktır. Etriye kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye çapının 25 katından fazla olmayacaktır.


7.3.4.3

Kolon sarılma bölgesine konulan enine donatı, aşağıdaki durumlarda kolon orta bölgesinde de aynen devam ettirilecektir.

( a )Bölüm 6, Tablo 6.1 ’de B1 başlığı ile tanımlanan düzensizlik durumunda, Dayanım Düsensizliği Katsayısı’nın 0.60 ila 0.80 arasında değiştiği katta yer alan bütün kolonlar,

( b )Bölüm 6, Tablo 6.1 ’de B3 başlığı ile tanımlanan düzensizlik durumunda üst katlardaki perdelerin altta oturtulduğu kolonlar (Ayrıca bu durumda enine donatı, perde için kenetlenme boyu kadar uzatılan kolon donatıları boyunca devam ettirilecektir.)


7.3.5.1

Sadece çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı sistemlerde, her bir kolon-kiriş düğüm noktasına birleşen kolonların taşıma gücü momentlerinin toplamı, o düğüm noktasına birleşen kirişlerin taşıma gücü momentleri toplamından en az %20 daha büyük olacaktır(Şekil 7.4):

       (Mra + Mrü ) ≥ 1.2 (Mri + Mrj )                                                                                                       (7.3)


7.3.5.2

Denk.(7.3)’ün uygulanabilmesi için, düğüm noktasına birleşen kirişlerin 7.4.1.1 ’de verilen boyut  koşullarını sağlaması zorunludur.


7.3.5.3

Denk.(7.3), her bir deprem doğrultusunda ve depremin her iki yönü için elverişsiz sonuç verecek şekilde ayrı ayrı uygulanacaktır (Şekil7.4). Kolon taşıma gücü momentlerinin hesabında, depremin yönü ile uyumlu olarak bu momentleri en küçük yapan Nd eksenel kuvvetleri gözönüne alınacaktır.


7.3.5.4

Denk.(7.3)’ün uygulanmasına ilişkin özel durumlar aşağıda belirtilmiştir:

( a )Düğüm noktasına birleşen kolonların her ikisinde de Nd ≤ 0.10 Ac fck olması durumunda, Denk.(7.3)’ün sağlanması zorunlu değildir.

( b )Tek katlı binalarda ve çok katlı binaların en üst katındaki düğüm noktalarında Denk.(7.3)’ün sağlanıp sağlanmadığına bakılmayacaktır.

( c )Kirişlerin saplandığı perdenin zayıf doğrultuda kolon gibi çalışması durumunda, Denk.(7.3)’ün sağlanıp sağlanmadığına bakılmayacaktır.


7.3.6.1

Sadece çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı sistemlerde, gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın herhangi bir  i‘inci katında, aşağıdaki Denk.(7.3)’ün sağlanamamış olmasına izin verilebilir.

              αI =Vis /Vik ≥ 0.70                                                                                                                (7.4)

Nd ≤ 0.10 Ac fck koşulunu sağlayan kolonlar, Denk.(7.3)’ü sağlamasalar bile Vis’in hesabında gözönüne alınabilir.


7.3.6.2

Denk.(7.4)’ün sağlanması durumunda 0.70 < αI < 1.00 aralığında, Denk.(7.3)’ün hem alttaki, hem de üstteki düğüm noktalarında sağlandığı kolonlara etkiyen eğilme momentleri ve kesme kuvvetleri (1/αI) oranı ile çarpılarak arttırılacaktır.


7.3.6.3

Herhangi bir katta Denk.(7.4)’ün sağlanamaması durumunda, sadece çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı sistemlerdeki tüm çerçeveler süneklik düzeyi normal çerçeve olarak gözönüne alınacak ve Tablo 6.5 ’e göre Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı değiştirilerek hesap tekrarlanacaktır. Bölüm 6’daki 6.5.4.2 ’de belirtildiği üzere süneklik düzeyi normal çerçevelerin, süneklik düzeyi yüksek perdelerle birarada kullanılması da mümkündür.


7.3.7.1

Kolonlarda enine donatı hesabına esas alınacak kesme kuvveti, Ve, Denk.(7.5) ile hesaplanacaktır.

          Ve = ( Ma + Mü ) / ln                                                                                                       (7.5)

Denk.(7.5)’teki Ma ve Mü’nün hesaplanması için, kolonun alt ve/veya üst uçlarında Denk.(7.3)’ün sağlanması durumunda aşağıdaki 7.3.7.2 , sağlanamaması durumunda ise 7.3.7.3 uygulanacaktır. (Şekil 7.5).


7.3.7.2

Denk.(7.3)’ün sağlandığı düğüm noktasına birleşen kirişlerin uçlarındaki pekleşmeli taşıma gücü momentlerinin toplamı olan ΣMp momenti hesaplanacaktır:

         ΣMp =Mpi +Mpj                                                                                                     (7.6)

Daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda, Mpi ≅1.4Mri ve Mpi ≅1.4Mrj olarak alınabilir. ΣMp momenti, kolonların düğüm noktasına birleşen uçlarında Bölüm 6’ya göre elde edilmiş bulunan  momentler oranında kolonlara dağıtılacak ve dağıtım sonucunda ilgili kolonun alt ve üst ucunda elde edilen moment, Denk.(7.5)’te Ma veya Mü olarak gözönüne alınacaktır. Depremin her iki yönü için Denk.(7.6) ayrı ayrı uygulanacak ve elde edilen en büyük  ΣMp değeri dağıtımda esas alınacaktır.

Denk.(7.3)’ün sağlanmış olmasına karşın Denk.(7.5)’teki Ma veya Mü’nün hesabı, güvenli tarafta kalmak üzere, aşağıdaki 7.3.7.3 ’e göre de yapılabilir.


7.3.7.3

-Denk.(7.3)’ün sağlanamadığı düğüm noktasına birleşen kolonların uçlarındaki momentler, pekleşmeli kolon taşıma gücü momentleri olarak hesaplanacak ve Denk.(7.5)’te Ma ve/veya Mü olarak kullanılacaktır. Pekleşmeli taşıma gücü momentleri, daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda, Mpa ≅1.4Mra ve Mpü ≅1.4Mrü olarak alınabilir. Mpa  ve Mpü  momentlerinin hesabında, depremin yönü ile uyumlu olarak bu momentleri en büyük yapan Nd eksenel kuvvetleri gözönüne alınacaktır.


7.3.7.4

Temele bağlanan kolonların alt ucundaki Ma momenti de, 7.3.7.3 ’e göre pekleşmeli taşıma gücü momenti olarak hesaplanacaktır.


7.3.7.5

Denk.(7.5) ile hesaplanan kesme kuvveti, Ve , yük katsayıları ile çarpılmış düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan kesme kuvveti Vd’den daha küçük olmayacak ve ayrıca aşağıda Denk.(7.7) ile verilen koşulları sağlayacaktır. Denk.(7.7b)’deki koşulun sağlanamaması durumunda, kesit boyutları gereği kadar büyültülerek deprem hesabı tekrarlanacaktır.

Ve ≤ Vr                                                                                                                         (7.7a)                     Ve ≤ 0.22Aw fcd                                                                                                             (7.7b)


7.3.7.6

Kolon enine donatısının Ve kesme kuvvetine göre hesabında, betonun kesme dayanımına katkısı, Vc TS-500’e göre belirlenecektir. Ancak 7.3.4.1 ’de tanımlanan kolon sarılma bölgelerindeki enine donatının hesabında , Ve ≥ 0.5 Vd ve aynı zamanda  Nd  ≤ 0.05 Af fck olması durumunda, betonun kesme dayanımına katkısı Vc =0 alınacaktır.


7.3.8.Kısa Kolonlara İlişkin Koşullar

Kısa kolonlar, taşıyıcı sistem nedeni ile veya dolgu duvarlarında kolonlar arasında bırakılan boşluklar nedeni ile oluşabilirler(Şekil 7.6).Kısa kolon oluşumunun engellenemediği durumlarda, enine donatı hesabına esas alınacak kesme kuvveti Denk.(7.5) ile hesaplanacaktır.Denk.(7.5)’teki momentler, kısa kolonun alt ve üst uçlarında Ma≅1.4Mrave Mü≅1.4Mrü olarak hesaplanacak ln ise kısa  kolonun boyu olarak alınacaktır. Ancak hesaplanan kesme kuvveti Denk.(7.7)’de verilen koşulları sağlayacaktır. Kısa kolon boyunca 7.3.4.1 ’de kolonların sarılma bölgeleri için tanımlanan minimum enine donatı ve yerleştirme koşulları uygulanacaktır.Dolgu duvarları arasında kalarak kısa kolon durumuna dönüşen kolonlarda, enine donatılar tüm kat yüksekliğince devam ettirilecektir(Şekil 7.6).


7.4.1.1

Kolonlarla birlikte çerçeve oluşturan veya perdelere kendi düzlemleri içinde bağlanan kirişlerin enkesit boyutlarına ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:

( a )Kiriş gövde genişliği en az 250 mm olacaktır.Gövde genişliği, kiriş yüksekliği ile kirişin birleştiği kolonun kirişe dik genişliğinin toplamını geçmeyecektir.

( b )Kiriş yüksekliği, döşeme kalınlığının 3 katından ve 300 mm’den daha az olmayacaktır.

( c )Kiriş yüksekliği, serbest açıklığın 1/4’ünden ve kiriş gövde genişliğinin 3.5 katından daha fazla olmayacaktır.

( d )Kiriş genişliği ve yüksekliği ile ilgili olarak yukarıda belirtilen sınırlamalar, kolonlara mafsallı olarak bağlanan betonarme ya da öngerilmeli prefabrike kirişler, bağ kirişli (boşluklu) perdelerin bağ kirişleri ve çerçeve kirişlerine kolon-kiriş düğüm noktaları dışında saplanan ikincil kirişler için geçerli değildir.


7.4.1.2

Kiriş olarak boyutlandırılıp donatılacak taşıyıcı sistem elemanlarında, tasarım eksenel basınç kuvvetinin Nd ≤0.1 Aç fck koşulunu sağlaması zorunludur. Aksi durumda, bu elemanlar 7.3’e göre kolon olarak boyutlandırılıp donatılacaktır.


7.4.2.1

Kiriş mesnetlerinde üstteki çekme donatısının minimum oranı için Denk.(7.8) ile verilen koşula uyulacaktır.

           ρü ≥ fctd / fyd                                                                                                                          (7.8)


7.4.2.2

Boyuna donatıların çapı 12 mm’den az olmayacaktır. Kirişin alt ve üstünden en az iki donatı çubuğu, kiriş açıklığı boyunca sürekli olarak bulunacaktır.


7.4.2.3

Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerindeki taşıyıcı sistemlerde, kiriş mesnedindeki alt donatı, aynı mesnetteki üst donatının %50’sinden daha az olamaz. Ancak üçünçü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde bu oran %30’a indirilebilir.


7.4.2.4

Açıklık ve mesnetlerdeki çekme donatısı oranı TS-500’de verilen maksimum değerden ve %2’den fazla olmayacaktır.


7.4.3.1

Boyuna donatıların yerleştirilmesi ve kenetlenmesine ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir(Şekil 7.7).

( a )Kirişin iki  ucundaki mesnet üst donatıların büyük olanının en az 1/4’ü tüm kiriş boyunca sürekli olrak devam ettirilecektir.Mesnet üst donatısının geri kalan kısmı, TS-500’e göre düzenlanecektir.

( b )Kolona birleşen kirişlerin kolonun öbür yüzünde devam etmediği durumlarda kirişlerdeki alt ve üst donatı, kolonun etriyelerle sarılmış çekirdeğinin karşı taraftaki yüzeyine kadar uzatılıp etriyelerin iç tarafından 90 derece bükülecektir.Bu durumda boyuna donatının kolon içinde kalan yatay kısmı ile 90 derece kıvrılan düşey kısmının toplam uzunluğu, TS-500’de öngörülen düz kenetlenme boyu lb ‘den az olmayacaktır. 90 derecelik kancanın yatay kısmı 0.4 lb ‘den, düşey kısmı ise 12∅’den az olmayacaktır.

( c )Her iki taraftan kirişlerin kolonlara birleşmesi durumunda kiriş alt donatıları, kolon yüzünden itibaren komşu açıkığa en az TS-500’de verilen kenetlenme boyu  lb kadar uzatılacaktır.Kirişlerdeki derinlik farkı gibi nedenlerle bu olağan bulunmadığı durumlarda kenetlenme, yukarıdaki (b) paragrafına göre kirişin kolonun öbür yüzünde devam etmediği durumlar için tanımlanan biçimde yapılacaktır.

( d )Perdelere kendi düzlemleri içinde bağlanan kirişlerde boyuna donatıların kenetlenmesi, kanca yapılmaksızın düz olarak sağlanabilir. Bu durumda donatının perde içindeki kenetlenme boyu lb ‘den ve 50∅’den az olmayacaktır.


7.4.3.2

Boyuna donatıların eklenmesine ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:

( a )Aşağıda 7.4.5.2 ’de tanımlanan kiriş sarılma bölgeleri , kolon-kiriş birleşim bölgeleri ve açıklık ortasında alt donatı bölgeleri gibi, donatının akma durumuna ulaşma olasılığı bulunan  kritik bölgelerde bindirmeli ek yapılmayacaktır. Bu bölgeler dışında bindirmeli eklerin yapılabileceği yerlerde, ek boyunca 7.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyeleri  kullanılacaktır.Bu etriyelerin aralıkları kiriş derinliğinin 1/4 ‘ünü ve100 mm’yi aşmayacaktır.

( b )Manşonlu ekler veya bindirmeli kaynak ekleri, bir kesitte ancak birer donatı atlayarak uygulanacaktır ve birbirine komşu iki ekin merkezleri arasındaki boyuna uzaklık 600 mm’den daha az olmayacaktır.


7.4.4.Enine Donatı Koşulları

Kiriş mesnetlerinde kolon yüzünden itibaren kiriş derinliğinin iki katı kadar uzunluktaki bölge, Sarılma Bölgesi olarak tanımlanacak ve bu bölge boyunca 7.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyeleri  kullanılacaktır. Sarılma bölgesinde, ilk etriyenin kolon yüzüne uzaklığı en çok 50 mm olacaktır. 7.4.5.3 ‘e göre daha elverişsiz bir değer elde edilmedikçe, etriye aralıkları kiriş yüksekliğinin 1/4’ünü, en küçük boyuna donatı çapının 8 katını ve 150 mm’yi aşmayacaktır(Şekil 7.8).Sarılma bölgesi dışında, TS-500’de verilen minimum enine donatı koşullarına uyulacaktır.


7.4.5.1

Kirişlerde enine donatı hesabına esas alınacak kesme kuvveti, Ve , depremin soldan sağa veya sağdan sola etkimesi durumları için ayrı ayrı ve elverişsiz sonuç verecek şekilde, Denk.(7.9) ile bulunacaktır (Şekil 7.9).

            Ve = Vdy ± ( Mpi + Mpj ) / ln                                                                                             (7.9)

Kiriş uçlarındaki pekleşmeli taşıma gücü momentleri, daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda, Mpi ≅1.4Mri ve Mpj ≅1.4Mrj olarak alınabilir.


7.4.5.2

Denk.(7.9) ile hesaplanan kesme kuvveti, Ve, aşağıda Denk.(7.10) ile verilen koşulları sağlayacaktır. Denk.(7.10b)’ deki koşulun sağlananaması durumunda, kesit boyutları gereği kadar büyütülerek deprem hesabı tekrarlanacaktır.

Ve ≤ Vr                                                                                                        	     (7.10a)

Ve ≤ 0.22 bw dfcd                                                                                         (7.10b)


7.4.5.3

Kiriş enine donatısının Ve kesme kuvvetine göre hesabında, betonun kesme dayanımına katkısı, Vc TS-500’e göre belirlenecektir. Ancak, 7.4.4 ’te tanımlanan kiriş sarılma bölgelerindeki enine donatının hesabında Ve -Vdy ≥ 0.5 Vd olması durumunda, betonun kesme dayanımına katkısı Vc =0 alınacaktır.Hiçbir durumda pilyelerin kesme dayanımına katkıları gözönüne alınmayacaktır.


7.5.1-Kuşatılmış ve Kuşatılmamış Birleşimler

Süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemlerinde kolon-kiriş birleşimleri, aşağıda tanımlandığı üzere, iki sınıfa ayrılacaktır:

( a )Kirişlerin kolona dört taraftan birleşimesi ve her iki kirişin genişliğinin 3/4’ünden daha az olmaması durumunda, kolon-kiriş birleşimi kuşatılmış birleşim olarak tanımlanacaktır.

( b )Yukarıdaki koşulları sağlamayan tüm birlaşimler, kuşatılmamış birleşim olarak tanımlanacaktır.


7.5.2.1

Gözönüne alınan deprem doğrultusunda kolon-kiriş birleşim bölgelerindeki kesme kuvveti, Denk.(7.11)ile hesaplanacaktır(Şekil 7.10).

            Ve =1.25 fyk (As1 +As2 )-Vkol                                                                                            (7.11)

Kirişin kolona sadece bir taraftan saplandığı ve öbür tarafta devam etmediği durumlar için As2 =0 alınacaktır.


7.5.2.2

Herhangi bir birleşim bölgesinde Denk.(7.11) ile hesaplanan kesme kuvveti, gözönüne alınan deprem doğrultusunda  hiçbir zaman aşağıda verilen sınırları aşmayacaktır (Şekil 7.10). Bu sınırların aşılması durumunda, kolon ve/veya kiriş kesit boyutları büyültülerek  deprem hesabı tekrarlanacaktır.

( a )Kuşatılmış birleşimlerde:   Ve ≤ 0.50 bj h fcd        	     	            (7.12)

( b )Kuşatılmamış birleşimlerde:   Ve ≤ 0.30 bj h fcd                        	(7.13)


7.5.2.3

Kolon-kiriş birleşim bölgesindeki minimum enine donatı koşulları aşağıda verilmiştir(Şekil 7.3):

( a )Kuşatılmış birleşimlerde, alttaki kolonun sarılma bölgesi için bulunan enine donatı miktarının en az %40’ı, birleşim bölgesi boyunca kullanılacaktır. Ancak, enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacak ve aralığı 150 mm’yi aşmayacaktır.

( b ) Kuşatılmış birleşimlerde, alttaki kolonun sarılma bölgesi için bulunan enine donatı miktarının en az %60’ı, birleşim bölgesi boyunca kullanılacaktır. Ancak bu durumda, enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacak ve aralığı 100 mm’yi aşmayacaktır.


7.6.1.1

Perdeler, planda uzun kenarının kalınlığına oranı en az yedi olan düşey taşıyıcı sistem elemanlarıdır. Aşağıda 7.6.1.2’de belirtilen özel durum dışında perde kalınlığı, kat yüksekliğinin 1/15’inden ve 200 mm’den az olmayacaktır. Ancak Hw / lw > 2.0 olan perdelerde, aşağıda 7.6.2.2 ’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca perde kalınlığı, kat yüksekliğinin 1/12’sinden az olmayacaktır.


7.6.1.2

Deprem yüklerinin tümünün bina yüksekliği boyunca sadece perdeler tarafından taşındığı binalarda, Denk.(7.14) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlanması durumunda perde duvar kalınlığı, binadaki en yüksek katın yüksekliğinin 1/20’sinden ve 150 mm’den az olmayacaktır.

      ΣAg / ΣAp  ≥0.002                                                                                                                 (7.14a)

        Vt /  ΣAg  ≥0.5 fctd                                                                                                                (7.14b)

Denk.(7.14), bodrum katlarının çevresinde çok rijit betonarme perdelerin bulunduğu binalarda zemin kat düzeyinde, diğer binalarda ise temel üst kotu düzeyinde uygulanacaktır.


7.6.2.1

Hw / lw > 2.0 olan perdelerin planda her iki ucunda perde uç bölgeleri oluşturulacaktır (Şekil 7.11).Perde uç bölgeleri, perdenin kendi kalınlığı içinde oluşturabileceği gibi, perdeye birleşen diğer bir perdenin ucunda genişletilmiş bir kesitin içinde de düzenlenebilir.


7.6.2.2

Temel üstünden itibaren kritik perde yüksekliği, 2lw değerini aşmamak üzere, aşağıda verilen koşulların elverişsiz olanını sağlayacak biçimde belirlenecektir.

Hcr ≥ lw                                                                                                            	    (7.15a)

Hcr ≥ Hw  / 6                                                                                                             (7.15b)

Bodrum katlarında rijitliği üst katlara oranla çok büyük olan betonarme çevre perdelerinin bulunduğu ve bodrum kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, Hw ve Hcr büyüklükleri zemin kat döşemesinden itibaren yukarıya doğru gözönüne alınacaktır. Bu tür binalarda kritik perde yüksekliği, en az zemin katın altındaki ilk bodrum katının yüksekliği boyunca aşağıya doğru ayrıca uzatılacaktır.


7.6.2.3

Dikdörtgen kesitli perdelerde, yukarıda tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca uç bölgelerinin her birinin plandaki uzunluğu, perdenin plandaki toplam uzunluğunun %20’sinden ve perde kalınlığının iki katından daha az olmayacaktır. Kritik perde yüksekliğinin üstünde kalan perde kesimi  boyunca ise, perde uç bölgelerinin her birinin plandaki uzunluğu, perdenin plandaki toplam uzunluğunun %10’undan ve perde kalınlığından az olmayacaktır(Şekil 7.11).


7.6.2.4

Perde uç bölgelerinin, perdeye birleşen diğer bir perdenin veya perdenin ucunda genişletilmiş bir kesitin içinde düzenlenmesi durumunda; her bir perde uç bölgesinin enkesit alanı, en az dikdörtgen kesitli perdeler için 7.6.2.3 ’te tanımlanan alana eşit olacaktır.


7.6.3.1

Perdenin her iki yüzündeki gövde donatılarının toplam enkesit alanı, düşey ve yatay donatıların her biri için, perde uç bölgelerinin arasında kalan perde gövdesi brüt enkesit alanının 0.0025’inden az olmayacaktır.Hw / lw ≤ 2.0 olması durumunda perde gövdesi, perdenin tüm kesiti olarak gözönüne alınacaktır. Perde gövdesinde boyuna ve enine donatı aralığı 250 mm’den fazla olmayacaktır(Şekil 7.11).


7.6.3.2

Yukarıdaki 7.6.1.2 ’de Denk.(7.14) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlandığı binalarda, düşey ve yatay toplam gövde donatısı oranlarının herbiri 0.0015’e indirilebilir.Ancak bu durumda donatı aralığı 300 mm’yi geçmeyecektir.


7.6.3.3

Uç bölgeleri dışında, perde gövdelerinin her iki yüzündeki donatı ağları, beher metrekare perde yüzünde en az 4 adet özel deprem çirozu ile karşılıklı olarak bağlanacaktır. Ancak 7.6.2.2 ’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca, uç bölgeleri dışındaki beher metrekare perde yüzünden en az 10 adet özel deprem çirozu kullanılacaktır.Çirozların çapı, en az yatay donatının çapı kadar olacaktır.


7.6.4.Gövde Donatılarının Düzenlenmesi

Perdelerin yatay gövde donatıları, aşağıda 7.6.4.1 ’de veya 7.6.4.2 ’de belirtildiği şekilde düzenlenebilir(Şekil 7.11).Bu şekilde düzenlenen yatay gövde donatıları, kritik perde yüksekliği boyunca aşağıdaki 7.6.5.2 ’ye göre perde uç bölgelerine konulacak sargı donatısının belirlenmesinde hesaba katılabilir.


7.6.4.1

Yatay  gövde donatıları etriyelerle sarılı perde uç bölgesinin sonunda 90 derece kıvrılarak karşı yüzde köşedeki düşey donatıya 135 derecelik kanca ile bağlanacaktır.


7.6.4.2

Yatay gövde donatılarının perde ucunda 90 derece kıvrım yapılmaksızın bitirilmesi durumunda, perdenin her iki ucuna gövde donatısı ile aynı çapta olan ⊃ biçiminde yatay donatılar yerleştirilecektir.Bu donatılar, perde uç bölgesinin iç sınırından itibaren perde gövdesine doğru en az kenetlenme boyu kadar uzatılacaklardır.


7.6.5.1

Perde uç bölgelerinin her birinde, düşey donatı toplam alanının perde brüt enkesit alanına oranı 0.001’den az olmayacaktır.Ancak, 7.6.2.2 ’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca bu oran 0.002’ye çıkarılacaktır.Perde uç bölgelerinin her birinde düşey donatı miktarı 4∅14 ‘ten az olmayacaktır(Şekil 7.11).


7.6.5.2

Perde uç bölgelerindeki düşey donatılar, aşağıdaki kurallara uyularak, kolonlarda olduğu gibi etriyeler ve/veya çirozlardan oluşan enine donatılarla sarılacaktır.

( a )Uç bölgelerinde kullanılacak enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacaktır. Etriye kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye ve çiroz çapının 25 katından fazla olmayacaktır.

( b )7.6.2.2 ’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca perde uç bölgelerine, kolonların sarılma bölgeleri için 7.3.4.1 ’de Denk.(7.1b) ile belirlenen enine donatıların en az 2/3’ü  konulacaktır.Düşey doğrultuda etriye ve/veya çiroz aralığı perde kalınlığının yarısından ve 100 mm’den daha fazla, 50 mm’den daha az olmayacaktır(Şekil 7.11).Bu donatılar, temelin içinde de en az perde kalınlığının iki katı kadar bir yükseklik boyunca devam ettirilecektir.

( c )Kritik perde yüksekliğinin dışında kalan perde uç bölgelerinde düşey doğrultudaki etriye ve/veya çiroz aralığı, perde duvar kalınlığından ve 200 mm’den daha fazla olmayacaktır(Şekil 7.11).Ancak, perde uç bölgelerindeki enine donatının çapı ve aralığı, hiçbir zaman perde gövdesindeki yatay donatıdan az olmayacaktır.


7.6.6.1

Hw / lw >2.0 koşulunu sağlayan perdelerde tasarıma esas eğilme momentleri, 7.6.2.2 ’ye göre belirlenen kritik perde yüksekliği boyunca sabit bir değer olarak, perde tabanında Bölüm 6’ya göre hesaplanan eğilme momentine eşit alınacaktır.Kritik perde yüksekliğinin sona erdiği kesitin üstünde ise, Bölüm 6’ya göre perdenin tabanında ve tepesinde hesaplanan momentleri birleştiren doğruya paralel olan doğrusal moment diyagramı uygulanacaktır(Şekil 7.12). Çevresinde rijit perdeler bulunan bodrumlu binalarda sabit perde momenti, 7.6.2.2 ’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca gözönüne alınacaktır.


7.6.6.2

Hw / lw >2.0 olması durumunda, herbir katta perde kesitlerinin taşıma gücü momentlerinin, perdenin güçlü doğrultusunda kolonlar için Denk.(7.3) ile verilen koşulu sağlaması zorunludur.Aksi durumda perde boyutları ve/veya donatıları arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.


7.6.7.1

Perde veya perde parçalarındaki enine donatının hesabında Vd kesme kuvveti esas alınacaktır.


7.6.7.2

Perde kesitlerinin kesme dayanımı Vr , Denk.(7.16) ile hesaplanacaktır.

 Vr =Ach (0.65 fctd + ρsh fyd )                                                                                           (7.16)

Vd kesme kuvveti aşağıda tanımlanan koşulları sağlayacaktır.

Vd ≤ Vr                                                                                                                            (7.17a)

Vd ≤ 0.22 Ach fcd                                                                                                             (7.17b)

Aksi durumda, perde kesit boyutları bu koşullar sağlanmak üzere arttırılacaktır.


7.6.7.3

Temele bağlantı düzeyinde ve üst katlarda yapılacak inşaat derzlerinde, aktarılan kesme kuvveti için TS-500’de tanımlanan sürtünme kesmesi hesabı mutlaka yapılacaktır.


7.6.8.1

Perdeler için yukarıda verilen tüm kural ve koşullar, bağ kirişli perdeleri oluşturan perde parçalarının her biri için de geçerlidir.


7.6.8.2

Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, herhangi bir bağ kirişli perde sistemini oluşturan perde parçalarında deprem yüklerinden oluşan taban momentlerinin toplamı, bağ kirişli perde sisteminde deprem yüklerinden oluşan toplam devrilme momentinin 2/3’ünden fazla olmayacaktır(Şekil 7.13).Bu koşulun sağlananaması durumunda, bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçalarının her biri boşluksuz perde olarak sayılacak ve Bölüm 6, Tablo 6.5 ’ten alınan R katsayısı değiştirilecektir.


7.6.8.3

Bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçalarının düşey donatı hesabında, çekmeye çalışan perde parçasındaki momentin en fazla %30’unun, basınca çalışan perde parçasına aktarılmasına (yeniden dağılım) izin verilebilir.


7.6.8.4

Bağ kirişlerinin kesme donatısına ilişkin kurallar aşağıda verilmiştir.

( a )Aşağıdaki koşulların herhangi birinin sağlanması durumunda, bağ kirişlerinin kesme donatısı hesabı 7.4.5’e göre yapılacaktır.

 ln >  3 hk                                                                                         	        (7.18a)

 Vd ≤ 1.5 bw d fctd    	        (7.18b)

( b )Denk.(7.18) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlanamaması durumunda, bağ kirişine konulacak özel kesme donatısı, geçerliliği deneylerle kanıtlanmış yöntemlerle belirlenecek veya bağ kirişindeki kesme kuvvetini karşılamak üzere çapraz donatılar kullanılacaktır(Şekil 7.14).Her bir çapraz donatı demetindeki toplam donatı alanı Denk.(7.19) ile belirlenecektir.

Asd =Vd /(2 fyd  sinγ )                                                                                       (7.19)

Çapraz donatı demetlerinde en az dört adet donatı bulunacak ve bu donatılar perde parçalarının içine doğru en az 1.5 lb kadar uzatılacaktır.Donatı demetleri özel deprem etriyeleri ile sarılacak ve kullanılacak etriyelerin çapı 8 mm’den, aralığı ise çapraz donatı çapının 6 katından ve 100 mm’den daha fazla olmayacaktır.Çapraz donatılara ek olarak, bağ kirişine TS-500’de öngörülen minimum miktarda etriye ve yatay gövde donatısı konulacaktır(Şekil 7.14).


7.7.1.Enkesit Koşulları

Enkesit boyutlarına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 7.3.1’de belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.


7.7.2.Boyuna Donatı Koşulları

Boyuna donatıya ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 7.3.2’de belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.


7.7.3.Boyuna Donatının Düzenlenmesi

Boyuna donatının düzenlenmesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 7.3.3’te belirtilen koşullar, 7.3.3.2 ’nin ( c ) paragrafı hariç olmak üzere, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.

Boyuna donatı bindirmeli eklerinin kolon alt ucunda yapılması durumunda, ek boyunca aşağıda 7.7.4.1 ’de tanımlanan minimum enine donatı kullanılacaktır.


7.7.4.Enine Donatı Koşulları

Kolonlarda kullanılacak minimum enine donatıya ilişkin koşullar, kolon sarılma bölgeleri için aşağıdaki 7.7.4.1 ’de ve kolon orta bölgesi için 7.7.4.2 ’de verilmiştir.Tüm kolon bölgelerinde, 7.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyeleri ve özel deprem çirozları kullanılacaktır.


7.7.4.1

Kolon sarılma bölgelerinin her birinin uzunluğu için 7.3.4.1 ’de verilen tanım, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.

Süneklik düzeyi normal olan kolonlarda sarılma bölgesindeki enine donatı aralığı, aşağıdaki 7.7.4.2 ’ye göre kolon orta bölgesine konulan etriye aralığının yarısı kadar olacaktır.


7.7.4.2

Kolon orta bölgesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 7.3.4.2 ’de verilen tanım ve minimum enine donatı koşulları ile 7.3.4.3’ te verilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.Kolon orta bölgesindeki enine donatı, 7.7.5.3 ’e göre belirlenecektir.


7.7.5.1

Süneklik düzeyi normal kolonlarda, düşey yükler ve Bölüm 6’da belirtilen deprem yüklerinin ortak etkisi altında elde edilen kesme kuvveti Vd enine donatı hesabında esas alınacaktır.


7.7.5.2

Kesme kuvvetinin üst sınırına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için Denk.(7.7)’de verilen koşul, Ve yerine Vd alınmak üzere, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.


7.7.5.3

Kolon enine donatısının 7.7.5.1 ’de tanımlanan kesme kuvvetine göre hesabında betonun kesme dayanımına katkısı, Vc ,düşey yükler ile birlikte deprem yüklerine göre hesaplanan en küçük Nd eksenel kuvveti gözönüne alınarak TS-500’e göre belirlenecektir.


7.7.6.Kısa Kolonlara İlişkin Koşullar

Kısa kolonlara ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 7.3.8’ de belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.


7.8.1.Enkesit Koşulları

Enkesit boyutlarına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için 7.4.1.1 ’de belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.


7.8.2.Boyuna Donatı Koşulları

Boyuna donatıya ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için 7.4.2’de belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.


7.8.3.Boyuna Donatının Düzenlenmesi

Boyuna donatının düzenlenmesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için 7.4.3’de belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.


7.8.4.Enine Donatı Koşulları

Kiriş mesnetlerinde kolon yüzünden itibaren kiriş derinliğinin iki katı kadar uzunluktaki bölge, sarılma bölgesi olarak tanımlanacak ve bu bölge boyunca 7.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyeleri kullanılacaktır.Sarılma bölgesinde, ilk etriyenin kolon yüzüne uzaklığı en çok 50 mm olacaktır.Aşağıdaki 7.8.5’e göre daha elverişsiz bir değer elde edilmedikçe, etriye aralıkları kiriş yüksekliğinin 1/4‘ünü, en küçük boyuna donatı çapının 8 katını ve 200 mm’yi aşmayacaktır.Sarılma bölgesi dışında, TS-500’de verilen enine donatı koşullarına uyulacaktır.


7.8.5.1

Süneklik düzeyi normal kirişlerde, düşey ve Bölüm 6’da belirlenen deprem yüklerinin ortak etkisi altında elde edilen kesme kuvveti, Vd enine donatı hesabında esas alınacaktır.


7.8.5.2

Kesme kuvvetinin üst sınırına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için Denk.(7.10)’da verilen koşul, Ve yerineVd alınmak üzere, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.


7.8.5.3

Kiriş enine donatısının 7.8.5.1 ’de tanımlanan kesme kuvvetine göre hesabında betonun kesme dayanımına katkısı, Vc TS-500’e göre belirlenecektir. Hiçbir durumda pilyelerin kesme dayanımına katkıları gözönüne alınmayacaktır.


7.9.Süneklilik Düzeyi Normal Çerçeve Sistemlerinde Kolon-Kiriş Birleşim Bölgeleri

Süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemlerinin kolon-kiriş birleşimleri ilgili olarak 7.5’de verilen kural ve koşullar, 7.5.2.1 ve 7.5.2.2 hariç olmak üzere, süneklik düzeyi normal olan sistemlerin kolon-kiriş birleşimleri için de geçerlidir.


7.10.Süneklilik Düzeyi Normal Perdeler

Süneklik düzeyi normal perdeler, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan iç kuvvetlere göre boyutlandırılarak donatılacaktır.Süneklik düzeyi yüksek perdeler için 7.6.6, 7.6.8.2 , 7.6.8.3 ‘de verilen kural ve koşullar ile kritik perde yüksekliği’ne ilişkin olarak verilen tanım ve koşullar hariç olmak üzere, 7.6’da verilen diğer tüm kural ve koşullar, süneklik düzeyi normal olan perdeler için de geçerlidir.


7.11.1

Döşemeler, katlardaki kütlelere etkiyen deprem yüklerinin düşey taşıyıcı sistem elemalarına güvenle dağıtılmasını sağlayacak rijitlik ve dayanıma sahip olacaklardır.


7.11.2

Bütün deprem bölgelerinde, dolgulu ya da dolgusuz yerinde dökme veya prefabrike dişli döşemeli sistemlerde plak kalınlığı 50 mm’den az olmayacaktır.Ancak düşey yüklerden oluşan kesme kuvvetleri ile birlikte plak düzlemindeki deprem kuvvetlerinin güvenle aktarılmasını sağlamak üzere, dişlerle plak arasında kesme kuvveti bağlantılarının yapılması ve bu bağlantıların yeterli olduğunu hesapla gösterilmesi zorunludur.Diğer döşeme plakalarının kalınlıkları için TS-500’de verilen koşullar geçerlidir.


7.11.3

Bütün döşeme sistemlerinin kesme dayanımlarına ilişkin olarak, 7.6.7’de süneklik düzeyi yüksek perdelerin kesme dayanımları için verilen koşullara aynen uyulacaktır.


7.12.Prefabrike Binalara İlişkin Özel Koşullar

Fabrika koşullarında üretilen taşıyıcı sistem elemanlarının şantiyede birleştirilmesi ile oluşturulan prefabrike binalarda, bu yönetmelikte verilen diğer koşullar ile birlikte aşağıdaki özel koşullara da uyulacaktır.


7.12.1.1

Endüstri yapısı türü tek katlı binalr dışında, bağlantıları mafsallı olan (moment aktaramayan) prefabrike çerçeve türü taşıyıcı sistemlere, her iki doğrultuda yatay deprem yüklerinin tamamını taşıyabilen yerinde dökme betonarme perdeler yapılması koşulu ile izin verilebilir.


7.12.1.2

Kaynaklı olarak yapılan mafsallı bağlantılar, Bölüm 6’ya göre depremden oluşacak bağlantı kuvvetlerinin en az 1.5 katını, diğer mafsallı bağlantılar ise en az 1.2 katını taşıyacak yeterli dayanıma sahip olacaklardır.


7.12.2.1

Prefabrike bina çerçevelerinde moment aktarabilen tüm bağlantıların deprem etkisi ile oluşan tersinir ve yinelenir yükler altında monolitik davranışa eşdeğer dayanım ve sünekliğe sahip oldukları, literatürden kaynak verilerek analitik yöntemlerle veya deneylerle kanıtlanmış olacaktır.


7.12.2.2

Bağlantılar, bağlanan elemanların taşıma güçleri düzeyinde oluşacak momentleri, kesme kuvvetlerini ve eksenel kuvvetleri, dayanım ve süneklikte herhangi bir azalma olmaksızın aktarabilecek dayanıma sahip olacaktır.kaynaklı bağlantılarda Bölüm 6’ya göre depremden ötürü bağlantıya etkiyen iç kuvvetlerin en az 1.5 katı, diğer tür bağlantılarda ise en az 1.2 katı gözönüne alınacaktır.


7.12.2.3

Bağlantılar, bağlanan elemanlarda plastik mafsal oluşma olasılığı yüksek olan yerlerden olabildiğince uzakta düzenlenmektedir.


7.12.3.Öngerilme Koşulları

Döşeme elemanları ve tek katlı binaların kolonlarına mafsallı olarak bağlanan kiriş türü elemanlar dışında, deprem bölgelerinde kullanılacak prefabrike yapı elemanlarında tam öngerilme uygulanmasına izin verilmez.Elemanlarda yeterli sünekliği sağlayabilecek düzeyde öngerilmesiz donatı kullanılması zorunludur.bu donatı ile ilgili olarak TS-3233’te verilen koşullara uyulacaktır.


7.13.1.1

Binada uygulanacak beton kalitesi ile donatı çeliği kalitesi, bütün çizim paftalarında mutlaka belirtilecektir.


7.13.1.2

Tasarımda gözönüne alınan Etkin Yer İvmesi Katsayısı, Bina Önem Katsayısı,Tablo 12.2 ’ye göre seçilen Yerel Zemin Sınıfı ve Tablo 6.5 ’egöre belirlenen Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı,bütün kalıp planı paftalarında mutlaka belirtilecektir


7.13.1.3

7.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyelerine ve özel deprem çirozlarına ait kanca kıvrım detayları (Şekil 7.1) kolon, perde ve kiriş detay paftalarının her birinde mutlaka belirtilecektir.


7.13.2.1

Kolon yerleşim planlarında, düşey donatıların enkesit içindeki konum, çap ve sayılarının ayrıntılı olarak gösterilecektir.Ayrıca her bir kolon-kiriş düğüm noktasında, alttaki kolondan yukarıya uzatılan donatıları ve kolona bağlanan tüm kirişlerin boyuna donatılarını planda gösteren yatay kesitler alınacak, böylece kolon ve kiriş donatılarının birleşim bölgesinde betonun uygun olarak yerleştirilmesine engel olmayacak biçimde düzenlendiği açık olarak gösterilecektir.


7.13.2.2

Boyuna ve enine donatıları tümü ile aynı olan her bir kolon tipi için boyuna kesitler alınarak donatıların düşey açılımları yapılacaktır. Kolonlarda boyuna kesit; donatı ek bölgelerini, bindirme boylarını, kolonun üst ucundaki kolon-kiriş birleşim bölgesini de içerecektir.Bu bağlamda, binadaki tüm kolon-kiriş birleşim bölgeleri için geçerli standart detaylarla yetinilmesi kabul edilmelidir.


7.13.2.3

Her bir kolon tipi için ayrı ayrı olmak üzere, sarılma bölgelerinin uzunlukları, bu bölgelere, kolon orta bölgesine ve üstteki kolon-kiriş birleşim bölgesine konulan enine donatıların çap, sayı ve aralıkları ile en kesitteki açılımları çizim üzerinde açık olarak gösterilecektir.


7.13.2.4

Perde yerleşim planlarında düşey donatıların perde gövdesindeki ve perde uç bölgelerindeki konum, çap ve sayılarının gösterilmesine ek olarak, her bir perde tipi için boyuna kesitler alınarak donatıların düşey açılımları yapılacaktır.Perde boyuna kesidinde kritik perde yüksekliği açık olarak belirtilecektir.Bu yükseklik boyunca ve diğer perde kesimlerinde kullanılan enine donatıların çap, sayı ve aralıkları ile en kesitteki açılımları çizim üzerinde açık olarak gösterilecektir.


7.13.3.Kiriş Detayları

Kiriş detay çizimlerinde, her bir kiriş için ayrı ayrı olmak üzere, kiriş mesnetlerindeki sarılma bölgelerinin uzunlukları, bu bölgelere ve kiriş orta  bölgesine konulan enine donatıların çap, sayı ve aralıkları ile açılımları çizim üzerinde açık olarak gösterilecektir.


12.0.Simgeler

=Bölüm 6’da tanımlanan Etkin Yer İvmesi Katsayısı

=Toprak basıncının hesabında kullanılan yatay eşdeğer deprem katsayısı

=Toprak basıncının hesabında kullanılan düşey eşdeğer deprem katsayısı

 	=Üniform zemini toplam yüksekliği veya tabakalı zemin durumunda tabaka

=Zeminin en üst tabakasının kalınlığı

=Bölüm 6’da tanımlanan Bina Önem Katsayısı

=Aktif veya pasif basınç tarafındaki zemin yüzeyinin yatayla yukarıya doğru yaptığı şev açısı

=Statik aktif basınç katsayısı

=Dinamik aktif basınç katsayısı

=Toplam aktif basınç katsayısı

=Statik pasif basınç katsayısı

=Dinamik pasif basınç katsayısı

=Toplam pasif basınç katsayısı

=Zemin kütlesinden oluşan dinamik aktif basınç kuvvetinin bileşkesi

=Zemin kütlesinden oluşan dinamik pasif basınç kuvvetinin bileşkesi

=Zemin kütlesinden oluşan dinamik aktif basıncın derinliğine göre değişim fonksiyonu

=Zemin kütlesinden oluşan dinamik pasif basıncın derinliğine göre değişim fonksiyonu

=Düşey toprak basıncının derinliğine göre değişim fonksiyonu

    =Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik aktif basınç kuvvetinin bileşkesi

    =Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik pasif basınç kuvvetinin bileşkesi

=Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik aktif basıncın derinliğine göre değişim fonksiyonu

=Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik pasif basıncın derinliğine göre değişim fonksiyonu

=Düzgün yayılı dış yükün genliği

=Zemin dayanma (istinat) duvarlarında kesit hesabına esas dinamik iç kuvvetlerin elde edilmesi için kullanılan azaltma katsayısı

=Zemin serbest yüzeyinden itibaren aşağıya doğru ölçülen derinlik

=Aktif veya pasif basınç kuvvetşinin bileşkesinin zemin üst yüzeyinden itibaren aşağıya doğru ölçülen derinliği

=Duvar-zemin arakesitinin düşeyle aktif veya pasif basınç tarafına doğru yaptığı açı

=Zeminle duvar arasındaki sürtünme açısı

=Zeminin içsel sürtünme açısı

=Donatı çapı

=Zeminin kuru birim hacim ağırlığı

=Zeminin su altındaki birim hacim ağırlığı

=Zeminin suya doygun birim hacim ağırlığı

=Toplam aktif ve pasif basınç katsayılarının hesabında eşdeğer deprem katsayılarına bağlı olarak hesaplanan açı


12.1.Kapsam

Deprem bölgelerinde yapılacak binalarda zemin koşullarının belirlenmesi; betonarme, çelik, ahşap ve yığma kargir bina temellerinin ve zemin dayanma (istinat) yapılarının tasarımı, bu konulardaki yönetmelik ve standartlarla birlikte öncelikle bu bölümde verilen kural ve koşullara uyularak yapılacaktır.Kerpiç binaların temellerine ilişkin kuralalr ise Bölüm 11’de verilmiştir.


12.2.1.1

Yerel zemin koşullarının belirlenmesi için esas alınacak zemin grupları Tablo 12.1 ’de, yerel zemin sınıfları ise Tablo 12.2 ’de verilmiştir.Tablo 12.1’de zemin parametrelerine ilişkin değerler, zemin gruplarının belirlenmesinde yol göstermek üzere verilen standart değerlerdir.


12.2.1.2

Aşağıda belirtilen binalarda, gerekli saha ve laboratuvardeneylerine dayanan zemin araştırmalarının yapılması, ilgili raporların düzenlenmesi ve proje dökümanlarına eklenmesi zorunludur.Raporlarda Tablo 12.1 ve Tablo 12.2’ye göre tanımlanan zemin grupları ve yerel zemin sınıfları açık olarak belirtilecektir.

(a)Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde toplam yüksekliği 60 m’den fazla olan tüm binalar,

(b)Bütün deprem bölgelerinde, bina yüksekliğinden bağımsız olarak, Bölüm 6’da Tablo 6.3 ile tanımlanan Bina Önem Katsayısı’nın [image] olduğu binalar.


12.2.1.3

Yukarıdaki 12.2.1.2 ’nin kapsamı dışında kalan diğer binalar için ise, birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, zemin gruplarının ve yerel zemin sınıflarının Tablo 12.1 ve Tablo 12.2 ’deki tanımlara göre belirlenmesini sağlayacak yerel bilgilerin ya da gözlem sonuçlarının deprem hesap raporlarında belirtilmesi veya bu konuda yayınlanöış kaynaklara referans verilmesi zorunludur.


12.2.1.4

Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, Tablo 12.1 ’de (C) ve (D) gruplarına giren zeminlerde, deprem yükleri altında kazıkların yatay yataklanma parametreleri ile yatay ve eksenel yük taşıma güçlerinin belirlenmesi, saha ve laboratuvar deneylerini içeren zemin araştırmalarına göre yapılacaktır.


12.2.2.Sıvılaşma Potansiyelinin İrdelenmesi

Bütün deprem bölgelerinde, yeraltı su seviyesinin zemin yüzeyinden itibaren 10 metre içinde olduğu durumlarda, Tablo 12.1’de (D) grubuna giren zeminlerde Sıvılaşma Potansiyeli’nin bulunup bulunmadığının, saha ve laboratuvar deneylerine dayanan uygun analiz yöntemleri ile incelenmesi ve sonuçların belgelenmesi zorunludur.

TABLO 12.1-ZEMİN GRUPLARI

Zemin Grubu	Zemin Grubu Tanımı	Stand. Penetr. (N/30)	Relatif Sıkılık (%)	Serbest Basınç Direnci (kPa)	Kayma Dalgası Hızı      (m/s)
(A)	1.Masif volkanik kayaçlar ve ayrışmamış sağlam metamorfik kayaçlar, sert çimentolu tortul kayaçlar 2.Çok sıkı kum çakıl… 3.Sert kil ve siltli kil…	- > 50 > 32	- 85-100 -	>1000 - >400	>1000 >700 >700
(B)	1.Tüf ve aglomera gibi gevşek volkanik kayaçlar, süreksizlik düzlemleri bulunan ayrışmış çimentolu tortul kayaçlar… 2.Sıkı kum, çakıl… 3.Çok katı kil ve siltli kil…	- 30-50 16-32	- 65-85 -	500-1000 - 200-400	700-1000 400-700 300-700
(C)	1.Yumuşak süreksizlik düzlemleri bulunan çok ayrışmış metamorfik kayaçlar ve çimentolu tortul kayaçlar… 2.Orta sıkı kum, çakıl… 3.Katı kil ve siltli kil…	- 10-30 8-16	- 35-65 -	<500 - 100-200	400-700 200-400 200-300
(D)	1.Yeraltı su seviyesinin yüksek olduğu yumuşak, kalın alüvyon tabakaları… 2.Gevşek kum… 3.Yumuşak kil, siltli kil…	- <10 <8	- <35 -	- - <100	<200 <200 <200

                     TABLO 12.2-YEREL ZEMİN SINIFLARI

Yerel Zemin Sınıfı	Tablo 12.1’e Göre Zemin Grubu ve En üst Zemin Tabakası Kalınlığı
Z1	(A) grubu zeminler olan (B) grubu zeminler
Z2	olan (B) grubu zeminler olan (C) grubu zeminler
Z3	olan (C) grubu zeminler olan (D) grubu zeminler
Z4	olan (C) grubu zeminler olan (D) grubu zeminler

TABLO 12.2’YE İLİŞKİN NOTLAR:

(a)Temel tabanı altındaki en üst zemin tabakası kalınlığının 3 metreden az olması durumunda, bir alttaki tabaka, Tablo 12.2’de belirtilen en üst zemin tabakası olarak gözönüne alınabilir.

(b)Temel sisteminin düşey ya da düşeye göre eğimi 1/6’ya eşit veya daha az eğik kazıklardan oluşması durumunda, Tablo 12.2’de belirtilen en üst zemin tabakası, en kısa kazığın alt ucundaki tabaka olarak yorumlanabilir.Ancak bu durumda Bölüm 6’ya göre yapılacak deprem hesabında kazıkların, bina taşıyıcı sistemin elemanları olarak üstyapı ile birlikte gözönüne alınması veya yatay ve düşey kazık rijitliklerinin kazık başlarının altında eşdeğer yaylarla idealleştirilmesi zorunludur.Hesaplarda, grup etkisi de dikkate alınarak kazıkların zemine yatay ve düşey doğrultulardaki yataklanmaları (kazık-zemin etkileşimi) ile birlikte, kazık başlıklarının ve bağ kirişlerinin rijitlik ve eylemsizlik özellikleri mutlaka gözönüne alınacaktır.

(c)Yukarıdaki (b) paragrafında belirtilen koşulların uygulanmaması veya 12.3.3.1 ’e göre üçünçü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde kazık eğiminin düşeye göre 1/6’dan daha fazla yapılması durumlarında, Tablo 12.2’de belirtilen en üst zemin tabakası, kazık başlıklarının altındaki ilk tabaka olarak alınacaktır.


12.3.1. Genel Kurallar

Bina temelleri, deprem sırasında oturma veya farklı oturmalardan ötürü üstyapıda hasara neden olmayacak biçimde, oturdukları zeminin özellikleri gözönüne alınarak, zemin mekaniği ve temel inşaatı ilkelerine göre yapılacaktır.Bu bölümde temellerle ilgili olarak verilen kuralalr; betonarme, çelik, ahşap ve yığma kargir binaların temelleri için geçerlidir.Kerpiç binaların temellerine ilişkin kurallar Bölüm 11’de verilmiştir.


12.3.2.1

Temel zemini olarak Tablo 12.1’de (A), (B) ve (C) grublarına giren zeminlerde, statik yüklere göre tanımlanan zemin emniyet gerilmesi ve kazıklı temellerde kazığın yatay ve eksenel yükler için emniyetli taşıma yükü, deprem durumunda en fazla %50 arttırılabilir.


12.3.2.2

Temel zemini olarak Tablo 12.1 ’de (D) grubuna giren zeminlerde, deprem durumunda zemin emniyet gerilmesi kazıkların emniyetli taşıma yükü arttırılamaz.


12.3.3.1

Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, düşeye göre eğimleri 1/6’dan daha fazla olan eğik kazıklar kullanılmayacaktır.


12.3.3.2

Kazıklı temeller, eksenel yüklere ek olarak depremden oluşan yatay yüklere göre de hesaplanacaktır.


12.3.3.3

Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kılıflı ya da kılıfsız yerinde dökme fore kazıklarda, 3 metreden az olmamak üzere, kazık başlığının altındaki kazık boyunun üstten 1/3’ünde boyuna donatı oranı 0.008’den az olamaz.Bu bölgeye konulacak spiral donatı çapı 8mm’den az ve spiral adımı 200 mm’den fazla olmayacak, ayrıca üstten en az iki kazık çapı kadar yükseklikte spiral donatı adımı 100 mm’ye indirilecektir.


12.3.3.4

Betonarme prefabrike çakma kazıklarda boyuna donatı oranı 0.01’den az olamaz.Birinci ve ikinci deprem bölgelerinde, kazık başlığının altındaki kazık boyunun üstten 1/3’ünde enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacaktır.Bu bölgede, etriye aralığı veya spiral donatı adımı 200 mm’den fazla olmayacak, ayrıca üstten iki kazık çapı (dikdörtgen kesitli kazıklarda en büyük boyutun iki katı) kadar yükseklikte etriye aralığı ya da spiral donatı adımı 100 mm’ye indirilecektir.Enine donatı koşulları, öngerilmeli prefabrike çakma kazıklarda da aynen uygulanacaktır.


12.3.4.1

Betonarme ve çelik binalarda tekil temelleri veya kazık başlıkları her iki doğrultuda, sürekli temelleri ise kolon veya perde hizalarında birbirine bağlayan bağ kirişleri düzenlenecektir.Temel zemini Tablo 12.1’deki (A) grubuna giren zeminlerde baü kirişleri yapılmayabilir. Veya sayısı azaltılabilir.


12.3.4.2

Bağ kirişleri, temel kazısına uygun olarak, temel altında kolon tabanına kadar olan yükseklikteki herhangi bir seviyede yapılabilir.


12.3.4.3

Binanın bulunduğu deprem bölgesine ve Tablo 12.1 ’de tanımlanan zemin grublarına bağlı olarak, bağ kirişlerinin sağlaması gereken minimum koşullar Tablo 12.3’te verilmiştir.

TABLO 12.3-BAĞ KİRİŞLERİNE İLİŞKİN MİNİMUM KOŞULALR

KOŞULUN TANIMI	Deprem Bölgesi	Zemin Grubu (A)	Zemin Grubu (B)	Zemin Grubu (C)	Zemin Grubu (D)
1.Bağ kirişin minimum eksenel kuvveti(*)	1,2 3,4	%6 %4	%8 %6	%10 %8	%12 %10
2.Minimum enkesit boyutu (cm)(**)	1,2 3,4	25 25	25 25	30 25	30 25
3.Minimum enkesit alanı	1,2 3,4	625 625	750 625	900 750	900 750
4.Minimum boyuna donatı	1,2 3,4

(*)Bağ kirişinin bağlandığı kolon perdelerdeki en büyük eksenel kuvvetin yüzdesi olarak

(**)Minimum enkesit boyutu, bağ kirişinin serbest açıklığının 1/30’undan az olamaz.


12.3.4.4

Kesit hesabında bağ kirişlerinin hem basınç, hem de çekme kuvvetlerine çalışacağı gözönünde tutulacaktır.Zemin ya da taban betonu tarafından sarılan bağ kirişlerinin basınca çalışması durumunda, burkulma etkisi gözönüne alınmayabilir.Çekme durumunda ise, çekme kuvvetinin sadece donatı tarafından taşındığı varsayılacaktır.Bağ kirişlerinin etriye çapı 8mm’den az ve etriye aralığı 200 mm’den fazla olmayacaktır.


12.3.4.5

Bağ kirişleri yerine betonarme döşemeler de kullanılabilir.Bu durumda, döşeme kalınlığı 150 mm’den az olmayacaktır. Döşemenin ve içine konulan donatının Tablo 12.3 ’te bağ kirişleri için verilen yatay yüklere eşit yükleri güvenli biçimde aktarabildiği hesapla gösterilecektir.


12.3.5.1

Ahşap ve yığma kargir bina temelleri, taşıyıcı duvarların altında betonarme sürekli temel olarak yapılacaktır.Duvar altı temelinin derinliği; zemin özellikleri, yeraltı su düzeyi ve yerel don derinliği gözönüne alınarak saptanacaktır.Bodrumsuz binalarda temellerin üzerine yapılacak taş veya beton duvarların üst kotu, kaldırım kotundan en az 50 cm yukarıya olacaktır.


12.3.5.2

Duvar altı temellerin beton kalitesi en az C16 (BS16) olacaktır.Tablo 12.1 ’de tanımlanan zemin gruplarına göre, duvar altı temellerin boyutlarına ve donatılarına ilişkin koşullar Tablo 12.4 ’te verilmiştir.


12.3.5.3

Tablo 12.1’de (A),(B) veya (C) gruplarına giren zeminlerin bulunduğu eğimli arazide temeller basamaklı olarak yapılabilir. Basamaklı temellere ilişkin koşullar da Tablo 12.4 ’te verilmiştir.


12.3.5.4

Duvar altı temellerine konulacak boyuna donatıların hem üstte ve hem altta yatay aralıkları 30 cm’yi geçmeyecek; köşelerde, kesişme noktalarında ve basamaklı temel durumlarında sürekliliği sağlayacak biçimde bindirme yapılacaktır.

TABLO 12.4-DUVAR ALTI TEMELLERİNA İLİŞKİN KOŞULLAR

KOŞULUN TANIMI	Zemin Grubu (A),(B)	Zemin Grubu (C)	Zemin Grubu (D)
Minimum temel genişliği(cm) Duvar kalınlığına ek (iki yandan) pabuç genişliği(cm)	50 2x15	60 2x20	70 2x25
Minimum temel yüksekliği(cm)	30	40	40
Altta ve üstte minimum temel boyuna donatısı
Temelde minimum etriye
Minimum basamak yatay aralığı(cm)	100	150	-
Minimum basamak bindirme uzunluğu(cm)	30	40	-
Maksimum basamak yüksekliği(cm)	30	30	-


12.4.1.1

Statik toprak basıncı ile depremden oluşan ek dinamik toprak basıncının toplamını hesaplamak için kullanılacak Toplam Aktif Katsayısı, [image], emniyetli yönde kalmak üzere zeminin kohezyonu ihmal edilerek, Denk.(12.1) ile verilmiştir.

                      (12.1a)

                      (12.1b)


12.4.1.2

Denk.(12.1)’deki [image] açısı Denk.(12.2) ile tanımlanmıştır.

(a)Kurudaki zeminlerde,

                       (12.2a)

(b)Su seviyesinin altındaki zeminlerde,

                (12.2b)


12.4.1.3

Zeminin su altında veya suya doygun olması durumunda Denk.(12.1)’de [image] yerine [image] gözönüne alınacaktır.


12.4.1.4

Denk.12.2’de yer alan yatay eşdeğer deprem katsayısı [image],Denk.(12.3) ile tanımlanmıştır.

(a)Düşeyde serbest konsol olarak çalışan zemin dayanma (istinat)yapılarında,

                              (12.3a)

(b)Yatay doğrultuda bina döşemeleri veya ankrajlarla mesnetlenmiş zemin dayanma (istinat)yapı ve elemanlarında,

                              (12.3b)


12.4.1.5

Denk.(12.1) ve Denk.(12.2)2de yer alan düşey eşdeğer deprem katsayısı [image], Denk.(12.4) ile tanımlanmıştır.Ancak, yatay doğrultuda bina döşemeleri ile mesnetlenmiş bodrum duvarlarında [image] alınacaktır.

                                      (12.4)

Denk.(12.1)’de, Denk.(12.2) ile uyumlu olarak, yatay toprak basıncı bakımından daha elverişsiz sonuç verecek şekilde [image] veya [image] durumları gözönüne alınacaktır.


12.4.2.1

Depremden oluşan dinamik aktif basınç katsayısı [image] ve dinamik pasif katsayısı [image],Denk.(12.5) ile belirlenir.

                                           (12.5a)

                                           (12.5b)

Denk.’12.5)’te yer alan statik aktif basınç katsayısı [image] ve statik pasif basınç katsayısı [image],Denk.(12.1)’de [image] ve [image] konularak elde edilebilir.


12.4.2.2

Statik toprak basıncına ek olarak deprem durumunda zemin kütlesinden ötürü oluşan ek dinamik aktif ve pasif toprak basıncının zemin yüksekliği boyunca değişimi Denk.(12.6) ile tanımlanmıştır.

                            (12.6a)

                             (12.6b)

Zeminin kuruda ve üniform olması durumunda, [image] alınarak Denk.(12.6)’nın zemin yüksekliği boyunca entegre edilmesi ile, statik basınca ek olarak depremden oluşan dinamik aktif toprak basıncının pozitif değerli bileşkesi [image] ve dinamik pasif toprak basıncının negatif değerli bileşkesi [image] ile bu bileşkelerin zemin üst yüzeyinden itibaren derinliğini gösteren [image] Denk.(12.7) ve Denk.(12.8) ile verildiği şekilde elde edilir.

                           (12.7a)

                           (12.7b)

                                      (12.8)

Zeminin su altında olması durumunda [image] ’in hesabında [image] yerine [image] gözönüne alınacak ve suyun hidrodinamik basıncı ayrıca hesaplanmayacaktır.Zeminin suya doygun olması durumunda ise [image] yerine [image] kullanılacaktır.


12.4.2.3

Statik toprak basıncına ek olarak deprem durumunda düzgün yayılı dış yükten oluşan aktif ve pasif toprak basıncının zemin yüksekliği boyunca değişimi Denk.(12.9) ile tanımlanmıştır.

                           (12.9a)

                           (12.9b)

Zemin özelliklerinin üniform olması durumunda, Denk.(12.9)’un zemin yüksekliği boyunca entegre edilmesi ile, statik basınca ek olarak, depremin katkısı ile oluşan aktif (pozitif) ve pasif(negatif) toprak basınçlarının bileşkesi [image] ve [image] ile bu bileşkelerin zemin üst yüzeyinden itibaren derinliğini gösteren [image],Denk.(12.10) ve Denk.(12.11) ile verildiği şekilde elde edilir.

                                 (12.10a)

                                 (12.10b)

                                                               (12.11)


12.4.3

Yukarıda Denk.(12.6) ve Denk.(12.9) ile verilen bağıntılar, zeminin tabakalı olması durumunda da uygulanabilir.Bu durmda, her bir tabaka için o tabakaya ait [image] veya [image] katsayıları kullanılacak ve z derinliği daima serbest zemin yüzeyinden aşağıya doğru gözönüne alınacaktır.Her bir tabakaya ait ek dinamik aktif veya pasif basınç kuvvetin bileşkesi ve tabaka içindeki derinliği, Denk.(12.6) ve Denk.(12.9)’un ilgili tabaka boyunca entegre edilmesi ile bulunabilir.


12.4.4.1

Düşeyde serbest konsol olarak çalışan zemin dayanma(istinat) duvarlarının deprem hesabında, yatay toprak basıncının yanında duvarın kendi kütlesine ilişkin deprem kuvvetleri gözönüne alınmayabilir.Statik toprak basınçlarına ek olarak Denk.(12.6) ve Denk.(12.9)’da verilen dinamik toprak basınçları da gözönüne alınarak yapılan hesapta, kaymaya karşı güvenlik katsayısı en az 1.1 ve devrilmeye karşı güvenlik katsayısı en az 1.3 olarak alınacaktır.


12.4.4.2

Betonarme zemin dayanma (istinat) duvarlarında ve betonarme veya çelik palplanşlı duvarlarda kesit hesabında esas alınacak iç kuvvetler, statik toprak basıncından oluşan iç kuvvetlere ek olarak Denk.(12.6) ve Denk.(12.9)’da verilen dinamik toprak basınçlarına göre hesaplanan iç kuvvetlerin [image] katsayısına bölünmesi ile elde edilecektir.Gaçiçi çelik palplanşlı duvarlarda [image] alınabilir.


0.1 - Konu

Bu standart, betonarme  yapıların hesap ve yapım kurallarına dairdir.


0.2.1 - Betonarme

Betonarme, bu standartta tanıtılan çelik çubuklar ile betonun birbirinden sıyrılmayacak bir biçimde birleşmesi ile, çelik ve betonun zorlamaları birlikte  çalışarak karşıladıkları bileşik bir yapı malzemesidir.


0.2.2 - Donatı

Donatı betonla birlikte çalışmak üzere, yapı elemanlarının betonu içine sıyrılmayacak bir biçimde yerleştirilmiş çelik çubuklardır.


0.2.3 - Kullanım Yükü (Servis veya İşletme Yükü)

Kullanım yükü, yapıyı normal koşullar altında ve öngörülen ömrü süresince etkilemesi beklenen, rüzgar ve deprem dışındaki hareketli ve hareketsiz yüklerdir.


0.2.4 - Ortalama Yük

 Ortalama yük, benzer yapılarda, bu yapılar için öngörülen -hesap ömrü- süresince oluşan maksimum yük değerlerinin ortalamasıdır.


0.2.5  - Karakteristik Yük

Karakteristik yük, istatistiksel verilere dayanılarak belirlenen ve yapı ömrü süresince aşılması olasılığı belirli bir değerle belirlenen (%5 veya %10 gibi) yük etkisidir.(Ortalama ve karakteristik yük arasındaki ilişki [image] denklemi ile gözterilebilir. standart sapma, s ise olasılığa ve dağılıma bağlı bir katsayıdır.)


0.2.6 - Hesap Yükü

 Hesap yükü, karakteristik yüklerin yük katsayıları ile çarpılması ile elde edilen ve taşıma gücü hesabında temel alınan yük etkileridir.


0.2.7 - Karakteristik Dayanımı

 Karakteristik dayanım, istatistiksel verilere dayanılarak belirlenen ve bu değerden daha düşük değerler elde edilmesi belirli bir olasılıkla (%5 veya %10) mümkün olan değerlerdir.Ortalama dayanım ve karakteristik dayanım arasındaki ilşki [image] denklemi ile gözterilebilir. standart sapma, s ise varsayılan olasılığa ve dağılıma bağlı bir katsayıdır(olasılık %10, dağılım normal sayılırsa, s=1.28 olur).


0.2.8 - Hesap Dayanımı

 Hesap dayanımı, karakteristik dayanımların malzeme katsayısına bölünerek elde edilen ve hesaplarda temel alınan alzeme dayanımlarıdır [image].


0.2.9 - Kırılma

Kırılma, bir taşıyıcının veya kesitin yük taşıma yeteneğinin kaybolmasıdır.(Güç tükenmesi)


0.2.10 - Yıkılma Olasılığı

Yıkılma olasılığı, dayanım ve yük etkisi rastgele olaylar olduğundan ve zaman içinde değişiklik gösterdiklerinden, herhangi bir -t- zamanında yük etkilerinin dayanımı aşması nedeni ile yıkılmaya yol açması olasılığıdır.


0.2.11 - Taşıma Gücü Yöntemi

Taşıma gücü, beton ve çeliğin gerçek davranışlarını dikkate alarak kırılma anındaki kesitin taşıma gücünü saptayan yöntemdir.(Bu yöntemde gerilmelerin hesabı söz konusu değildir.)


0.2.12 - Emniyet Gerilmeleri Yöntemi

Emniyet gerilmeleri yöntemi, beton ve çeliğin doğrusal elastik davrandıkları varsayımı ile yapılan kesit hesabıdır.Bu yöntemde temel ilke, bu varsayımla hesaplanan gerilmelerin daha önce saptanan emniyet gerilmelerini aşmamasıdır.


0.2.13 - Sınır Çözümleme Yöntemi (Limit Analiz Yöntemi)

Sınır çözümleme yöntemi, plastisite teorisi temel alınarak yapılan yapısal çözümleme yöntemidir.


0.2.14 - Doğrusal Olmayan Çözümleme(Orantısız Çözümleme)

Doğrusal olmayan çözümleme, beton ve çeliğin gerçek davranışlarını temel alan yapısal çözümleme yöntemidir.


0.2.15 - Akma Çizgileri Teorisi

Akma çizgileri teorisi, betonarme döşeme hesabının plastisite teorisine dayanan yöntemlerle yapılmasını sağlayan bir teoridir.


0.2.16 - Faydalı Yükseklik

Faydalı yükseklik, en dıştaki beton basınç lifinden çekme donatısı ağırlık merkezine olan uzaklıktır.


0.2.17 - Kenetlenme Boyu

Kenetlenme boyu, betona gömülü donatı çubuğunun, sıyrılıp çıkmadan veya betonun yarılmasına neden olmadan gerekli dayanıma ulaşmasını sağlayan uzunluğudur.


0.2.18 - Plastik Ağırlık Merkezi

Plastik ağırlık merkezi, bütün kesitte düzgün yayılı birim deformasyon dağılımı yaratacak iç kuvvet bileşkesinin etkime noktasıdır(Çeliğin simetrik olduğu kesitlerde, brüt beton kesitinin ağırlık merkezi ile çakışır).


0.2.19 - Kolon Etkili Boyu

Kolon etkili boyu, kolon burkulma eğrisinde iki büküm (moment sıfır) noktası arasındaki uzaklıktır(Bir başka deyişle, burkulma bakımından eşdeğer iki ucundan mafsallı kolon boyudur).


0.2.20 - Dengeli Durum

Dengeli durum, betonarme bir kesitin çelik ve betonun aynı anda sınır birim deformasyona erişmesi ile kırılmasıdır.


0.2.21 - Dengeli Donatı Yüzdesi

Dengeli donatı yüzdesi, kirişlerde dengeli kırılmayı sağlayan donatı yüzdesidir.


0.2.22 - Eğik Çekme

Eğik çekme, kesite etkiyen normal gerilmeler yanında kayma gerilmelerinin de bulunması sonucu (kesme kuvveti ve/veya burulma momenti nedeni ile) asal çekme gerilmesinin eleman eksenine belirli bir açıda oluştuğu durumdur.


0.2.23 - Eğik Çatlama

Eğik çatlama, kesitte oluşan çekme gerilmeleri beton çekme dayanımını aştığı taktirde oluşan çatlamalardır(Eğik çatlama iç kuvvetleri değiştirecek ve yeni bir denge durumu gerektirecektir).


0.2.24 - İkinci Mertebe Momenti

İkinci mertebe momenti, eksenel kuvvetin, eğilme deformasyonundan doğan ek eksantirisite nedeniyle ortaya çıkardığı eğilme momentidir.


0.2.25 - Dişli Döşeme

Dişli döşeme, arası 70 cm’yi geçmeyen kirişlerle düzenlenmiş döşemedir.Alt yüzünün düz görünmesi için diş olarak adlandırılan kirişler arasına taşıma açısından etkisiz briket vb. gibi dolgu malzemesi yerleştirilebilir (asmolen).


0.2.26 - Kirişsiz Döşeme

Kirişsiz döşeme, kirişsiz olarak doğrudan doğruya betonarme kolon veya perdeler üzerine oturan ve bunlarla bunlarla eğilmeye dayanıklı birleşimi sağlanmış, iki doğrultuda donatılı sürekli plaklardır.


0.3 - Kapsam

Bu standart, betonarme yapıların hesap ve yapım kurallarını kapsar.Su yapıları, su tankları, nükleer yapılar, silolar gibi özel yapılar için bu standarttaki temel ilkeler esas alınarak ek koşullar getirilmelidir.


0.4 - Uygulama Alanı

Deprem bölgelerinde yapılacak betonarme yapılar için bu standartta öngörülen temel ilke ve koşullara uyulmalı, ayrıca TC İmar ve İskan Bakanlığınca hazırlanan -Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik- gerekleri de yerine getirilmelidir.


0.5 - Amaç

Bu standart, betonarme yapı elemanları ve yapıların amaç ve kullanış süresine uygun bir güvenlikle tasarlanması, hesaplanması, boyutlandırılıp donatılması ve yapımı ile ilgili kural ve gerekli koşulları belirlemek amacına yöneliktir.


1.1 - Semboller

Alan

Beton alanı

Derinliği -a- ile sınırlanan beton basınç alanı

Net beton alanı

 	Fret veya etriye içinde kalan beton kesit alanı(çekirdek alanı)

Köşe çubuk merkezlerini bireştiren sınır içinde kalan alan

Etriye veya fret çubuğunun kesit alanı

Burulma için gerekli etriye çubuğunun kesit alanı

Kesme için gerekli etriye çubuğunun kesit alanı

Kesitteki toplam etriye kesit alanı

Kesitteki toplam donatı alanı. Konsollarda çekme donatısı alanı

Kesitteki toplam boyuna donatı alanı

 	Kesme sürtünme donatısı alanı

Çekme donatısı alanı

Basınç donatısı alanı

Birim kolon boyuna düşen fret alanı(hacımsal)

Yatay gövde donatısı alanı

Uzaklık.Mesnet genişliği.Dikdörtgene dönüştürülen basınç gerilme diyagramı derinliği

Yük noktası ile mesnet arasındaki uzaklık

İki paralel kiriş arasındaki serbest uzaklık

Kiriş ve dişli döşemelerde tabla genişliği.Kolon enkesit küçük boyutu

Tablalı kirişlerde gövde genişliği

Burulma eylemsizlik momenti

Narinlik etkisi ile ilgili bir katsayı

Eşdeğer çerçeve yönteminde kolon enkesitin çerçeve yönündeki boyutu

Eşdeğer çerçeve yönteminde kolon enkesitinin çerçeveye dik yönündeki boyutu

Pas payı, beton örtüsü (çekme donatısı için)

Göbek çapı

Faydalı yükseklik.Çap

Beton basınç yüzünden basınç donatısı ağırlık merkezine olan uzaklık

Çekme ve basınç donatısı ağırlık merkezleri arasındaki uzaklık

Dairesel yük alanının veya kolonun çapı

 	Kanca büküm çapı

Elastisite modülü.Deprem etkisi

28 günlük betonun elastisite modülü

j günlük betonun elastisite modülü

Çelik elastisite modülü,

Eksantriklik (Dış merkezlik)

Zorlama (kuvvet)-Tekil yük

Zımbalama çevresi içinde kalan yayılı yüklerinin toplamı

Karakteristik yük etkisi

Hesap yükü. Plağa uygulanan ve belirli alana yayılmış yükün toplamı

Betondaki basınç kuvveti bileşkesi

Ortalama yük

Malzeme dayanımı

Yöresel basınç altında beton dayanımı

Betonun ortalama basınç dayanımı(28 günlük silindir)

28 günlük betonun silindir basınç dayanımı (karakteristik dayanımı)

j günlük silindir numunesinin basınç dayanımı(karakteristik)

Üç beton deney silindiri dayanımları ortalaması

Hesapta kullanılacak beton çekme dayanımı

Betonun çekme dayanımı (karakteristik dayanım)

Hesapta kullanılacak beton çekme dayanımı

Betonun çatlama dayanımı (eğilme)

Donatı çeliğinin akma dayanımı (karakteristik değer)

Hesapta kullanılacak çelik akma dayanımı

Hesapta kullanılacak etriye veya fret akma dayanımı

Donatı çeliğinin çekme dayanımı

Öz ağırlık

j günlük betonun kayma modülü

28 günlük betonun kayma modülü

Birime etkiyen (boy veya alan) öz ağırlık

Yapının toplam yüksekliği

Kiriş yüksekliği.Kolon enkesitinin eğilme yönündeki boyutu.Kalınlık

Tabla kalınlığı

Kutu kesitler için çeper kalınlığı

Eylemsizlik momenti (Atalet momenti)

Brüt beton kesitinin ağırlık merkezine göre eylemsizlik momenti

Eşdeğer çerçeve yönteminde kiriş-döşeme kesiti eylemsizlik momenti

Eşdeğer çerçeve yönteminde döşeme kesiti eylemsizlik momenti

Sehim hesabında kullanılacak etkili eylemsizlik momenti

Betona dönüştürülmüş çatlamış kesitin eylemsizlik momenti

Eylemsizlik momenti

Gün sayısı.Moment kolu katsayısı.

  (dikdörtgen kesitli kirişler için)

K’nın dengeli değeri.Kiriş eğilme rijitliği

Tablalı kesitler için

Kolon eğilme rijitliği

Kirişin burulma rijitliği

 	Moment hesaplanan yöndeki döşemelerin eğilme rijitliği

Kolon etkili eğilme rijitliği

Katsayı.Kolon burkulma boyu için katsayı

Beton basınç bloğu derinliğinin tarafsız eksen derinliğine oranı (dikdörtgen dağılım için)

Açıklık.Eleman boyu

Donatı çubuklarının bindirme boyu

Donatı çubuğunun kenetlenme boyu

Burkulma boyu (Kolon etkili boyu)

Moment sıfır noktaları arasındaki uzaklık

Çerçeve yönünde kiriş veya döşeme açıklığı

 	Çerçeveye dik yönde kiriş veya döşeme açıklığı

Döşemenin kısa ve uzun kener uzunluğu

Serbest açıklık

Eğilme momenti

Hesapta kullanılacak eğilme momenti

Kesitin taşıma gücü momenti

Çatlama momenti

 katsayısı ile büyültülmüş kolon uç momenti

Eşdeğer izostatik kirişin eğilme momenti

Açıklık momenti

Mesnet momentleri ortalaması

Kolon uç momentleri, M2>M1

Döşemelerde uzun kenarın kısa kenara oranı

Eksenel kuvvet

Eksenel basınç altında taşıma gücü

Hesapta kullanılacak eksenel kuvvet

Kattaki kolonlara etkiyen eksenel kuvvetler toplamı

Kritik burkulma yükü

İki yönde eğilme momenti etkisindeki kesitin eksenel yük taşıma gücü

Tek yönde eğilme momenti etkisindeki kesitin eksenel yük taşıma gücü

Sayı.Yapıdaki kat sayısı

Toplam yük

Toplam yükün şiddeti

Hareketli yük

Hareketli yükün şiddeti

Genel anlamda dayanım

Karakteristik dayanım

Ortalama dayanım.Sünme ile ilgili bir katsayı

Hesap dayanımı (genel anlamda)

Yarıçap

Burulmada şekil katsayısı. Burulma dayanım momenti

 	Aralık. Etriye veya fret aralığı

Burulma momenti; Sıcaklık; Farklı oturma, sıcaklık değişimi, büzülme ve şekil değiştirmeler nedeni ile oluşan yük etkisi

Hesapta kullanılacak burulma momenti

Burulma çatlamasını oluşturan burulma momenti büyüklüğü

Kesitin burulmada taşıma gücü

Zaman.Eleman kalınlığı (döşeme, perde, duvar).

Çevre uzunluğu.Donatı çubuğu çevresi.Atmosferle ilişkide bulunan beton çevresi

Zımbalama çevresinin uzunluğu

 alanının çevresi

Kesme kuvveti.Hacim

 	Beton tarafından taşınan kesme kuvveti

Hesapta kullanılacak kesme kuvveti

Kesme kuvveti altında kesitin taşıma gücü

Hesapta kullanılacak zımbalama yükü

Zımbalamada kesitin taşıma gücü

Eğik çatlamayı oluşturan kesme kuvveti

Wm        Dayanım momenti (Mukavemet momenti)

W          Rüzgar yükü

w           Çatlak genişliği

wm         Ortalama çatlak genişliği

wk          Karakteristik çatlak genişliği

x            Tarafsız eksen derinliği.Uzunluk

xp           Plastik ağırlık merkezinin uzaklığı

x,y          Dikdörtgenin kısa ve uzun kenarı

α            Açı.Katsayı.Düğüm noktasındaki kolon eğilme rijitlikleri toplamının, kiriş eğilme rijitlikleri toplamına oranı.

αo             Kiriş açıklığındaki eğilme rijitliğinin mesnetteki eğilme rijitliğine oranı

αcc            Kec

                 ΣKs

αt           Genleşme katsayısı

β            Açı.Moment büyütme katsayısı

βt           Kenar kirişlerin burulma rijitliğinin, kiriş açıklığı genişliğinde döşeme parçasının eğilme rijitliğine oranı

              Katsayı.Kayma birim deformasyonu

m            Malzeme katsayısı

f             Yük katsayısı

mc           Betona uygulanan malzeme katsayısı

ms           Çeliğe uygulanan malzeme katsayısı

Δ           Sehim

Δi           Ani sehim

Δig          Kalıcı yüklerin oluşturduğu ani sehim

Δt           Uzun süreli sehim

δ            Değişkenlik katsayısı

ε            Birim boy değişimi

εc           Beton birim boy değişimi

εcu          Betondaki en büyük birim boy değişimi

εs           Donatı çeliğindeki birim boy değişimi

εs’          Basınç donatısındaki birim boy değişimi

εsy          Donatı çeliği fyd  gerilmesine ulaştığı andaki birim boy değişimi

εce          Betonda sünme birim boy değişimi

εcs          Betonda rötre birim boy değişimi

θ	        Dönme açısı

λ            Katsayı

η            Katsayı

μ            Poisson oranı

μf           Sürtünme katsayısı

ρ            Çekme donatısı oranı

ρb           Dengeli donatı oranı

ρ’           Basınç donatısı oranı

ρt           Kesitteki toplam donatı oranı

ρw       Kesitteki enine donatı (etriye) oranı

ρs       Fret oranı.Hacimsel yüzde

ρr       Çatlak hesabı için donatı oranı

ρwo     Etriye oranı,

σ        Gerilme

σc       Betondaki gerilme(basınç)

σco     Yük uygulandığı anda, betondaki gerilme(basınç)

σcj      j gün sonra betonda oluşan gerilme(basınç)

σs      Çekme donatısındaki gerilme

σs’      Basınç donatısındaki gerilme

σsi      i düzeyindeki donatıdaki gerilme

σsr     Çatlama oluştuğu anda donatıdaki çekme gerilmesi

σct	Betondaki çekme gerilmesi

σsw	Etriye veya fret donatıdaki gerilme

σ   	Standart sapma

Ψ	Katsayı

τ 	Kayma gerilmesi

τt 	Burulmadan oluşan kayma gerilmesi

τs 	Kesmeden oluşan kayma gerilmesi

τbd 	 Aderans gerilmesi

τ    	 τs + τt

τw 	Gövde donatısınca karşılanan kayma gerilmesi

∅	Katsayı;Birim dönme açısı; Donatı çapı

∅e	Demet donatı için anma açısı; Donatı çapı

∅cc 	Sünme katsayısı

Zorlama, Kuvvet, Dayanım, ve Gerilmelerin Türünü Belirlemek İçin Kullanılan Alt Semboller

c            Beton

cc          Sünme

cr           Çatlama

cs          Rötre (büzülme)

ep          Toprak basıncı

eq          Deprem

g            Öz ağırlık

im          Darbe

p            Sıvı basıncı

m           Eğilme momenti

n            Normal kuvvet

p            Öngerilme

q            Hareketli yük

j             Gün

s            Kar

t             Burulma

tθ           Sıcaklık

r            Taşıma gücü

v            Kesme

w           Rüzgar


1.2 - Birimler

Bu standartta TS 293-299 da belirtilen birimler kullanılmıştır.Geçiş dönemi zorlukları gözönünde bulundurularak S.I birimleri de parantez içinde verilmiştir.Aşağıda en fazla kullanılan S.I birimleri ve bunların metrik eşdeğerleri gösterilmiştir.(1 kgf=9.8N yerine, 1 kgf=10 N varsayılmıştır).

Cinsi                                                 Metrik                                                  S.I

Tekil yük                                            1 kN=0.1t=100kg                                 kN (kilo-Newton)

Eşit yayılı yük                                    1 kN/m2 =0.1 t/m2 =100kg/m2               kN/m2

                                                          1kN/m2 =0.1 t/m2 =100kg/m                 kN/m

Dayanım veya Gerilme                       1N/mm2 =10kgf/cm2                             Mpa veya N/mm2

Moment                                              1kN.m =10 t.cm=100kgf.m                  kN.m

                                                           1kN.cm =0.1 t.cm =1 kgf.m                 kN.cm


2.1 - Yapının Tanıtılması

Yapının  tanıtılmasında yapının amaç ve işlevleri, genel şekli, dayanım hesaplarının yapılmasında, yapımı sırasında ve yapımından sonra gözönünde tutulması gerekli olan çeşitli yapım ve servis, yükleme durumları ve özel durumlarda betonlama sırası, kalıp ve iskele alınması ile ilgili bilgi bulunmalıdır.


2.2 - Sistem  Ve Dayanım Hesapları

a)Hesaplar olabildiği kadar şekillerle, kolay izlenebilir ve kontrol edilebilir olmalı ve aşağıdaki konu ve sağlamaları içine almalıdır.

   0.Temel altındaki zeminin cinsi ve dayanımı,

   Ι.Kullanılacak donatı çeliği, beton kalite sınıfı ve çimento cinsi,

   ΙΙ.Yapının yerine göre hesaplanan elemanının statik sistemi ve ölçüleri,

   ΙΙΙ.Her türlü yük ve etkiler,

   ΙV.Elemanların öz ağırlıkları,

   V.Gerilme veya güveblik hesabı söz konusu olan elemanların kesit şekilleri ve boyutları,

   VΙ.Eleman ve yapı güvenliğinin sağlandığının, emniyet gerilmelerine veya taşıma gücüne göre gösterilmesi,

   VΙΙ.Yapının gerekli olan yerlerinde ve gereken yer ve durumlarda şekil ve yer değiştirmeler hesap edilerek bunların kabul

         edilebilecek sınırlar içinde kaldığının gösterilmesi

   VΙΙΙ.Devrilme, kayma ve mesnetlerden kalkmaya karşı güvenlik,

b)Bağıntılar

Az rastlanan bağıntılar, kolayca izlenebilecek ve kontrol edilebilecek şekilde yazılmalı, bunların çıkarılışı gösterilmeli veya kaynak belirtilmelidir.Belirtilen kaynak, hesapları yapan tarafından gerektiğinde kontrolluğa sağlanabilmelidir.

Alışılmamış veya yaygın olmayan hesap yöntemleri için de benzer bir yol izlenmelidir.


2.3 - Teknik Resimler

Kısmen veya tamamen betonarme olarak yapılacak yapılar için düzenlenecek projeler, yapının tümünü ve elemanlarını plan ve kesitlerle açık olarak göstermelidir.

Resimlerde bütün gerekli boyutlar gözterileceği gibi, statik ve dayanım hesaplarında uygulanan sıraya göre ve bunlarla resimler arasındaki bağıntıyı sağlamak üzere bütün taşıyıcı elemanlara birer poz numarası verilmelidir.

Önemli yapı elemanları için, donatısı ayrı ayrı dışarıya da çıkarılmak suretiyle donatı detayı çizilmelidir.

Kalıp ve donatı resimlerinin her paftası üzerinde açık ve seçik olarak;

−Kullanılacak donatı çeliği cinsi,

−Beton sınıfı,

−Kullanılacak çimento cinsi,

−Gerekli hallerde agrega gruplama sayısı ve çap sınırı, belirtilmelidir.

Paftalar üzerinde numara, ölçek, kullanılan özel işaretlerin anlamları, diğer paftalarla ilgili ise o paftaların numaraları, yapımla ilgili kalıba verilecek terssehim, betonlama, kalıp ve iskele alma sırası, gibi gereken uyarıcı direktifler bulunmalıdır.

Paftalar üzerinde tarih ile, projeyi yapan ve çizenin imzasından sonra kontrol, sorumlu şantiye şefi ve yapımcı için imza yeri ayrılmalıdır.


2.4 - Yapının Denetimi

Yapının denetimi yetkili teknik elemanlarca projesinde öngörülen koşulları gerçekleştirebilecek şekilde ve özenle yapılmalıdır.

İş yerinde, değişik işlerin yapılış tarihlerini doğrulamaya yarar günlük defter tutulmalıdır.Bu defterde agrega ve değişimi, su-çimento oranı ve betonun kalitesi ile ilgili olarak, taze beton için izin verilen çökme miktarı, agreganın doğal su oranı, kumda ölçülen kabarma miktarı gibi ek bilgilerle, numune alma ve donma olayının olduğu tarih, süre ve izleme saatleri ve günlük sıcaklık özellikleri belirtilmelidir.

Günlük defter, yapı sahibi veya denetleyicinin her istediği zaman gözterilmelidir.


3.1.1- Çimento

Genel olarak (TS 19)’a1) uygun çimento kullanılmalıdır.

Gerek yapının gerekse yapı çevresindeki durumun gereği olarak başka tip çimento kullanılması gerekirse, deneylerle özelliklerindeki uyarlık ve yeterlik araştırılmalıdır.

Çimento kullanılacağı yere (TS 19)’da öngörüldüğü şekilde getirilmeli ve özelliklerinden hiçbir şey kaybetmeyecek şekilde korunmalıdır.


3.1.2 - Agrega

Betonda kullanılacak agrega, yapının kullanılma şekli ve yapı çevresindeki durum da dikkate alınarak (TS 706) ‘ya uygun olmalıdır.

Agrega granülometresinin beton kalitesi üzerindeki önemli etkisinden ötürü, etkisinden ötürü, kullanılacak malzeme ile önceden yapılacak deneylerle amaca en uygun granülelometrenin bulunması gerekir.

Betonda kullanılacak agreganın en büyük tane çapı, kalıp genişliğinin 1/5’inden, döşeme derinliğinin 1/3’ünden, ve iki donatı çubuğu arasındaki uzaklığın 3/4’ünden büyük olmamalıdır.


3.1.3 - Su

Beton karma suyunun en iyisi içilecek su olmakla beraber, daha önce kullanılarak denenmiş ve iyi sonuç vermiş bütün sular, pH değeri, içinde bulunan bulunan sülfat ve diğer tuzlarla, başka yabancı maddeler bakımından analizden geçirilmelidir.

Karma suyu asit reaksiyonu göztermemeli (pH ≥7), bu suda agresif karbonik asit, mangan birleşikleri, amonyum tuzları, serbest klor, yağlar (madeni, organik maddeler ve endüstri artıkları bulunmamalıdır.)Litresinde en çok çözünmüş (erimiş) halde 15 g ve yüzer olarak 2 g madeni tuz, yine litresindee en çok 2 g SO3 bulunabilir.

Yukarıdaki koşullara uyularak, deniz suyu da beton karma suyu olarak kullanılabilir.Yanlız deniz suyu ile yapılan betonların bir süre sonra lekelendiği görüldüğünden yapının dış görünüşü ile ilgili bu konunun önemlilik derecesi önceden düşünülmelidir.Ayrıca beton dayanımında bir miktar düşme beklenebileceğinden bu husus basınç deneyleriyle de kontrol edilmelidir.

Alüminli çimento ile yapılan betonlarda tuzlu su kullanılmamalıdır.


3.2 - Beton Çeliği

Beton donatısı olarak kullanılacak çelikler TS 708’e uygun olmalıdır.Bu çeliklerin bazı önemli özellikleri bilgi olarak Çizelge-3.1’de gösterilmiştir.Beton çeliğinin elastisite modülü 2x105 N/mm2 (2x106 kgf/cm2) alınmalıdır.

ÇİZELGE 3.1-BETON ÇELİK ÇUBUKLARI VE ÇELİK HASIRLARI, SINIFLANDIRMA VE ÖZELLİKLER

ÜRÜN	Beton Çelik Çubukları	Beton Çelik Hasırları
TÜRLER		Kaynaklı	Kelepçeli
TİPLER	Düz (D)	Nervürlü (N) Profilli    (P)	Düz  (D)	Profilli  (P)	Nervürlü (N)
SINIFLAR	Doğal Sertlikte (a)		Soğukta işlem Görmüş (b)
SEMBOL	1  (a)	ΙΙΙ (a)	ΙΙΙ (b)	ΙV  (bs)	ΙV (bk)	ΙV (bs)	ΙV (bk)	ΙV (bs)	ΙV (bk)	ΙV (bs)
1 Anma çapı ∅ (mm)	5-28	5-28	5-12	14-28	4-12	4-12	4-12	6-12   14-16
2 Minimum akma sınırı1)  (fyk)   veya     (fo’2)  kgf/cm2     (N/mm2)	2200 (220)	5700 (420)	4200  (420)	5000 (500)	5000 (500)	5000 (500)	5000 (500)
3 Maksimum akma sınırı (fy max)   kgf/cm2   (N/mm2)	3200 (320)	5700 (570)	___	___	___	___	___
4 Minimum çekme dayanımı2)   (fsu)	3400 (320)	5000 (500)	5000 (500)	5500  (550)	5500 (550)	5500 (550)	5500 (550)
5 Kaynak şekli3)	A	A	A ND	A E  ND	A ND	A ND	A ND	A ND	-
6 Minimum birim kopma  uzaması4)  (%)	18	12	10	8	5	8	5	8	5	8

   1-Akma sınırı, deney aygıtında uzamanın sürmesine karşın yükün artmadığı ilk gerilme değeri olarak tanımlanmalıdır(fyk).Özellikle soğukta işlem görmüş çubuklarda, bu sınırın belirtilen şekilde belirlenme olanağı bulunmadığından, %0,2 kalıcı uzamaya karşıt olarak saptanacak değer (fo’2) olarak belirlenmesi yeterlidir.Gerilmelerin hesabında anma çapı kullanılmalıdar.

   2-Doğal sertlikteki çubuklarda, minimum çekme dayanımı, deneysel olarak saptanan akma sınırının en az 1,20 katı olmalıdır.

   3-A:Yakma alın kaynağı; E:Elektrik ark kaynağı; ND:Nokta Kaynağı. Nokta Direnç Kaynağı, yalnız gerekli denetim ve kalite kontrolunun sağlandığı işletmelerde yapılmalıdır.

   4-Minimum birim kopma uzaması deneyi, çeneler arasındaki serbest uzunluğu en az 10 ∅ olan bir deney numunesi üzerinde TS 138’de belirtildiği şekilde yapılmalıdır.Akma sınırı belirgin olmayan soğukta işlem görmüş deney numunelerinde en az 10 enine veya eğimli nervür kapsayan serbest uzunluklar üzerinde deney yapılmalıdır.

   5-Çelik hasırlarda kullanılan ΙV çeliği, ΙV(Bk) ve ΙV(Bs) olmak üzere ikiye ayrılır.Çizelge 3-1’de verilen kopma uzamalarından anlaşılacağı gibi, ΙV(Es) daha sünek bir çeliktir.


3.3.1 - Beton Sınıfları ve Betonun Basınç Dayanımı

Betonun tanımlanması ve sınıflandırılması basınç dayanımına göre yapılır. Basınç dayanımı, taban çapı 15 cm ve yüksekliği 30 cm olan, suda [image] sıcaklıkta saklanmış, 28 günlük standart deney silindirlerinden elde edilir. Karakteristik beton dayanımı [image], denenecek numunelerden bulunacak basınç dayanımlarının, bu değerden düşük olma olasılığının %10 olduğu değerdir. Basınç dayanımı 20cm x 20 cm x 20 cm’lik küp deneylerinden de elde edilebilir. Dayanımın küp deneyleri ile bulunduğu durumlarda [image] Çizelge 3.2’den alınmalıdır.

Beton sınıflamasında karakteristik dayanım temel alınmış ve [image] olarak ifade edilmiştir. Çizelge 3.2’de Beton sınıfları, karakteristik dayanımları ve eşdeğer küp dayanımları gösterilmiştir.

ÇİZELGE 3.2-BETON SINIFLARI VE DAYANIMLARI

Beton Sınıfı	fck, karakteristik Silindir basınç dayanımı	Eşdeğer Küp Basınç Dayanımı	fck, karakteristik çekme dayanımı	Ec (28 günlük)
BS14 (C14) BS16 (C16) BS20 (C20) BS25 (C25)	140 (14) 160 (16) 200 (20) 250 (25)	160 (16) 200 (20) 250 (25) 300 (30)	13 (1,3) 14 (1,4) 16 (1,6) 18 (1,8)	261500 (26150) 270000 (27000) 285000 (28500) 302500 (30250)
BS30 (C30) BS35 (C35) BS40 (C40) BS45 (C45) BS50 (C50)	300 (30) 350 (35) 400 (40) 450 (45) 500 (50)	350 (35) 400 (40) 450 (45) 500 (50) 550 (55)	19 (1,9) 21 (2,1) 22 (2,2) 23 (2,3) 25 (2,5)	318000 (31800) 332000 (33200) 345500 (34550) 358000 (35800) 369500 (36950)
NOT- BS14, BS16, BS20 ve BS25 normal beton, diğerleri yüksek dayanımlı beton olarak tanımlanır.


3.3.2 - Betonun Çekme Dayanımı

Betonun çekme dayanımı, eksenel çekme deneylerinden elde edilen değerdir.  deneylerden elde edilen ortalama çekme dayanımı, [image] ise karakteristik  çekme dayanımıdır. Karakteristik çekme dayanımı, denenecek eksenel çekme numunelerinin bu değerden düşük olma olasılığı %10 olan değerdir

Betonun karakteristik çekme dayanımı aşağıdaki bağıntıdan hesaplanabilir.

                                                                                                  (3.1)

Çeşitli beton sınıfları için bu denklemden elde edilen değerler Çizelge 3.2’de verilmiştir.

Betonun çekme dayanımı eğilme ve silindir yarma deneylerinden de elde edilebilir. Bu tür deneylerden elde edilen sonuçlar temel alınarak, [image] aşağıda gösterildiği gibi hesaplanabilir.


3.3.3 - Betonun Elastisite Modülü, Poisson Oranı ve Genleşme Katsayısı

a ) Elastisite Modülü

Normal ağırlıktaki betonlar için j günlük betonun elastisite modülü aşağıdaki bağıntıdan hesaplanabilir.

                                                                                            (3.2)

(3.2) bağıntısındaki [image], j günlük betonun karakteristik silindir basınç dayanımıdır. Çok ani yüklemeler için (darbe gibi) Bağıntı (3.2)’den elde edilen değerler %10 arttırılmalıdır.28 günlük beton temel alınarak çeşitli beton sınıfları için bağıntı (3.2)’den hesaplanan [image] değerleri Çizelge-3.2’de verilmiştir.

b )Poisson Oranı

Beton Poisson oranı 0,20 kabul edilmelidir.

c )Kayma Modülü

Betonun kayma modülü elastisite modülünün bir fonksiyonudur. yaklaşık olarak aşağıdaki bağıntıdan hesaplanabilir.

                                                                                                                         (3.3)

d )Genleşme Katsayısı

Hesaplarda betonun genleşme katsayısı [image] varsayılmalıdır


3.3.4 - Betonun Zamana Bağlı Şekil Değiştirmesi

Betonda zamana bağlı önemli şekil değiştirme oluşturan iki etken, sünme ve büzülmedir(rötre).Büzülme, betonun yükten bağımsız, hidrotasyon ve kurumayla oluşan zamana bağlı şekil değiştirmesidir. Sünme ise, sabit gerilme altında betonun zamana bağlı şekil değiştirmesidir.

Betonun zamana bağlı şekil değiştirmesi ile ilgili katsayılar, sünme ve büzülme (rötre) için daha kesin hesap gerektirmediği durumlarda, Çizelge-3.3’den alınabilir. Çizelgede verilen değerler uzun bir zaman süresi sonunda erişilecek değerlerdir(2-3 yıl gibi).Daha kısa süreler için hesap yapılmak isteniyorsa bu değerler kullanılamaz.’nin ara değerleri için doğrusal enterpolasyon yapılabilir.

ÇİZELGE 3.3-Sünme ve Büzülme Katsayıları

	Nemli Ortam Bağıl Nem %75	Kuru ortam Bağıl Nem %55
SÜNME, Betonun yüklendiği andaki yaşı:3-7 gün 7-60 gün 60 günden fazla	2,7 2,2 1,4	2,1 1,9 1,7	3,8 3,0 1,7	2,9 2,5 2,0
BÜZÜLME  Betonun yaşı:3-7gün 7-60 gün  60 günden fazla	0,00026 0,00023 0,00016	0,00020 0,00020 0,00020	0,00043 0,00032 0,00019	0,00030 0,00030 0,00028

NOT-	     	u=Betonun atmosferle temasta olan yüzeyinin çevresi

                                                =Betonun kesit alanı

               =Yük uygulandığı an betondaki gerilme


3.4  - Beton Kalitesinin Denetimi

Projede öngörülen beton basınç dayanımı (karakteristik dayanım) [image] olduğuna göre, beton karışım hesaplarında temel alınacak olan ortalama dayanım [image], standart sapmanın bilindiği durumlarda aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

                                                                                                                    (3.4)

Standart sapmanın bilinmediği veya kestirilemediği durumlarda ise, [image]  yaklaşık olarak, [image] belirli bir miktar arttırılarak bulunabilir.

                                                                                                                        (3.5)

, BS 14 ve BS 16 için [image], BS 20 BS 25 ve BS 30 için [image] [image] , daha yüksek dayanımlar için ise [image] alınmalıdır.

Şantiyede betonun basınç dayanımı nitelik ve sertleşme deneyleri ile kontrol edilmelidir. Basınç dayanımı genellikle 15 × 30 cm’lik silindir numuneleri üzerinde yapılan standart deneylerden saptanır. Ancak bu amaçla 20 cm × 20 cm × 20 cm’lik küp numuneler de kullanılabilir. Bir deney, üç numuneden elde edilen basınç dayanımlarının ortalamasıdır.

Nitelik kontrolü için, dökülen her [image] betondan veya bir binanın her katından en az bir deneylik numune (3 numune) alınmalıdır. Beton kalitesi BS 25’ten yüksek betonlar için numune sayısı iki katına çıkarılmalıdır. Nitelik kontrolü için numunelerin alınması, hazırlanması ve bakımı TS 2940 , TS 3068 ve TS 3351’e göre yapılmalı, deneylerin yapımında da TS 3114’e uyulmalıdır.

Deney sonuçlarının değerlendirilmesinde betonun kabul edilebilmesi için aşağıdaki koşulların sağlanması gerekir.

                                                                                                           (3.6)

                                                                                                        (3.7)

Burada [image] en az üç numunenin ortalama basınç dayanımı, [image] min ise, numunelerden elde edilen en düşük basınç dayanımıdır.

Kontrol mühendisi nitelik deneylerine ek olarak sertleşme deneyi de isteyebilir. Sertleşme deneyi için alınacak numuneler şantiye koşullarında saklanarak, amaca uygun zamanda denenmelidir. Üç numuneden oluşması gereken sertleşme deneyinin amacı, beton kürünün ve saklama yöntemlerinin yeterli olup olmadığının kontrolü ve kalıp alma süresinin saptanmasıdır.

Nitelik deneylerinden elde edilen sonuçlar yukarıda belirlenen koşulları sağlamıyorsa, yapının veya söz konusu elemanların yük taşıma kapasiteleri düşük beton dayanımına göre yeniden kontrol edilir. Kontrol sonunda yapı veya eleman dayanımında önemli azalmalar saptanıyorsa, önlem alınması gerekir.

Kontrol mühendisliği gerekli gördüğü durumlarda yerindeki betonun denetimini isteyebilir. Bu denetim yapıya zarar vermeyecek yerlerden çıkarılacak karot numunelerle ve/veya yıkıntısız denetleme yöntemleri ile (ses hızı, yüzey sertliği vb.) gerçekleştirilebilir. Yıkıntısız yöntemlerle denetlemede o yapıya özgü gerekli korelasyonun saptanması zorunludur.


4.1 - Genel

Projede öngörülen karakteristik beton dayanımını [image] istenilen kıvamda elde etmek için gerekli ortalama dayanımı [image] hedef alan karışım hesapları TS 802’ye göre yapılmalı, deneme karışımları hazırlanarak istenilen betonun elde edilebileceği kanıtlanmalıdır.

Gerekli karışım bulunduktan sonra şantiyedeki malzeme ve karışımla elde edilen beton sürekli olarak denetlenmelidir.


4.2 - Betonun Hazırlanması, Taşınması, Yerine Konması Ve Bakımı

Betonun hazırlanmasında, taşınmasında, yerleştirilmesinde ve bakımından TS 1247 ve 1248’e uyulmalıdır. Zararlı zemin su ve gazlarının etkisi söz konusu olduğunda TS 3440 kurallarına uyulmalıdır.


4.3 - Donatının Yerleştirilmesi

Çelik, kullanılmadan önce kir, yağ ve yapışık olmayan pastan temizlenmelidir. Donatının projesindeki biçimde yerine konmasında özel itina göstermeli, asal donatıyı teşkil eden çekme ve basınç çubuklarının dağıtma donatısı ve etriyelerle iyice bağlanmış olması sağlanmalıdır.

Kolonlarda boyuna donatı etriyelerle veya fretle rijit bir sistem meydana getirilmelidir.

Şantiye şefi ve kontrol, beton dökümüne başlanmadan önce, donatının projesine uygun konup konmadığı ve miktarlarının uygunluğunu inceleyerek gereğini sağlamalıdır.

Beton dökülürken donatının yerinin değiştirilmemesi gerekir. Çubukların etrafında gerekli beton tabakasının sağlanması için donatı askıya alınmalı ve kalıpla bunların arasına beton takozlar ve iki sıra donatı arasına çelik çubuk parçaları konmalıdır. Beton takoz ve çelik çubuk parçaları yerine bu amaçla hazırlanmış elemanlar da kullanılabilir. Etriyelerin de yan tarafta betonla sarılmasına özellikle dikkat edilmeli ve döşeme veya kirişlerin üst donatılarının aşağıya basılmaması sağlanmalıdır. Donatının betonla iyice sarılmış olması mutlaka sağlanmalıdır.

Donatısı altta bulunan bir yapı elemanı doğrudan doğruya (temel plaklarında olduğu gibi) zemin üzerine yapılacaksa, zemin türü gözönüne alınarak en az 5 cm kalınlığında beton veya benzeri bir tabaka ile örtülmelidir.


5.1 - Genel

Bütün kalıp ve iskeleler duruşunda emniyetli, taşıma gücü yeterli olmalıdır. Bunlar TS 647’ye uygun hazırlanmalı, birleştirilmeli, kurulmalı ve fazla deformasyon ve oturma yapmayacak şekilde düzenlenmelidir.

Ahşap kalıplarda, kalıp tahtaları, beton sıkıştırılırken çimento şerbetinin akmasına engel olacak şekilde yapılmalı, vibratör etkilerine karşı yeteri kadar dayanımda olmalıdır.

Kalıplar kullandıkları süre içinde etki yapacak bütün kuvvetlerin, güvenilir bir şekilde zemine aktarılmasını sağlamalıdır. Kat ilavesi ve restorasyonlarda olduğu gibi, ara döşemeye veya diğer yapı elemanlarına dayanan kalıp ve iskelelere özellikle dikkat edilmelidir.

İskele dikme yüklerinin zemine yayılması tekniğine uygun olmalı, çürük ve donmuş zeminlerde özel önlem alınmalıdır. Yük aktarılmasını ve yayılmasını sağlamak için dikmelerin altına sağlam ve yerinden oynamayacak şekilde, düzgün köşeli ağaç konmalıdır(bu amaçla hiç bir zaman taş parçası veya tuğla kullanılmamalıdır).Bu mesnetlerin tek parça yapılamadığı durumlarda, bir kaç kat olarak düzenlenmesi gerekince devrilme güvenliği sağlanmalıdır. Eğik kolonlar kaymaya karşı da emniyete alınmalıdır.

Kalıp ve iskeleler kolayca, sarsıntısız, tehlikesiz ve sademesiz sökülebilecek şekilde düzenlenmelidir. Bunun için de kamalardan, kum kutuları, vidalar, kriko, veren veya benzeri kalıp sökme düzenlerinden faydalanılmalıdır.

Büyük açıklıklı yapı kısımlarının, kalıp ve iskele söküldükten sonra tasarlanan biçimi almasını sağlayacak şekilde kalıp ve iskeleye ters sehim verilmelidir.

Beton dökülmeden önce kalıp içi iyice temizlenmeli, gerektiğinde ıslatılmalıdır. Bu maksatla, kolonlarda dipte, konsollarda çıkışta ve derin kirişlerin altında temizleme delikleri bırakılmalıdır.

Beton dökülmeden önce ve dökülürken kalıp ve iskeleler iyice kontrol edilmelidir.

Kontrolden izin alınmadan kalıp üzerine hiç bir suretle malzeme oturtulmamalı ve istif edilmemelidir.


5.2 - Yük Kabulleri

Kalıp ve iskelelerin boyutlandırılması için düşey yük olarak, kalıp ve iskelenin kendi ağırlığı, dökülen ve bazı yerlerde yığın durumunda olabilecek taze betonun ağırlığı, beton taşıma araçlarının ağırlığı, beton dökülürken meydana gelen çarpma etkisi ve işçilerin ağırlıkları gözönüne alınmalıdır.

Yatay yük olarak, rüzgar etkisinden başka, varsa halat çekme etkisi, eğik dikmelerin mesnet reaksiyonlarının yatay iz düşümleri vb. gözönünde tutulmalıdır. Özellikle takviye ve bağlantı aksamının boyutlandırılmalarında dikmelerin zorunlu olarak eğik konmalarından oluşan yatay kuvvetlere, ayrıca kalıp üst kenarında etki yaptığı düşünülen, iskelenin taşıyacağı düşey yüklerin 1/100’ü eklenmelidir ve sonuç olarak bütün bu yüklerin malzemenin emniyet gerilmesi sınırları içinde taşındığının ve kuvvetlerin zemine aktarıldığının gösterilmesi gereklidir.

Özellikle plastik ve akıcı kıvamdaki betonlarda sıkıştırma vibratörle yapıldığı zaman her kıvamdaki taze betonun yan kalıplara [image] özgül ağırlıktan ileri gelen hidrostatik yanal basınç etkisi gözönünde tutulmalıdır.


5.3 - Proje Ve Kesimler

Çok katlı iskelelerle, serbest duran iskelelerin ve dayanım kontrolü gerekli kalıp ve iskelelerin resimlerinin çizilmesi gereklidir. Aynı şekilde yan kalıpları yüksek olan ve taze betonun yanal basıncının karşılanması gerekli olan kalıpların da resimleri çizilmelidir.


5.4 - Takviyeler

Bütün kalıp ve iskeleler yatay kuvvetleri güvenli olarak zemine aktarabilecek şekilde enine ve boyuna takviye edilmelidir. İskele takviyeleri genel olarak üçgen oluşturacak bir biçimde düzenlenir.

Bunların çubukları, dikmelerde olabildiği kadar eğilme momenti oluşturmayacak bir biçimde düzenlenmelidir. Kolon ve mesnete yakın yerlerde, ancak saplama ve benzeri önlemlerle yakın sabit noktalara veya sağlam duvarlara dayatılarak hareket etmesi önlenen dikmelerde üçgen takviyelerden vazgeçilebilir.

Kuruluşları sırasında da kalıp ve iskelelerin yeter rijitlikte olmaları gerekir.


5.5 - Yerüstü Yapılarda Kalıp İskelesi

Kalıp dikmeleri TS 647’ye uygun yapılmalı ve ΙΙ. ve ΙΙΙ. Sınıf keresteden seçilmelidir.

Dikme başının kalınlığı 7 cm’den az olmamalı ve dikmelerin iki doğrultuda, çift çapraz veya yatay sapmalarla burkulmaya karşı güvenliği sağlanmalıdır. Genel olarak normal yerüstü yapılarının plaklarının altında her iki dikmeden biri, kirişlerin altında her üç dikmeden biri etkili olabilir. Ekli dikmeler alanda olabildiğince eşit dağıtılmalıdır. Birden fazla eki olan dikme kullanılmamalıdır. Düşey dikmelerin eklenen yüzleri yatay ve birbirine tam alıştırılmış olmalıdır. Ek yerleri en az 0,70 m uzunluğunda çivili saplamalarla eğilme ve burkulmaya karşı emniyete alınmalıdır. Dayanımın hesapla kanıtlanması koşuluyla yuvarlak kesitli ağaçtan dikmeler de kullanılabilir. Yuvarlak ağaçtan dikmeler için her ek yerinde üç ve dört köşeli dikmeler için de dört saplama kullanılmalıdır. Burkulma tehlikesine karşı ek yeri dikmenin  ortadaki üçte biri içinde düzenlenmemelidir.

Çelikte sağlam şekilde birleştirilerek uzatılan veya sürgü düzenli dikmeler ekli sayılmamalıdır. Dikmelerin taban kerestesini ezmesi olasılığı olduğu durumlarda tabana sert ahşaptan veya çelikten yastık konmalıdır.

Çok katlı iskelelerde ve çok katlı yapılarda dikmeler yukarıdaki dikmenin yükünü doğrudan doğruya aşağıdakine aktarabilecek şekilde konmalıdır. Yerüstü yapılarda kalıp sökülürken, bazı dikmelerin yerinde kalması gereklidir. Gerek bu yedek dikmelere ve gerekse bunların üstündeki kalıp tahtalarına dokunulmamalı ve sonradan ek dikme konmasına ve sıkıştırmaya izin verilmemelidir. Kalıp, önceden bu özellik düşünülerek yapılmış olmalıdır. Her katta yedek dikmeler alt kattakinin üstünde bulunmalıdır.

Açıklığı 3 m’yi geçmeyen bir kirişin ortasında bir adet dikme bulunması yeterlidir. Büyük açıklıklarda birkaç yedek dikme gerekebilir. Açıklığı 3 m’den fazla olan plaklarda yedek dikme ortaya konur. Yedek dikmelerin, plağın açıklığına dik yöndeki aralığı 6 m’yi hiç bir surette aşmamalıdır.

Yedek dikmelerin yerleri seçilirken üzerindeki betonarmenin donatısının yeterliğine dikkat edilmelidir.


5.6 - Dayanım Kontrolu

Normal yerüstü yapılar tek katlı ve iskele yüksekliği 5 m’yi geçmiyorsa ve bütün yükler kesit ölçüleri yeterliği önceden bilinen düşey dikmelerle zemine aktarılmış ise, ancak şüpheli durumlarda dikmelerde burkulma kontrolü istenebilir. Ağırlığı fazla olan yapı kısımlarının altındaki dikmelerde burkulma güvenliğinin bulunduğu daima gösterilmelidir. Diğer bütün durumlarda kalıp ve iskele dayanım hesapları yapılmalıdır. Boyutlandırma için TS 647 uygulanır.


5.7 - Kalıp Süreleri Ve Kalıp Alma

Sorumlu şantiye şefi tarafından deney sonucu betonun yeter dayanım kazandığı  gösterilerek kontrolün oluru alınmadan, yapının hiç bir kısmında kalıp veya dikme yerinden oynatılmamalıdır.

Beton dökümü işinin bitimi ile kalıp sökme arasında geçecek süre, kullanılacak çimentonun cinsine, betonun kalitesine, su çimento oranına, betonarme yapının yükünün cinsine, etkilerin büyüklüğüne ve hava koşullarına bağlıdır.

Kalıp sökülmesinden hemen sonra hesaplarda gözönüne alınan yüklere eşit bir yük taşıması düşünülen yapı kısımlarına özellikle dikkat edilmelidir(üstteki katın betonu daha sertleşmeden altındaki döşemenin, çatısı yapılmaya başlanan yapıda çatı altı döşemelerin durumları gibi).

En düşük sıcaklık [image] olan elverişli hava  koşulları altında ve normal kalıp sistemlerinin kullanıldığı yerlerde genel olarak Çizelge-4.1’de gösterilen kalıp alma süreleri uygulanır.

ÇİZELGE 4.1-Kalıp Alma Süreleri

Kullanılan Çimento Cinsi	Kiriş Yan Kalıpları, Perde Kolon, Köprü,Ayağı Kalıpları	Döşeme Kalıpları	Kiriş Dikmeleri, Büyük Açıklıklı     Döşemelerde
1	2	3	4
Portland çimentosu PÇ 325 veya KPÇ 25 Portland çimentosu PÇ 400 veya PÇ 500	3 gün 2 gün	8 gün 4 gün	21 gün 8 gün

Özel durumlarda, büyük açıklık ve büyük boyutlarda yukarıdaki kalıp alma süreleri iki katına kadar çıkarılabilir. Kayar ve yürütülebilen kalıplar veya benzeri yöntemler kullanıldığı; veya özel beton kürü koşulları uygulandığında Çizelgede verilen süreler uygun bir oranda kısaltılabilir.

Sertleşme sırasında hava don yaptığı taktirde, kalıp alma süresi en aşağı don yapan günler kadar uzatılmalı ve 24 saat içerisinde, gölgedeki sıcaklık [image] ’a düşerse o gün için don olayı var kabul edilmelidir. Dondan sonra tekrar işe başlandığında ve özellikle kalıp almaya devam etmeden betonun prizini yaparak yeter derecede sertleştiği veya sert görünüp soğuk etkisi ile donmuş olup olmadığı araştırılmalıdır.

Elverişsiz ve özellikle don yapan havalarda kalıp alma süresi hakkındaki karar, yapının betonu ile aynı koşullar altında sertleşmiş numuneler üzerinde yapılacak basınç deneyi sonuçlarına bağlanabilir.

Yedek dikmeler kalıp söküldükten sonra da PÇ 325 veya KPÇ 325 portland çimentosu kullanılan yerlerde 14 gün, PÇ 400 veya 500 portland çimentosu kullanılan yerlerde en az 8 gün daha yerlerinde bırakılmalıdır. Bu sürelerde sıcaklığın [image] ’den aşağı düştüğü günler hesaba katılmamalıdır.

Özel durumlarda kontrol bu süreleri azaltabilir. Ancak o anda betonda aranılan dayanımın emniyetli bulunduğu uygun bir deney ile doğrulanmalıdır.

Kalıp Alma Sırası

Kalıp sökmesine ayaklardan ve kolonlardan başlanmalı, daha sonra plak ve kiriş kalıpları alınmalıdır. Özel kalıp teknikleri uygulandığında bu tekniklerin gereklerine uyulmalıdır.

Dikmeler, kendisi taşıyıcı olan kalıp veya kemer iskelelerde kalıp alma ve iskele indirme düzenlerini gevşeterek daha önce aşağı alınmalı ve bu sırada zor kullanmaya, vurarak devirmeye, sarsmaya izin verilmemelidir.


6.1 - Genel

Betonarme bir yapı elemanının gerektiği gibi davranabilmesi için donatının betona kenetlenmesi (ankraj) zorunludur. Elemanlardaki tüm donatıda gerekli kenetlenme sağlanmak koşuluyla aderans gerilmelerinin kontroluna gerek yoktur.


6.1.1 - Kenetlenme

Aderansın tam olarak sağlanabilmesi için gerekli kenetlenme boyu, kesitteki donatı çubuklarının betonlama sırasındaki konumuna bağlıdır:

Konum Ι.

Konum ΙΙ’de olmayan bütün çubuklar

Konum ΙΙ.

Betonlama sırasında eğimi yatayla [image] arasında olanlar ile, daha az eğimli veya yatay olup da betonlama sırasında kesitin  alt yarısında veya kesitin serbest yüzünden en az 30 cm uzakta olan çubuklar.

Donatının betona kenetlenmesi çeşitli biçimlerde sağlanabilir.

a )Düz Kenetlenme

Kenetlenme, donatının gereksinme duyulmayan noktadan düz olarak [image] kadar uzatılması ile sağlanabilir. Temel kenetlenme boyu olarak tanımlanan bu boy, Konum ΙΙ’deki çubuklar için aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.alınmalıdır.Denklemdeki [image] (6.1) veya (6.2) bağıntısından bulunmalıdır.*)

Düz yüzeyli çubuklarda

                                                                                                            (6.1)

b )Nervürlü çubuklarda

                                                                                                                     (6.2)

Donatı çapı, [image] olduğu durumlarda yukarıdaki bağıntılardan hesaplanan kenetlen- me boyu [image] katsayısı ile çarpılmalıdır [image].Kesitteki donatının, hesaplanan gerekli donatıdan fazla olduğu durumlarda, yukarıdaki denklemlerden belirlenen kenetlenme boyları, hesaplanan donatı alanının mevcut donatı alanının mevcut donatı alanına oranı ile çarpılarak azaltılabilir.

                                                                                     (6.3)

Bağıntıdaki  [image], (6.1) veya (6.2) bağıntılarından hesaplanan kenetlenme boyudur.

Konum Ι’e giren çubukların (6.1) veya (6.2) bağıntılarından hesaplanan kenetlenme boyları 1,4 ile çarpılmalıdır.

b )Kanca ve Fiyonkla Kenetlenmenin Sağlanması

Donatı ucu bükülerek kanca veya fiyonk yapılırsa,gerekli kenetlenme boyu [image] kadar azaltılabilir. Şekil-6.1

Kancanın donatı ekseni ile yaptığı açı, [image] veya [image] olabilir. Kanca iç çapı [image] ’den az olamaz, [image] ancak etriyeler için kanca iç çapı [image] ’ye indirilebilir [image].

Ayrıca, kancanın serbest ucunda, uzunluğu [image] veya 5 cm’den az olmayan bir düz kısım bulunmalıdır. Kapalı etriyeler için bu uzunluk [image] veya 5 cm olmalıdır.

Fiyonkların bükülme çapı ise aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

                                                                                                           (6.4)

Bağıntıdaki a, iki fiyonk arasındaki veya fiyongun beton yüzüne uzaklığıdır, Şekil-6.1. ise büküm noktasındaki donatı gerilmesidir.

Kanca ve fiyonk kullanıldığı takdirde, [image] aşağıdaki değerleri alır.

Düz yüzeyli çubuklar, [image]                                                                                             (6.5)

Nervürlü çubuklar, [image]                                                                                       (6.6)

c )Kaynaklı Enine Çubukla Kenetlenme

Gerekli kenetlenme boyu çubuğa kaynaklanmış enine çubuklar ile de sağlanabilir. Nokta kaynaklı hasır çeliklerde bu tür kenetlenme yaygın olarak kullanılır.

d )Mekanik Kenetlenme

Özel durumlarda kenetlenme, donatı ucuna kaynaklanan veya vidalanan plaklarla da sağlanabilir. Bu gibi durumlarda öngörülen detay, bir laboratuarda denenmeli ve projede kullanılacak hesap kuvveti, kırılma yükünün %50’sini geçmemelidir. Bu tür kenetlenmenin kullanılması özel izin gerektirir.


6.1.2 - Demet Donatı

Yalnız nervürlü çubukların Şekil-6.2’de gösterildiği gibi demet halinde kullanılmasına izin verilir. Demetteki donatı sayısı 3’ü geçmemelidir.

Bu tür donatının kenetlenme boyunun hesabında, [image] aşağıda tanımlanan anma çapı [image] [image] kullanılmak koşuluyla, yukarıda verilen değerler aynen geçerlidir.

                                                                                                                              (6.7)

n=demette bulunan çubuk sayısıdır.


6.2 - Çekme Donatısının Kenetlenmesi

Çekmeye çalışan çubukların kenetlenmesi aşağıda sıralanan dört ayrı biçimde yapılabilir.

−düz kenetlenme

−kanca ve fiyonk

−kaynaklanmış enine donatı

−mekanik kenetlenme


6.2.1 - Düz Kenetlenme

Çekmeye çalışan çubuklarda kenetlenmenin yalnız düz kenetlenme boyu ile sağlanmasına, ancak nervürlü donatı için izin verilebilir. Bağıntı (6.3)’e göre hesaplanan kenetlenme boyu hiçbir zaman, [image] veya [image] ’den az olmamalıdır.

Demet donatının düz kenetlenme boyu, [image] yerine [image] kullanılarak hesaplanmalı ve bu boy 2 ve 3 çubuktan oluşan demetler için %20 ve %33 arttırılmalıdır.


6.2.2 - Kanca ve Fiyongla Kenetlenme

Düz yüzeyli çubukların ucunda kanca bulundurmak zorunludur. Nervürlü çubuklarda ise, gerekirse kanca yapılabilir.

Bağıntı (6.1) veya (6.2)’ye göre hesaplanan kenetlenme boyu, kanca veya fiyonk bulunduğu durumlarda bağıntı (6.5) ve (6.6)’da belirlenen [image] değeri kadar azaltılabilir. Ancak, Şekil-6.1 (a)’da gösterilen kenetlenme boyu, hiçbir zaman, düz yüzeyli çubuklar için [image], veya [image] ’ den, nervürlü çubuklar için ise, [image] veya [image] ’den az olmamalıdır.


6.2.3 - Kaynaklanmış Enine Donatı İle Kenetlenme

Kenetlenme için gerekli enine çubuk sayısını ve minimum boyutları gösteren aşağıdaki çizelge, kenetlenme amacı ile enine donatısı kaynaklanmış bireysel çubuklar ve nokta kaynaklı hasır donatı için geçerlidir. Dinamik veya çok değişen yüklerin söz konusu olduğu durumlarda, çizelgedeki değerlere 1 çubuk ve 10 cm eklenmelidir.

ÇİZELGE 6.1-Kaynatılmış Enine Çubuklar İçin Aranan Kenetlenme Koşulları

Donatı Yüzeyi
Boyuna Donatı
Konum
Kaynatılmış Enine Donatı Sayısı
ve Kenetlenme Boyu
Düz yüzeyli
veya profilli
Tek
Çift
Çift
II
I
II
I
3 Enine Çubuk ³ 35 cm
4 Enine Çubuk ³ 46 cm
4 Enine Çubuk ³ 40 cm
4 Enine Çubuk ³ 50 cm
Nervürlü
Tek
Çift
Çift
II
I
II
I
2 Enine Çubuk ³ 25 cm
3 Enine Çubuk ³ 35 cm
3 Enine Çubuk ³ 35 cm
4 Enine Çubuk ³ 45 cm


6.2.4 - Mekanik Kenetlenme

Bu tür kenetlenme özel durumlarda kullanılır ve özel izin gerektirir.


6.3 - Basınç Donatısının Kenetlenmesi

Basınca çalışan donatının kenetlenmesinde, çekme donatısı için daha önce belirlenen kurallar geçerlidir. Ancak, donatı çubuğunun bütün yükleme durumlarında basınca çalıştığı bilindiği taktirde, donatı düz yüzeyli de olsa kanca yapılmamalıdır. Ayrıca, sağlanan kenetlenme boyu hiçbir zaman aşağıdaki değerlerden az olmamalıdır.(Varsa kanca hesaba katılmaksızın)  [image], [image] veya 15 cm.


6.4 - Sargı Donatısı

Çekme veya basınç donatısı olarak nervürlü çubuklar kullanıldığında, bu tür donatının betona uyguladığı eğik kuvvetler nedeni ile beton örtüsünün yırtılma olasılığı vardır. Bu olasılığı önleyecek yerel basınç kuvvetlerinin (mesnet kuvveti gibi) bulunmadığı bölgelerde kenetlenme yapılırken, donatı sık yerleştirilmiş kapalı etriyelerle sarılmalıdır.


6.5.1 - Genel

Etriyelerin kenetlenmesi, kanca, düz bindirme veya enine çubuk kaynaklanarak sağlanabilir.


6.5.2 - Kanca İle Kenetlenme

Bu tür kenetlenme, Şekil-6.3’te gösterildiği gibi [image] veya [image] ’lik kancalarla sağlanabilir. Şekil-6.3 (a)'da gösterilen tür, dikdörtgen kesitler, kolonlar ve özellikle burulmaya maruz elemanlar için kullanılmalıdır. Şekil-6.3 (b)’de gösterilen tür ise, kanca tabla içinde kalmak koşuluyla, ancak tablalı kesitlerde kullanılabilir.


6.5.3 - Düz Bindirme İle Kenetlenme

Şekil-6.4’te gösterilen düz bindirme, deprem veya burulma etkisine maruz yapı elemanlarında kullanılmalıdır.


6.5.4 - Kaynaklı Enine Donatı İle Kenetlenme

Etriyelerde bu tür kenetlenme ancak hasır donatı için yapılır Şekil-6.5’te izin verilen kenetlenme türleri gösterilmiştir.


6.6.1 - Donatı Ekleme Yöntemleri

Beton donatısının eklenmesi aşağıdaki yöntemlerle sağlanabilir:

-	Bindirmeli ekleme (bindirme boyu [image])

-	Mekanik ekleme (kaynak, manşon, v.b.)


6.6.2 - Manşon Ve Kaynaklı Ekler

Manşon iki bölümden oluşur. Dişi bölüm manşonun kendisi olup, bir tarafı sağ, diğer tarafı sol dişlidir. Erkek bölüm ise eklenecek çubukların yivlenmiş uçlarıdır. Manşonun çeliği eklenecek çubuklarınkine uymalıdır. Erkek bölümün çekirdeğinde eklenecek çelik çubuğun emniyet gerilmesine izin verilir.

Kaynaklı eklerde, bu konuda denenmiş işgücü kullanılmalı ve donatıya uygulanacak kaynaklama şeklinin seçiminde TS 708’e uyulmalıdır. Kaynaklı eklerde kesit alanı %20 azaltılmalıdır.


6.6.3 - Bindirmeli Ekte Donatı Konumu

Bireysel çubuklardan oluşan bindirmeli eklerde, iki çubuk arasındaki uzaklık hiçbir zaman [image] ’yi geçmemelidir.

Aynı kesitteki iki bindirme ekinin arasındaki serbest uzaklık en az  [image] veya 20 mm olmalıdır.

Birden fazla çubuğun ek yapılması gerekliliğinde, ekler mümkün olduğu kadar şaşırtılarak yapılmalıdır. İki ek arasında eleman ekseni boyunca ölçülen uzaklık [image] veya daha büyük olursa, ek şaşırtılmış varsayılabilir.


6.6.4 - Sargı Donatısı

Sargı donatısının çapı en az eklenen çubuk çapının 1/4’ü olmalıdır. Ek boyunca en az 6 sargı donatısı(örneğin kapalı etriye) bulundurulmalı ve sargı donatısı aralığı d/4 veya 20 cm’den fazla olmamalıdır.


6.6.5 - Çekme Donatısının Eklenmesi

a )Bireysel Çubuklar

Çekme donatısında yapılan bindirmeli eklerde düz yüzeyli çubuk kullanılıyorsa, kanca yapılması zorunludur. Nervürlü çubuklar için böyle bir zorunluluk yoktur.

Çekme donatısı için gerekli bindirme boyu aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

Bağıntıdaki [image], (6.1) veya (6.2) bağıntılarından hesaplanan temel bindirme boyu [image] bağıntı (6.5) veya (6.6)’da  belirlenen kanca etkisi, [image] ise aynı kesitte eklenen donatı yüzdesine bağlı bir katsayıdır. Aynı kesitte donatının en az yarısı ekleniyorsa [image] ’i veya daha az ekleniyorsa [image] alınmalıdır.

Eksenel çekmeye çalışan elemanlarda ise [image] olmalıdır. Bindirme boyu,nervürlü çubuklar için hiçbir zaman [image] veya 20 cm’den az olmamalıdır.

Düz yüzeyli çubuklar için ise minimum bindirme boyu [image] olmalıdır.

b )Hasır Donatı

Hasır donatının eklenmesi için önerilen aşağıdaki çizelge, kesitte bulunan donatının gerekli donatıdan en az %50 fazla olduğu durumlar için geçerlidir. Kesitteki donatı alanının gerekli donatı alanına oranı 1,5’ten küçük olduğu durumlarda, Çizelge-6.2’de ki orana göre arttırılmalıdır.

ÇİZELGE 6.2-Nokta Kaynaklı Hasır Donatı İçin Bindirme Boyları

Donatı Yüzeyi	Boyuna Donatı		Konum	Enine Donatı Sayısı ve   Kenetlenme Boyu
Düz yüzeyli  veya profilli	Tek Çift Çift		ΙΙ Ι ΙΙ Ι	4 Enine Çubuk ≥ 40 cm 5 Enine Çubuk ≥ 50 cm 5 Enine Çubuk ≥ 50 cm 6 Enine Çubuk ≥ 60 cm
Nervürlü	Tek Çift Çift		ΙΙ Ι ΙΙ Ι	3 Enine Çubuk ≥ 30 cm 4 Enine Çubuk ≥ 40 cm 4 Enine Çubuk ≥ 40 cm 5 Enine Çubuk ≥ 40 cm


6.6.6 - Basınç Donatısının Eklenmesi

Yapıya etkime olasılığı olan çeşitli yük kombinezonları altında çubukların basınca çalıştığı kanıtlandığı durumlarda donatının tümünün aynı kesitte eklenmesine izin verilebilir. Bu durumda düz yüzeyli çubuklarda da kanca yapılmaz.

Bindirmeli eklerde bindirme boyu, bağıntı (6.1) veya (6.2)’den hesaplanabilir. Ancak, bu boy düz yüzeyli çubuklar için [image], nervürlü çubuklar için ise [image] ’den az olamaz.


6.7 - Gereksinme  Duyulmayan Donatının Kenetlenmesi

Eleman boyunca zorlamaların değişmesi nedeni ile, zorlamaların yüksek olduğu kesitler için bulundurulan donatının bir bölümüne bu kesitin ötesinde gereksinme duyulmayabilir. Bu gibi durumlarda gereksinme duyulmayan çubuklar, gereksinme duyulmayan noktadan başlayarak gerekli kenetlenme sağlanarak kesilebilir. Gereksinme olup olmadığı kontrol edilirken moment diyagramı, tepe noktası değişmemek koşulu ile, sağa ve sola 0.9d kadar genişletilmelidir.


6.7.1 - Düz Kenetlenme

Gereksinme duyulmayan çubuk veya çubuklar gereksinme duyulmayan noktadan başlayarak en az [image] kadar uzatıldıktan sonra kesilebilirler.


6.7.2 - Pilyelerin Kenetlenmesi

Yalnız kayma gerilmelerini karşılamak amacı ile yapılan pilyeler, çekme bölgesinde 1,3 [image] kadar uzatılarak kenetlenmelidir.


6.7.3 - Boyuna Donatının Mesnetlerde Kenetlenmesi

a )Kenar Mesnetler

Kiriş ve döşemelerde açıklık donatısının en az 1/3’ü kenar mesnete kadar uzatılmalıdır. Bu donatının kenetlenmesi için gerekli uzunluklar Çizelge-6.3’te verilmiştir. Mesnetlerde, özellikle dolaylı mesnetlerde, kanca yapıldığı taktirde bunların yatay olması tercih edilmelidir.

b )Ara Mesnetler

Ara mesnetlerde kenetlenme, çubuklar mesnet yüzünden [image] kadar içeri uzatılarak sağlanabilir. Bu gibi durumlarda kancaya gerek yoktur.

ÇİZELGE 6.3-Kenar Mesnetlerde Gerekli Kenetlenme Boyu

Kenetlenme Türü	Mesnet Türü	Kenetlenme Boyu
Düz kenetlenme (nervürlü)	Doğrudan Dolaylı	l >2/3 l >
Kancalı	Doğrudan Dolaylı	l  >2/3 l >
Hasır çelik	Doğrudan Dolaylı	l >  ve en az 1 adet enine çubuk


7.1 - Genel

Betonarme yapıların yapısal çözümleme ve kesit hesabında temel amaç, yapının kullanım süresince kullanım amacına uygun davranmasını, kabul edilebilir bir olasılıkla sağlamaktır. Yapı ve yapı elemanları, yapım ve kullanım süresi içinde yapıya etkileyebilecek tüm yük ve şekil değiştirmeleri dikkate alınarak, belirli bir güvenliği sağlayacak ve kullanılırlığı bozmayacak bir biçimde tasarlanmalıdır. Tasarımda aşağıdaki koşulların tümü kesinlikle sağlanmalıdır.

-Yıkılmaya karşı güvenlik,

−Kullanım yükleri altında kullanımı etkileyecek şekil değiştirme ve çatlama olmaması,

−Eleman ve yapı stabilitesi,

Yukarıda tanımlanan temel amaca yönelik hesapların, bilimsel kurallara, deneysel verilere ve geçmiş tecrübelere dayandırılması gerekir.

Betonarme yapılar için hesapların geçerliliği ancak öngörülen malzeme dayanımlarının sağlanması ile mümkündür. Malzeme dayanımları öngörülenden çok değişik olduğu durumlarda tüm hesap yöntemleri ve bu yöntemlerle elde edilen sonuçlar geçerliliğini kaybeder.


7.2.1 - Çözümleme Yöntemleri

Kesit hesabına temel oluşturan yapı elemanlarındaki iç etkiler, yapının ve tüm elemanların statik dengesini ve uygunluk koşullarını sağlayan bir çözümleme sonucu saptanmalıdır. Bu çözümleme, beton ve çeliğin gerçek kuvvet-şekil değiştirme ilişkilerini temel alan doğrusal olmayan bir yöntem olabileceği gibi, yapısal davranışın doğrusal elastik olduğu varsayımına dayanan bir yöntem de olabilir. Doğrusal elastik davranış varsayımına dayanan bir çözümleme yöntemi kullanıldığında elde edilen iç etkiler, gerçek davranış dikkate alınarak, denge koşullarını sağlamak koşulu ile belirli bir oranda değiştirilebilir (yeniden dağılım, Bölüm 7.2.7).


7.2.2 - Yapılarda Yük Varsayımları ve Yük Kombinezonları

Genel olarak aşağıdaki yükler ve etkiler gözönüne alınmalıdır.

Yapı kısımlarının kendi ağırlıkları, işletme yükleri, hareketli yükler, kar yükü, ayrı ayrı alınmak üzere rüzgar ve deprem etkileri, merkezkaç kuvvetleri, sıcaklık değişmeleri ve büzülme, sünme etkisi, toprak etkisi, su basıncı, suyun alttan kaldırması, yanlama kuvvetler, düşen yükler periyodik yükler, fren kuvvetleri, mesnet sürtünme kuvvetleri, mesnet yer değiştirmeleri, ayak dönmeleri vb.

Bu yük ve etkilerden, boyutlandırmada sonucu değiştirmeyeceği önceden bilinenler, hesaplarda belirtilmek koşulu ile ihmal edilebilir.

İşletme ve hareketli yük etkileri, durumlarına göre çarpma (sademe) katsayısı ile çarpılmalıdır.

Yukarıda sıralanan yük ve etkilerden sıcaklık değişimi, büzülme ve sünme etkileri bu standartta verilmiş olup, diğerleri TS 498 ve İmar ve İskân Bakanlığınca yayınlanan -Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik-ten alınmalıdır.

Tasarımda, yapıya etkime olasılığı olan tüm yük kombinezonları dikkate alınmalıdır. Deprem ve rüzgar etkilerinin söz konusu olduğu kombinezonlar dışında, değişen yük, elemanda en kritik kesit zorlamaları  yaratacak biçimde düzenlenmelidir.


7.2.3 - Genleşme, Büzülme ve Sünme Etkileri

Genel olarak betonarme yapılarda beton ve çelik için genleşme katsayısı [image] alınmalıdır. Hiperstatik sistemlerde sıcaklık değişimleri ve büzülme etkileri gözönünde bulundurularak, uzunlukları fazla olan yapılarda, üst yapıda derzler konmalıdır. İki komşu derz arasındaki uzaklığın saptanmasında, yapının sıcaklık değişmelerine açık olup olmadığı, temel üstündeki kolonların narinliği, yapı içinde yatay boy değiştirmeleri engelleyecek merdiven ve asansör perdeleri gibi rijit yapı elemanlarının bu bölümdeki konumları (ortada veya kenarda bulunması ) ve iklim koşulları gözönüne alınmalıdır.

Narin kolonlar üzerinde sıcaklık değişmelerine karşı korunmuş elastik bir iskeleti bulunan yapılarda derzler 40-45 m ara ile düzenlenebilir,

Dış etkilere açık bir yapıda normal olarak derz aralıkları 30 m’yi aşmamalıdır. Yangın tehlikesi fazla olan yapılarda da blok boyları 30 m’yi aşmamalıdır.

Simetrik olmayan sistemlerde derzler saptanırken sabit noktaların (kolonların rijitlik merkezi) kenara kayacağı gözönüne alınarak, blok boyu küçültülmelidir. Simetrik olmasına rağmen iki yanında sabit kalabilecek rijitlikte düşey elemanlar bulunan yapılarda kirişlerdeki çekme kuvvetleri çok büyük olabileceğinden, blok boylarının küçük yapılmasına özellikle dikkat edilmelidir.

Çeşitli zemin koşulları, ya da sıkışabilen zemin üzerindeki çok farklı yükler yüzünden farklı oturmalar beklenen yerlerde yapıyı boyutlarına bakmaksızın derzlere ayırmak ve bu ayırmayı temel de devam ettirmek zorunludur. Farklı temel yapısı olan iki bölüm de, yükleri farklı olmasa bile birbirinden ayrılmalıdır.

Sıcaklık değişmesiyle önemli gerilmeler doğan yapılarda, sıcaklık değişmelerinin etkisi de gözönüne alınmalıdır. Bu sırada sıcaklık değişiminin taşıyıcı yapı elemanlarına eşit bir şekilde yayıldığı varsayılabilir.

Bir yapı elemanının iki yüzü arasındaki sıcaklık farkı ihmal edilebilecek kadar az değilse (örneğin fabrika bacaları, sıcak su hazneleri vb.) bu sıcaklık farkından doğan etkiler de gözönüne alınmalıdır.

Yapısal çözümlemede iklim koşullarına uyularak sıcaklık değişimi için, [image] ile [image] arasındaki değerler alınmalıdır.

Hiperstatik taşıyıcı sistemlerin çözümünde ve çekme elemanlarında büzülmenin etkisi sıcaklık düşüşü şeklinde gözönüne alınabilir. Büzülmenin oluşturulabileceği birim kısaltmalar için, Madde3.3.4 ve Çizelge-3.3’ten yararlanılabilir.

Hiperstatik sistemlerde, sıcaklık değişimi veya büzülmenin uzun süreli etkileri hesaplanırken betonun elastisite modülü Madde 3.3.3 denklem (3.2)'den hesaplanan 1/3'ü olarak alınabilir.

Sünme hesabı için gerekli katsayılar Çizelge-3.3’ten alınmalıdır. Ancak sünme birim boy değişikliği hesaplanırken bağıntı (3.2) ile belirlenen elastisite modülü azaltılmadan aynen kullanılmalıdır.


7.2.4 - Hesap Açıklıkları ve Boyları

İki ucu serbest oturan veya ankastre olan kiriş ve döşemelerde mesnet ortasından, mesnet ortasına uzaklık, hesap açıklığı olarak varsayılmalıdır. Ancak bu açıklık hiçbir zaman 1,05 [image] 'den fazla olmamalıdır. , elemanın serbest açıklığıdır. Sürekli kiriş ve döşemelerde ise, mesnet ortasından mesnet ortasına olan uzunluk hesap açıklığı olarak varsayılmalıdır. Kolon serbest boyu, döşeme üstünden, yukarıda kolonu saran kirişlerin alt yüzüne kadar olan uzaklığıdır. Kirişsiz döşemelerde kolon serbest boyu döşeme üstünden, kolon başlığının alt düzeyine, kolon başlığı yoksa döşeme alt yüzüne kadar olan uzaklık olarak tanımlanır.


7.2.5 - Etkili Tabla Genişliği

Tablalı kesitlerin boyutlandırılmasında, yapısal çözümleme ve şekil değiştirme için gerekli eylemsizlik momentinin bulunmasında gözönüne alınacak tabla genişliği Şekil-7.1’den yararlanarak aşağıdaki bağıntılardan hesaplanmalıdır.

Simetrik kesitlerde:

                                                                                                                        (7.2)

simetrik olmayan kesitlerde

                                                                                                                       (7.1)

Ancak, kesit gövdesinin dışına taşan tabla genişliği kesitin her bir yanında tabla kalınlığının 6 katından ve komşu kiriş gövde yüzüne olan uzaklığın yarısından fazla olamaz( [image] veya [image] ).(7.1) ve (7.2) bağıntısındaki [image] iki moment sıfır noktası arasındaki uzaklık, l ise kirişin hesap açıklığıdır [image]. Daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda [image] için aşağıdaki değerler kullanılabilir.

Tek açıklıklı, basit mesnetli kirişler

Sürekli kirişler………kenar açıklık

Sürekli kirişler………orta açıklık

Konsol kirişlerde


7.2.6 - Nokta ve Çizgi Yüklerin Dağılışı

Plâkların eğilmeye göre hesabında:Üstünde s kalınlığında yük dağıtıcı bir tabaka bulunan veya bulunmayan, açıklığı l, kalınlığı h olan plâklar, (Şekil-7.2) tekil yüklerle tekerlek yükü ve makine ayakları için daha kesin hesap yapılmıyorsa, [image] değerlerinin  büyüğü genişliğindeki plâk şeridi bir kiriş gibi hesaplanmalıdır.

Çekme donatısı yönünde yüklerin [image] boyunda yayıldığı kabul edilebilir.

Kayma gerilmeleri hesabında plağın çalışan genişliği için:

 ve

değerlerinden büyüğü alınmalıdır.

Mesnedin hemen yakınında bulunan yükler için ise [image] alınmalıdır.


7.2.7 - Yeniden Dağılım (Uyum)

Sürekli eğilme elemanlarında, yapının doğrusal elastik davrandığı varsayımına dayanan bir çözümleme sonucu bulunan momentlerin en büyüğü (mesnet veya açıklık momenti) en fazla %15 azaltılabilir. Ancak bu yapılırken söz konusu açıklıktaki diğer momentler de denge koşulunu sağlayacak biçimde değiştirilmelidir.

En büyük momentin azaltılabilmesi için aşağıdaki koşulun sağlanması zorunludur.

veya                                                                                                                                      (7.3)

Dengeli donatı yüzdesi [image], 8.Bölüm, Bağıntı (8.18)’den hesaplanabilir.


7.3 - Kesit Hesabı

Yapıyı oluşturan elemanların kesitleri, çeşitli yük kombinezonlarına göre yapılan yapısal çözümleme sonucu bulunan en elverişsiz iç etkiler dikkate alınarak boyutlandırılmalı ve donatılmalıdır. Kesit hesabı için iki değişik yöntem kullanılabilir. Taşıma Gücü ve Emniyet Gerilmeleri Yöntemi.

Taşıma gücü, beton ve donatı çeliğinin gerçek davranışlarını temel alarak, kırılma anındaki kesit kapasitesini saptayan yöntemdir. Bu yöntemde gerilmelerin hesabı söz konusu değildir. Taşıma gücüne göre kesit hesabı Madde-8’de verilmiştir.

Emniyet gerilmeleri yöntemi, beton ve çeliğin doğrusal elastik davrandıkları varsayımı ile yapılan kesit hesabıdır. Emniyet Gerilmeleri yöntemine göre kesit hesabı Madde-9’da verilmiştir.


8.1.1 - Genel

Yapıya etkiyen yüklerin ve gerçek dayanımın hesaplardaki varsayılandan değişik olabileceği gözönünde bulundurularak, yük etkileri (yük, moment, kesme kuvveti, normal kuvvet vb.)belirli bir katsayı ile büyütülmeli, dayanım ise küçültülmelidir. Yük katsayısı olarak tanımlanan ve 1,0’dan büyük olan katsayı [image] yapı ömrüne ve bu süre içinde yükün göstereceği istatiksel değişime bağlı olarak saptanmalıdır. Dayanım katsayısı (veya malzeme katsayısı) olan [image]    ise, yapıdaki gerçek dayanımın hesaplarda varsayılandan düşük olma olasılığına göre saptanan, 1,0’den büyük bir katsayıdır. Yapının karakteristik dayanımı [image], yük etkisi ise [image] olduğuna göre, sağlanan yapı güvenliği aşağıdaki denkleme göre belirlenir.

                                                                                                                            (8.1)


8.1.2 - Yük ve Malzeme Katsayıları

Yük etkisinin karakteristik değeri [image], kullanım süresince bu değerden büyük değerler elde edilmesi belirli bir olasılıkla mümkün olan değerdir. Bu standartta karakteristik yük etkisi, TS 498 veya İmar İskân Bakanlığınca hazırlanan -Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik-te öngörülen yüklerdir.

Hesap yükü [image] ise, belirli bir yük katsayısı ile çarpılmış değerdir.

                                                                                                                               (8.2)

Yük katsayıları, yapıya etkiyen yüklerin nitelik ve niceliğe göre değişir. Öngörülen yük katsayıları ve değişik tür yüklerin birlikte etkidikleri durumlarda dikkate alınması gereken yük kombinezonları aşağıda verilmiştir.

Yalnız düşey yükler için:

İkinci kombinezondaki T, farklı oturma, sıcaklık farkı, büzülme vb. şekil değiştirmeler nedeni ile oluşan yük etkisidir. Bu kombinezon ancak bu tür etkilerin ihmal edilemeyeceği durumlarda dikkate alınmalıdır. Hareketli yükün öz ağırlığa oranının 1/3 veya daha az olduğu ve çerçeveyi oluşturan kirişlerin eşit açıklıklı veya en küçük açıklığın en büyük açıklığa oranının 0,8’den küçük olmadığı durumlarda, birinci yük kombinezonu basit olarak [image] alınabilir.

Rüzgar Yükünün söz konusu olduğu durumlarda;

                                                                                                                  (8.4)

veya

veya

Depremin söz konusu olduğu durumlarda

                                                                                                                   (8.5)

veya 1,4G + 1,6Q

veya

H ile gösterilen yatay toprak basıncı söz konusu olduğunda, yukarıdaki ilgili bağıntıya 1.6H eklenmelidir. Veya Q’nun H’yi azalttığı durumlarda 1,4 G yerine 0,9 G konulmalı, [image] ise sıfır alınmalıdır.

Malzemenin karakteristik dayanımı, istatiksel verilere dayanılarak belirlenen ve bu değerden daha düşük değerler elde edilmesi belirli bir olasılıkla mümkün olan dayanımdır. Karakteristik beton dayanımı, projede öngörülen değerdir. Karakteristik beton dayanımı, projede öngörülen değerdir. Karakteristik dayanımı, temel alan beton sınıfları Çizelge-3.1’de verilen minimum akma sınırı olarak alınabilir.

Hesaplarda kullanılacak -Malzeme hesap dayanımı- karakteristik malzeme dayanımı belirli bir -Malzeme katsayısına- bölünerek elde edilir. Beton ve çelik için hesap dayanımları aşağıda verilmiştir.

Beton için:

                                                                                 (8.6)

Çelik için:

                                                                                                                              (8.7)

yerinde dökülen beton için 1,5 öndöküm için ise 1,4 alınmalıdır. Betonda kalite denetiminin gerektiği gibi yapılamayacağı kuşkusu olan durumlarda   [image] veya daha büyük alınmalıdır. Donatı çeliği için ise [image] alınmalıdır. Örnek olmak üzere, çeşitli beton sınıflarının [image] ile hesaplanmış basınç ve çekme hesap dayanımları ile, donatı çeliklerinin hesap dayanımları Çizelge-8.1’’de verilmiştir.

ÇİZELGE 8.1-Malzemenin Hesap Dayanımları

		Hesap Dayanımları
	BS14 (C14)	BS16 (C16)	BS20 (C20)	BS25 (C25)	BS30 (C30)	BS35 (C35)	BS40 (C40)	BS45 (C45)	BS50 (C50)
	9,5 (95)	11 (110)	13 (130)	17 (170)	20 (200)	23 (230)	27 (270)	30 (300)	33 (330)
	0,85 (8,5)	0,90 (9,0)	1,00 (10,0)	1,15 (11,5)	1,25 (12,5)	1,35 (13,5)	1,45 (14,5)	1,55 (15,5)	1,65 (16,5)
	191 (1910) 365 (3650) 435 (4350)	191 (1910) 365 (3650) 435 (4350)	191 (1910) 365 (3650) 435 (4350)	191 (1910) 365 (3650) 435 (4350)	191 (1910) 365 (3650) 435 (4350)	191 (1910) 365 (3650) 435 (4350)	191 (1910) 365 (3650) 435 (4350)	191 (1910) 365 (3650) 435 (4350)	191 (1910) 365 (3650) 435 (4350)

Kullanım yükleri altında yapılacak kullanılırlık kontrolünde (çatlak veya şekil değiştirme) tüm malzeme ve yük katsayıları 1,0 alınmalıdır.


8.2.1 - Temel İlkeler ve Varsayımlar

Yapısal çözümleme, Madde-8.1.2’de öngörülen yük katsayıları ile yük kombinezonları saptandıktan sonra Madde-7.2’deki ilkelere göre yapılır. Bu çözümleme sonunda elde edilen kesit zorlamaları ve 8.1.2’de tanımlanan hesap dayanımları temel alınarak, kesit boyutlandırılır ve donatı hesaplanır.

Taşıma gücüne göre kesit hesabı, iç ve dış kuvvetler için yazılan denge denklemleri ile, gerekli sayıda uygunluk denklemlerinden yararlanarak yapılır.

Taşıma gücüne göre boyutlandırılan ve donatısı hesaplanan kesit, öngörülen yükler altında oluşacak zorlamaları güvenle taşıyabilecektir. Ancak söz konusu elemanın kullanım yükleri altında kabul edilebilir sınırlar ötesinde çatlama ve şekil değiştirme gösterip göstermeyeceği ayrıca kontrol edilmelidir.

Taşıma gücü hesabı için gerekli denge ve uygunluk denklemleri, aşağıda sıralanan varsayımlara dayandırılır.

−Şekil değişiminden önce düzlem olan kesit şekil değişiminden sonra da düzlem kalır. Aderans tamdır, yani donatı çubuğunun birim boy değişimi ile özdeştir.

−Taşıma gücüne erişildiğinde tarafsız eksene en uzak beton basınç lifindeki kısalma [image] varsayılmalıdır.

−Donatı çeliğinin gerilme-birim boy değişimi ilişkisi elasto-plastik varsayılacaktır. Başka bir deyişle donatı çeliğindeki gerilme aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

                                                                                                                      (8.8)

−Betonun çekme dayanımı ihmal edilmelidir.

−Betonarme kesit taşıma gücüne ulaştığında, gerilmeler birim şekil değiştirme ile orantılı değildir. Beton basınç bölgesindeki gerilme dağılımı için, geçerliliği deneysel verilerle kanıtlanmış herhangi bir dağılım kullanılabilir. Hesaplarda kolaylık sağlamak amacı ile bu dağılım, özellikleri Şekil-8.1 (c)’de gösterilen dikdörtgen varsayılabilir.

Bölüm 8.2.2, 8.2.3, 8.2.4, 8.2.5 ve 8.2.6’da verilen bağıntılar beton basınç bölgesindeki dağılım dikdörtgen varsayılarak çıkarılmıştır.

Donatı çeliğindeki birim uzama %10 ile sınırlanmıştır.

 katsayısı için öngörülen değerler Çizelge 8.2’de gösterilmiştir.

Şekil-8.1(c)’de gösterilen [image], beton basınç bloğu derinliğinin tarafsız eksen derinliğine oranıdır.  katsayısı için öngörülen değerler Çizelge-8.2’de gösterilmiştir.

ÇİZELGE 8.2- [image] Değerleri

Beton  Sınıfı
BS 14 (C14)	0,85
BS 16 (C16)	0,85
BS 20 (C20)	0,85
BS 25 (C25)	0,85
BS 30 (C30)	0,82
BS 35 (C35)	0,79
BS 40 (C40)	0,76
BS 45 (C45)	0,73
BS 50 (C50)	0,70


8.2.2 - Genel Çözüm (Dikdörtgen basınç dağılımına göre)

Herhangi bir geometriye sahip ve donatısı değişik düzeylere dağıtılmış bir kesitin taşıma gücünü hesaplamak için iki denge ve yeterli sayıda uygunluk denklemi yeterlidir.(Uygunluk denklemi sayısı donatı düzeyi sayısı kadar olmalıdır.)Şekil-8.2’den yararlanılarak aşağıdaki denge ve uygunluk denklemleri yazılabilir. Burada kesitin en az bir eksene göre simetrik olduğu ve kuvvetlerin bu eksenden geçen düzlemde bulunduğu varsayılmıştır.

Denge Denklemleri (Basınç gerilmeleri (+) alınmalıdır):

                                                                                                    (8.9)

                                                                           (8.10)

Uygunluk Denklemleri (kısalma ve basınç (+)):

                                                                                                              (8.11)

veya

                                                                                         (8.12)

= Donatının kesit ağırlık merkezinden uzaklığı. Ağırlık merkezinin aşağısında (çekme bölgesi) kalan donatı için [image] (-) alınmalıdır.

= Derinliği -a- ile sınırlanan beton kesitin alanı

 = Acc alanı ağırlık merkezinin, tarafsız eksene en uzak beton basınç lifine uzaklığı

 = Donatı düzeyi sayısı (Şekil-8.2’de n = 4)

= Donatıdaki gerilme. Basınç gerilmesi (+) alınmalıdır.

Denklem (8.9), (8.10) ve (8.11), basit eğilme, salt eksenel kuvvet veya bileşik eğilme ile zorlanan herhangi bir kesitin taşıma gücünü hesaplamak için yeterlidir. Bundan sonraki bölümlerde özel durumlar için bu üç genel denklemden elde edilen özel taşıma gücü denklemleri verilmiştir.


8.2.3 - Eksenel Basınç

Eksenel yük taşıyan yapı elemanlarının salt eksenel basınç taşıyor gibi boyutlandırılmasına ve donatı hesabı yapılmasına izin verilmez. Eksenel basınç altındaki elemanlar, Madde 8.2.6’da sözü edilen en küçük dış merkezlik dikkate alınarak, o bölümdeki kurallara göre hesaplanıp detaylandırılır.

Betonarme elemanlarının salt eksenel basınca göre hesaplanmasına izin verilmese de, bir sınır durumu olarak elemanların taşıma gücünü belirlemek gerekebilir. Eleman basit etriyeli de olsa fretli de olsa taşıma gücü aynı bağıntıdan hesaplanmalıdır.

                                                                                          (8.13)

Bağıntı (8.13)’ün fretli kolonlar için de geçerli olabilmesi için fret oranının -sınır fret- oranı olarak tanımlanandan az olmaması gerekir. Sınır fret oranı,

                                                                                                      (8.14)

                                                                                                               (8.15)

Bağıntıdaki [image] brüt alanı, Ack göbek alanı, [image] fret çubuğunun kesit alanı, D göbek çapı, s fret adım uzaklığı, [image] fret çubuğunun hesap dayanımı, [image]  ise bir katsayıdır.

katsayısı etriyeli kolonlar için 1,0, daha sünek bir davranış gösteren fretli kolonlar için ise 1,1 alınmalıdır.


8.2.4 - Eksenel Çekme

Eksenel çekme altındaki elemanların taşıma gücü, beton katkısı dikkate alınmaksızın, aşağıdaki denklemden hesaplanmalıdır.

                                                                                                                         (8.16)


8.2.5 - Basit Eğilme

( a )Genel

Herhangi bir kesit geometrisine sahip ve donatısı değişik düzeylere dağılmış bir kirişin taşıma gücü, bağıntı (8.9), (8.10) ve (8.12)’den N=0 varsayılarak hesaplanmalıdır. Basit donatılı dikdörtgen kesitler, tablalı kesitler ve çift donatılı dikdörtgen kesitler için basitleştirilmiş bağıntılar 8.2.5 (b), (c) ve (d)’de verilmiştir. Bu bağıntıların çıkarılmasında basınç bölgesindeki beton gerilme dağılımı dikdörtgen alınmıştır.

En küçük boyutlar ve donatı ile ilgili koşullar Madde 12.2.1 ve 12.2.2’de verilmiştir.

( b )Basit Donatılı Dikdörtgen Kesitler

Basit donatılı dikdörtgen kesitin taşıma gücü aşağıdaki bağıntılardan herhangi biriyle hesaplanabilir.

veya

                                                                                           (8.17)

Basit donatılı dikdörtgen kesitlerde, betondaki basınç ezilmesi ile donatı çeliğinin akmasının aynı anda oluştuğu sınır durumu belirleyen -dengeli donatı- yüzdesi bağıntı (8.18)’den hesaplanmalıdır.

                                                                                     (8.18)

Bağıntıdaki [image] çeliğin elastisite modülü olu [image] alınmalıdır. Dengeli moment için de aşağıdaki bağıntı geçerlidir.

                                                                                     (8.19)

( c )Çift donatılı dikdörtgen kesitler için Madde 8.2.2’de verilen genel bağıntılardan yararlanarak aşağıdaki üç bağıntı elde edilir.

                                                                                              (8.20)

                                                                              (8.21)

                                                                                                  (8.22)

Bağıntı (8.23)’teki koşulun sağlandığı durumlarda, Bağıntı (8.22)’ye gerek kalmaz ve (8.20) ve (8.21) nolu bağıntılarda [image] alınır.

                                                                                  (8.23)

Çift donatılı dikdörtgen kesitlerde dengeli donatı yüzdesi [image] aşağıdaki ifadeden elde edilmelidir.  bağıntı (8.18)’den hesaplanan değerdir. ise dengeli duruma göre hesaplanan basınç donatısındaki gerilmedir.

                                                                                                                  (8.24)

Bağıntı (8.23)’teki koşulun sağlandığı durumlarda dengeli donatı yüzdesi daha basite indirgenerek  olarak [image] gösterilebilir.

( d )Tablalı Kesitler

Beton basınç gerilmesi dağılımı, tabla eşit veya daha küçük olduğu durumlarda [image] kesitin taşıma gücü [image] yerine tabla genişliği konularak, bağıntı (8.17)’den hesaplanır.

olduğu durumlarda, tablalı kesitin taşıma gücü aşağıdaki bağıntıdan hesaplanır.

                                                                                   (8.25)

                                                                (8.26)

Dikdörtgen kesitler için tanımlanan K için,

                                                                                                                              (8.27)

Tablalı kesitlerdeki dengeli donatı yüzdesi aşağıda verilen bağıntıdan hesaplanabilir. Denklemdeki [image] Bağıntı (8.18)’deki değerdir.

                                                                                    (8.28)


8.2.6 - Bileşik Eğilme

Eğilme ve eksenel basınç altındaki elemanların taşıma gücü, Madde 8.2.1’deki temel ilke ve varsayımlardan yararlanarak yazılacak denge ve uygunluk denklemlerinden hesaplanmalıdır. Kesit hesaplarında temel alınacak moment, yapısal çözümlemeden elde edilen moment narinlik etkisine göre arttırılarak bulunmalıdır.

Yapısal çözümlemeden elde edilen moment aşağıda verilen en küçük dış merkezliğe göre hesaplanacak momentten az olmamalıdır.

Fretli kolonlar için       [image] veya

Etriyeli kolonlar için    [image] veya

Burada h kolon dış çapı veya eğilme yönündeki kolon boyutudur.

Kolonlardaki hesap eksenel yükü aşağıdaki bağıntıyı sağlamalıdır:

( a )Kesit Dayanımı İçin Genel Çözüm

Herhangi bir kesit geometrisine sahip ve donatısı değişik yüzeylere dağıtılmış bir kesitin taşıma gücü, (8.9), (8.10) ve (8.12) bağıntılarından yararlanarak hesaplanmalıdır. Bundan sonraki bölümde söz konusu denge ve uygunluk bağıntıları özel bir durum olan dikdörtgen kesitler için ve dikdörtgen basınç dağılımı için verilmiştir.

( b )Dikdörtgen Kesitler

Yalnız iki yüzünde donatısı bulunan dikdörtgen kesitler için (8.9), (8.10) ve (8.12) bağıntıları,

varsayımı ile basitleştirilerek aşağıdaki gibi yazılabilir,Şekil-8.3.

Denge Denklemleri:

                                                                                               (8.29)

                                                              (8.30)

 momentinin basınç oluşturduğu yüzdeki donatı alanıdır.

Donatıdaki gerilmelerin çekme olduğu durumlarda bu gerilmeler (-) olarak ifade edilmelidir.

                                                                                                          (8.31) [image]                                                                                                   (8.32)

İki yüzdeki donatının eşit olduğu durumlarda [image] alınmalıdır.

( c )İki Doğrultuda Bileşik Eğilme

İki doğrultuda bileşik eğilme altındaki kesitlerin taşıma gücü Madde 8.2.1’de belirlenen ilke ve varsayımlar temel alınarak hesaplanmalıdır. Hesaplarda, sözü edilen ilke ve varsayımları sağlayan, deneysel sonuçlarla uyum gösteren herhangi bir yöntem kullanılabilir.

Dikdörtgen kesitlerin yaklaşık hesabı için Bağıntı (8.33) kullanılabilir. Bağıntı ancak [image] olduğu durumlar için geçerlidir. Bu koşul sağlanmıyorsa eksenel yük ihmal edilerek kesit yalnız eğilme momentine göre hesaplanabilir.

                                                                                                         (8.33)

Denklemdeki [image], M=0 için kesitin taşıma gücü, [image] ve [image] bir doğrultuda bileşik eğilme altında taşıma güçleri, [image] ise iki doğrultuda bileşik eğilme altında taşıma gücüdür.

( d )Narinlik Etkisi

−Genel Yöntem

Eksenel basınç ile birlikte eğilmeye çalışan betonarme elemanların boyutlandırılıp donatılmasında, elemanın şekil değiştirmesi sonucu oluşacak ikinci mertebe momentleri de dikkate alınmalıdır. Şekil değiştirmelerin hesabı, betonarmenin doğrusal elastik olmayan gerçek davranışına göre yapılmalıdır.

Bu yapılmadığı takdirde eksenel basınç ve eğilmeye çalışan betonarme elemanların kesit hesabında temel alınacak moment, doğrusal elastik varsayımlara dayanan bir analiz sonucu bulunan momentin, aşağıda belirtilecek yönteme göre büyütülmesi ile elde edilir. Bu yaklaşık yöntem olarak tanımlanır.

Yaklaşık Yöntem (Moment Büyütme Yöntemi):

Moment büyütme yöntemi olarak adlandırılan bu yaklaşık çözüm, kolon boyunca enkesitin ve eksenel yükün sabit olduğu elemanlara uygulanabilir.

Narinlik oran [image] olduğu durumlarda da bu yöntem uygulanamaz, yukarıda sözü edilen genel çözüme gitmek zorunludur.

Şekil değiştirme nedeni ile oluşan ikinci mertebe momentinin, çerçevenin yanal yer değiştirme yapıp yapmaması ile yakın ilişkisi vardır. Taşıyıcı sistem perde, duvar gibi yanal yer değiştirmeyi önleyici elemanlarla rijitleştirilmiş ve bunlar birbirine yeterli rijitlikte elemanlarla bağlanmış, böylece aşağıdaki koşul sağlanmamışsa, yapının yanal yer değiştirme yapmadığı kabul edilebilir.

için [image]                                                                                                   (8.34)

 için,  [image]                                                                                  (8.35)

H = Temel üstünden ölçülen yapı yüksekliği

 = Yapıdaki düşey yüklerin toplamı

= Bütün düşey rijit elemanların brüt kesitlerinin eğilme rijitliklerinin toplamı(bu toplama, kolonlar dahil edilmeyecektir.)

n = Kat sayısı

Kolon boyu [image] döşemeler, kirişler veya yanal destek sağlayan diğer elemanlar arasındaki uzaklıktır. Kolon başlığı veya guselerin varolduğu durumlarda kolon boyu, guse veya başlık alt yüzünden ölçülecektir. Kolon etkili boyu yukarıda tanımlanan kolon boyunun  -k- katsayısı ile çarpılmasından elde edilir.-k- katsayısı kolon uç noktalarında bulunan eğilme elemanlarının rijitliğinin, kolon rijitliğine oranına bağlıdır. Eylemsizlik yarıçapı, yaklaşık olarak dikdörtgen kesitler için eğilme yönündeki kesit boyutunun %30’u, dairesel kolonlar için ise çapın %25’i olarak alınabilir. Diğer kesitlerde eylemsizlik yarıçapının hesabında beton brüt kesiti temel alınmalıdır. Yanal yer değiştirmesi önlenmiş kolonlar için, daha küçük alınabileceğini kanıtlayan etraflı bir analiz yapılmamışsa, k=1,0 alınmalıdır. Yanal yer değiştirme yapması önlenmemiş kolonlarda [image] ’dır.k katsayısı, daha gerçekçi yöntemler bulunmadığı durumlarda, Şekil-8.4’ten alınabilir. Şekildeki [image] ve [image] alt ve üst düğüm noktalarındaki göreli(relatif) rijitlik olup, Bağıntı (8.35)’ten hesaplanmalıdır. hesaplanırken yalnız eğilme yönündeki kirişler dikkate alınmalıdır.

                                                                                                                 (8.35)

Bağıntı (8.35) uygulanırken, kolonlar için brüt beton kesit eylemsizlik momentleri, temel alınmalıdır. Çatlamış kesit eylemsizlik momenti brüt kesit eylemsizlik momentinin %50’si alınabilir.

İkinci mertebe momentlerin küçük kaldığı durumlarda bu etki ihmal edilebilir ve kesit hesabında kullanılacak moment yapısal çözümlemeden elde edilen en büyük moment olarak alınabilir. Narinlik etkisinin ihmal edilebilmesi için aşağıdaki koşulların sağlanması gereklidir.

Yanal yer değiştirme yapması önlenmiş kolonlar için aşağıdaki koşul sağlandığı durumlarda, narinlik etkisi ihmal edilebilir.

                                                                                                                   (8.36)

ve [image] her yük kombinezonu için yapısal çözümlemeden elde edilen kolon uç momentleri- dir..Eğer [image] ve [image] momentleri kolonun aynı yüzünde basınç oluşturacak yönde ise, [image] oranı (+), tersi durumlarda (-) alınmalıdır.

Yanal yer değiştirme yapması önlenmemiş kolonlarda aşağıdaki koşul sağlanıyorsa, narinlik ihmal edilebilir.

                                                                                                                                (8.37)

Basınç elemanlarının hesabı, doğrusal elastik yapısal çözümleme sonucunda bulunan eksenel kuvvet ve bu çözümlemeden elde edilen uç momentin β katsayısı ile büyütülmüş değeri temel alınarak yapılır. Bağıntı (8.36) veya (8.37)’de belirlenen koşulların sağlandığı durumlarda [image] alınmalıdır.

Hesap momenti, [image]                                                                                          (8.38)

( [image] momenti en az dış merkezlik ile eksenel kuvvetin çarpımından elde edilenden az olmamalıdır.)

                                                                                                                   (8.39)

                                                                                                                        (8.40)

Daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda aşağıdaki bağıntı kullanılabilir:

                                                                                                              (8.41)

Bağıntıdaki [image] brüt beton kesitinin eğilme rijitliği, [image] ise basınç elemanına etkiyen kalıcı eksenel yükün toplam eksenel yüke oranıdır(bütün durumlar için pozitif).

Yanal yer değiştirmesi yapması önlenmiş ve iki ucu arasında yatay yük uygulanmamış basınç elemanları için [image] bağıntı (8.42)’den hesaplanmalıdır.

Yanal yer değiştirme yapması önlenmemiş yapılarda [image] katsayısı tüm kat kolonları için aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

                                                                                                                       (8.43)

Bağıntıdaki [image] ve [image], o kattaki basınç elemanlarının taşıdığı toplam eksenel ve toplam kritik burkulma yüküdür.

Kesit hesabı yapılırken Bağıntı (8.43)’de hesaplanan [image] katsayısına ek olarak, her kolon için Bağıntı (8.39)’dan bireysel [image] katsayısıda hesaplanmalıdır. Bireysel  [image] hesaplanırken [image] için Bağıntı(8.42)’den yararlanılmalıdır. Kesit hesabında temel alınacak moment bulunurken kat için bulunan  [image] ile yanal deplasman önlenmiş bireysel kolon için hesaplanan  [image] ’dan hangisi büyükse o dikkate alınmalıdır.

İki ekseni doğrultusunda eğilmeye çalışan basınç elemanları için, her iki doğrultudaki momentler  [image] katsayısı ile ayrı ayrı büyütülmeli ve hesapta bu momentler temel alınmalıdır.

Eğilme ve eksenel basınçla zorlanan kolonların en küçük boyutları ve donatıları ile ilgili koşullar Madde 12.3’te verilmiştir.


8.3.1 - Kesme ve Eğilme

( a )Genel

Betonarme yapı elemanlarında eğilme momenti ile birlikte etkiyen kesme kuvvetlerinin oluşturduğu asal çekme gerilmeleri beton ve uygun kayma donatısı ile karşılanmalı, asal basınç gerilmelerinin de, gövdede ezilme oluşturmayacak bir düzeyde tutulması sağlanmalıdır. Betonun hesapta kullanılacak basınç ve çekme dayanımları Madde 3.5 Çizelge-3.2’de verilmiştir.

( b )-Kayma Donatısı ile İlgili Koşullar

Döşeme ve temeller dışında eğilme ve kesmeye çalışan tüm betonarme elemanlarda, açıklık boyunca, Madde 12.2.3’de belirlenen minimum etriye alanının bulundurulması zorunludur.

Kayma donatısı, etriye, pilye ve hasır donatıdan oluşabilir.

( c )-Asal Çekme Gerilmelerine Karşı Güvenlik

Kayma donatısı hesabında kullanılacak kesme kuvveti [image], mesnet yüzünden d uzaklığında hesaplanmalıdır. Ancak mesnet olarak başka bir eğilme elemanına oturan kirişlerde mesnet yüzündeki kesme kuvveti temel alınmalıdır(dolaylı mesnet).

Hesaplanan kesme kuvveti [image], kesitin eğik çatlama dayanımından [image] az ise, kayma donatısı hesabına gerek yoktur. Ancak Madde 12.2.3’de belirlenen minimum etriyenin bulundurulması zorunludur. Kesitin eğik çatlama dayanımı, daha kesin hesaba gerek duyulmadığı durumlarda yaklaşık olarak aşağıdaki bağıntıdan hesaplanabilir.

                                                                                                                (8.44)

Hesaplanan kesme kuvvetinin eğik çatlama dayanımından fazla olduğu durumlarda [image] kayma donatısı hesabı yapılarak kesit dayanımının [image] ’ye eşit veya ondan büyük olduğu gösterilmelidir, [image]. Kesit dayanımı beton ve kayma donatısı katkılarının toplanması ile elde edilir. Aşağıdaki bağıntılardaki [image], kayma donatısının eleman eksenine göre eğimi, s ise eleman eksenine paralel aralığıdır.

                                                                                                                       (8.45)

                                                                          (8.46)

                                                                                                                        (8.47)

Mesnet yüzünden -d- uzaklığındaki kesme kuvveti için hesaplanan kayma donatısı, mesnet yüzüne kadar devam ettirilmelidir. Mesnet yakınında tekil bir yükün bulunma olasılığı varsa, mesnet yüzünden d uzaklığına kadar etriye aralığı yarıya indirilmelidir. Betonun, Madde 3.4’te öngörüldüğü gibi numune alınarak gerektiği gibi kontrol edilemeyeceği yapılarda, bağıntı (8.45)’de [image] varsayılmalıdır.

( d )Eğilmeye Ek Olarak Eksenel Kuvvetin Bulunduğu Durumlar

Eğilmeye ek olarak eksenel çekmenin bulunduğu durumlarda kesit dayanımı, Bağıntı (8.45)’in ikinci terimi ihmal edilerek hesaplanır. Ancak güvenilir bir yöntemle brüt beton alanı temel alınarak hesaplanan çekme gerilmesi [image] ’den küçükse, bu terim hesaba katılabilir.

Eksenel kuvvetin basınç olduğu durumlarda ise, (8.45) ve (8.47) bağıntılarındaki [image] terimi, aşağıdaki ifade ile çarpılır. Bağıntılarda, [image] hesapta kullanılan eksenel basınç kuvveti, [image] ise brüt beton alanıdır.

Bağıntıdaki [image]  veya [image] olarak ifade edilmelidir.

                                                                                                                          (8.48)

( e )Asal Basınç Gerilmelerine Karşı Güvenlik

Yüksek asal basınç gerilmeleri altında gövde betonunun ezilmesini önlemek amacıyla, kesme dayanımı aşağıdaki değerle sınırlanmıştır.

                                                                                                                 (8.49)

( f )Yüksekliği Değişen Elemanlar

Derinliği değişen elemanlarda beton basınç bileşkesinin ve donatıdaki çekme kuvvetinin kesme kuvveti yönündeki bileşenleri, bir artma söz konusu olduğu zaman dikkate alınmalıdır. Azalma söz konusu olduğu durumlarda ise bu azalma hesaplarda dikkate alınabilir veya ihmal edilebilir.

( g )Kısa Konsollar

Yükleme noktasından mesnet yüzüne olan uzaklığın, mesnetteki faydalı yüksekliğe oranı 1,0 veya daha küçük olan [image] konsollara kayma güvenliği hesabı bu bölümdeki ilkelere göre yapılmalıdır.

 olan konsollar:

Konsola oturan kirişlerde sıcaklık değişimi ve büzülme (rötre) gibi olaylar nedeni ile oluşan kısalma ve uzamalar, konsol üzerinde yatay kuvvetler oluştururlar. Özel önlemler alınmadıkça bunlar hesapta dikkate alınmalı ve konsolun kesme dayanımı (8.50) bağıntısında belirlenen değeri geçmemelidir.

                                                                                        (8.50)

Bağıntıdaki [image], eğilme ve yatay kuvveti karşılamak için gerekli çekme donatısı alanıdır. Donatı hesaplanırken moment kolu 0,8 d alınmalıdır.

Konsola oturan kirişlerde oluşacak eksenel uzama ve kısalmaların konsola aktarılması özel önlemlerle önlendiği durumlarda, kesme dayanımı aşağıda belirlenen değeri geçemez.

                                                                                      (8.51)

Bağıntıdaki, [image] , kirişin üst yüzünden 2/3 derinliğe kadar yayılan kapalı veya açık yatay etriyelerin alanıdır.

 Olan Konsollar:

Bu tür konsollarda asal gerilmelerden daha fazla, mesnet yüzündeki kesme gerilmeleri önemlidir.

Hesapta konsolun mesnetle birleştiği yerde düşey bir çatlağın oluştuğu varsayılacak ve çatlak yüzeyindeki göreli yer değiştirmelerin kesme-sürtünme donatısı ile karşılaşması sağlanacaktır. Çekme donatısı altına yatay olarak çeşitli düzeylerde yerleştirilecek kesme-sürtünme donatısının hesabı, aşağıdaki bağıntıya göre yapılmalıdır.

                                                                                                                                (8.52)

                                                                                                                       (8.53)

Bağıntılardaki [image] , kesme-sürtünme donatısı alanıdır ve yerleştirilmesi aynen [image] gibi yapılır. Sürtünme katsayısı olan [image] , yerine dökülen beton için 1,4, öndöküm için 1,0 alınmalıdır.

(8.52) bağıntısı ile belirlenen dayanım hiçbir zaman aşağıdaki değeri geçmesine izin verilmemelidir.

                                                                                                                     (8.54)

( j )Perde Duvarlar:

Kalınlığı b, derinliği h, yüksekliği ı olan betonarme perde duvarların kesme dayanımı hesaplanırken faydalı yükseklik d, basınç yüzünden çekme bileşkesine olan uzaklık olarak alınacak, ancak hiçbir zaman 0,8 h’dan büyük olmayacaktır.

Duvarın tabanından h/2 uzaklığına kadar olan bölgedeki hesap kesme kuvveti, tabandan h/2 uzaklığında bulunan kesme kuvvetine eşit kabul edilecektir.

Perde duvarlardaki gövde donatısı yatay ve düşey çubuklardan oluşur.

  olduğu durumlarda kayma donatısı hesabına gerek yoktur.

  olduğunda gerekli yatay donatı alanı (8.45) bağıntısından hesaplanmalıdır.

  olduğu durumlarda düşey donatı alanı en az yatay donatı kadar olmalı ve Madde 12.8.2’deki diğer koşullara uyulmalıdır.

Perde duvarlarda hesaplanan kesme kuvvetinin aşağıdaki değeri geçmesine izin verilmemelidir.

                                                                                                                         (8.56)


8.3.2 - Burulma ve Kesme

( a )Genel

Burulma, kesme ve eğilme altında zorlanan yapı elemanlarında oluşacak asal çekme gerilmeleri uygun kayma donatısı ile karşılanmalı,(burulmada pilyeler etkili değildir) asal basınç gerilmeleri ise, gövdede ezilme oluşturmayacak bir düzeyde tutulmalıdır.

Yapı sistemlerinde görülen burulma, denge ve uygunluk burulması olarak iki sınıfa ayrılır.

Denge Burulması:

Burulma çatlaması veya eğilmeden dolayı çekme donatısının akması, o kesitin çok az artan veya sabit kalan moment altında büyük dönmeler göstermesine neden olur. Elastik olmayan bu davranış, klasik mafsala benzediğinden, -plastik mafsal- olarak adlandırılır.

Denge burulmasının bulunduğu izostatik veya hiperstatik sistemlerde, burulma çatlaması veya donatı akma nedenleri ile plastik mafsallar oluşsa bile, burulma momentinin varlığı denge koşulları için zorunludur. Bu gibi durumlarda doğrusal elastik yapı analizi sonucu bulunan vurulma momentlerinin azaltılması veya ihmali söz konusu olamaz. Döner merdivenler, düzleminde eğri kirişler denge burulması için tipik örneklerdir.

Uygunluk Burulması

Uygunluk burulmasına ancak hiperstatik sistemlerde rastlanır. Uygunluk burulmasının söz konusu olduğu sistemlerde, burulma çatlaması ile oluşacak plastik mafsallar nedeni ile statik dengenin sağlanması için burulma momentine gerek kalmaz. Kenar kirişler, bir kirişin diğerlerine saplanması gibi pratikte en fazla rastlanan durumlar uygunluk burulmasıdır. Bu gibi durumlarda taşıma gücü ile kesitlerin boyutlandırılması yapılırken burulma momentinin varlığı ihmal edilebilir. Bu yapıldığı taktirde, bu ihmalin bitişikteki diğer elemanlara etkisi dikkate alınmalıdır. Uygunluk burulmasına maruz elemanlarda burulma donatısı hesabına gerek yoktur. Ancak, bu gibi durumlarda Madde 12.2.3’de belirlenen minimum donatı bulundurulmalı ve kullanılırlık kontrol edilmelidir(kullanılırlık, birim dönme açısını sınırlayarak yapılmalıdır. Bölüm 11).

( b )Eğik Çatlama Dayanımı

Burulma momentinin bulunduğu durumlarda eğik çatlama sınırı aşağıdaki bağıntıdan belirlenir.

                                                                                                                (8.57)

  (8.44) bağıntısından alınır, [image]  ise aşağıdaki gibi hesaplanır.

                                                                                                                         (8.58)

Bağıntı (8.58)’deki S, burulma dayanım momenti olup, daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda aşağıda gösterildiği gibi alınmalıdır:

Dikdörtgen kesit

Tablalı kesit

Dairesel veya dış bükey çokkenarlı kesit     [image]                                                           (8.59)

İnce çeperli (örneğin kutu,) kesitler, [image]  ise,

  ise,

Dayanım momenti için kullanılan işaretler aşağıda tanımlanmıştır.

x ,y Tablalı kesiti oluşturan dikdörtgenlerin kısa ve uzun kenarı, (Gövde dışına taşan tabla genişliği 3 [image] ’den fazla alınmamalıdır).

 Dairesel kesitin çapı, çok kenarlı kesitlerde kesit içine yerleştirilebilecek en büyük dairenin  çapı.

 Kutu kesitin et kalınlığı,

 Köşelerdeki boyuna donatı merkezlerini birleştiren sınır içinde kalan alan.

Bağıntı (8.57)’nin sol tarafı 1.0’den küçük olduğu durumlarda donatı hesabına gerek yoktur. Madde 12.2.3 belirlenen minimum donatı yeterli güvenliği sağlayacaktır.

( c )Kayma Donatısı Hesabı

Hesap kesme kuvveti ve burulma momenti, bağıntı (8.57)’nin sol tarafını 1,0’den büyük yapıyorsa, kayma donatısı hesabı gereklidir. Eğilme ve burulma için ayrı ayrı hesaplanan kayma donatı alanları toplanarak gerekli donatı alanı elde edilir. Burulma momentinin doğurduğu çekme gerilmelerinin karşılanmasında pilye etkili olamayacağından, kayma donatısı etriye ve boyuna donatının oluşturduğu kafesle sağlanır, [image] .Eğilmenin oluşturduğu eğik çekme gerilmeleri için gerekli etriye alanı, bağıntı (8.45) ve (8.46)’dan hesaplanır.

Burulma için gerekli etriye alanı da, [image] varsayımı ile aşağıdaki bağıntıdan hesaplanır [image] kesitte kesme için gerekli enine donatı alanıdır.Etriye çubuğunun kesit alanı [image], bu değer kol sayısına bölünerek bulunur.*).

                                                                                                                 (8.60)

Bağıntıdaki [image] , burulma için gerekli etriye çubuğunun kesit alanı, [image] ise köşelerdeki boyuna donatı merkezlerinin birleştirilmesiyle sınırlanan alandır. Burulmanın bulunduğu durumlarda, burulma için gerekli etriyeye eşit hacimde boyuna donatı bulundurulması zorunludur. Gerekli boyuna donatı alanı aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

                                                                                                            (8.61)

Eğilme için gerekli boyuna donatı ayrıca hesaplanarak yukarıdaki donatıya eklenir. Bağıntı (8.61)’deki [image] alanının çevresidir.

Bu şekildeki hesaplanan etriye ve boyuna donatı alanı hiçbir zaman Madde 12.2.3'de belirlenen minimum donatıdan az olmamalıdır.

( d )Eğilme ve Burulmada Asal Basınç Gerilmelerine Karşı Güvenlik

Gövdede oluşan asal basınç gerilmeleri, beton ezilme dayanımını aşmamalıdır.

                                                                                                                (8.62)


8.3.3 - Zımbalama Dayanımı

Belirli bir alana yayılmış yükler veya kolonlar tarafından yerel olarak yüklenen plakların zımbalamaya karşı dayanımı hesaplanmalı ve bunun hesap kesme kuvvetine eşit veya büyük olduğu kanıtlanmalıdır. .

Zımbalama dayanımının hesabında, yüklenen alana d/2 uzaklıkta oluşan [image] , çevresi ile belirlenen kesit alanı temel alınmalıdır.

Alan =

Zımbalama hesap yükü bu alan üzerinde oluşan kesme kuvvetlerinin toplamıdır. Şekil-8.5

                                                                                                                           (8.63)

 -Plağa uygulanan belirli alana yayılmış yük veya kolon yükü

 çevresi içinde kalan plak yüklerinin toplamı (döşemeler için döşeme yükü, sömeller için zemin gerilmelerinin toplamı).

Zımbalama dayanımı [image] aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

                                                                                                                     (8.64)

 =1,0 (eksenel yükleme durumunda)

                                                                                                                 (8.65)

(eksantrik yükleme durumunda)

e-Yalnız o kattaki yüklerden oluşan dış merkezlik

                                                                                                                            (8.66)

çevresini içine alan en küçük dikdörtgenin boyutları.  dış merkezlik yönündeki boyuttur [image] .

çevresi ile tanımlanan alanın dayanım momenti,

d-İki yöndeki faydalı yüksekliğin ortalaması,

Döşeme kenarında veya köşesinde olmayan dikdörtgen  veya dairesel yük alanları (veya kolonlar) için [image] daha basit olarak ifade edilebilir. Dikdörtgen yük alanları veya kolonlar için:

                                                                                                                (8.67)

Burada:

x ve y yönündeki dış merkezlik (eksantriklik),

çevresinin x ve y yönündeki boyutları

Dairesel yük alanları veya kolonlar için:

                                                                                                                     (8.68)

 dairesel yük alanı veya kolonun çapı:

Bağıntı (8.65), (8.67) veya (8.68)’deki eksantrisiteler hesaplanırken, kolonun iki yüzündeki döşeme momentlerinin toplamının %40’ı,alt ve üst kolonlardaki eksenel hesabı Şekil-8.5(c)’de gösterilmiştir.

Yüklenen alan kenarında 5d veya daha yakın uzaklıkta olan boşluklar, zımbalama çevresi hesaplanırken dikkate alınmalıdır. Boşluklar nedeni ile zımbalama çevresi [image] ’da yapılacak azaltma, yüklenen alan ağırlık merkezinden, döşeme boşluğu kenarlarına teğet çizilecek radyal doğruların içinde kalan çevre uzunluğu dikkate alınmayarak gerçekleştirilmelidir. Şekil-8.6 (a), (b) ve (c).

Yüklenen alan boyutlarının oranı 2,0’den fazla olduğu durumlarda, h=2b varsayımı ile hesaplanacak çevre hesapta esas alınmalıdır.(Şekil-8.6)(d).

Yükleme çevresinin içbükey olduğu durumlarda, teğet veya teğetlerde içbükeyliğin giderilmesinden sonra elde edilen çevre hesapta esas alınmalıdır. Şekil-8.6(e).

Plak kenarına veya köşelere yakın yük alanları ve kolonlar için (uzaklık <5d) zımbalama çevresi (Şekil-8.7)’de gösterilen iki seçenekten en küçüğü olarak alınmalıdır.

     (8.64) bağıntısı ile belirlenen zımbalama dayanımının uygun kayma donatısı ile arttırılması mümkündür. Ancak, kayma donatısının etkili olabilmesi için plak kalınlığının en az 25cm olması gerekir. Ayrıca, kayma donatısı ile arttırılan dayanım hiçbir zaman (8.64) bağıntısı ile belirlenen değerin 1,5 katını aşmamalıdır.


9.1 - Genel

Betonarme kesitlerin hesabında beton ve çeliğin doğrusal elastik davrandıkları varsayılarak elastisite teorisi uygulanabilir. Homojen kesit elde edebilmek amacı ile çeliğin eşdeğer beton alanına dönüştürülmesinde elastisite modülleri oranı [image]  alınmalıdır.

Emniyet gerilmeleri yöntemi ile hesap yapılırken, standart veya yönetmeliklerde öngörülen yükler aynen kullanılır(yük katsayısı ile çarpılmaz).

Bu yöntem uygulandığında, betona dönüştürülmüş eşdeğer kesit alanı temel alınarak hesaplanan gerilmeler (Çizelge-9.1)’deki değerleri geçmemelidir. Bu çizelgede kullanılarak yapılacak hesaplarda BS 14’ün önceki B 160, BS 20’nin önceki BS 255 ve BS 25’in önceki B 300 ile eşdeğer olduğu varsayılabilir. Bu eşdeğerlikler yalnız emniyet gerilmeleri için geçerlidir.


9.2.1 - Eksenel Basınç

Eksenel yük taşıyan yapı elemanlarının, salt eksenel basınç taşıyor gibi boyutlandırılmasına ve donatı hesabı yapılmasına izin verilmez. Analiz sonucu çıkan moment çok küçük de olsa, bu elemanların kesit hesabı, Madde 9.4’te sözü edilen en küçük eksantrisiteye göre ve o bölümdeki ilkelere göre yapılmalıdır.

Eksenel basınca göre kesit hesabına izin verilmese de, bir sınır durum olarak bu elemanların taşıyabileceği en büyük emniyetli yük aşağıdaki bağıntıdan hesaplanabilir.

                                                                                                            (9.1)

Bağıntıdaki [image] brüt beton alanı, [image] ise kesitteki toplam donatı alanıdır.  katsayısı etriyeli kolonlar için 1,0 fretli kolonlar için ise 1,1 alınmalıdır. Bağıntı (9.1)’in fretli kolonlar için kullanılabilmesi için, fret yüzdesinin Madde 8.2.3, Bağıntı (8.14)’te belirlenen değerden az olmaması gerekir.


9.2.2 - Eksenel Çekme

Eksenel çekme altındaki elemanların güvenle taşıyabilecekleri yük, beton katkısı ihmal edilerek aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

(9.2)

çeliğin emniyet gerilmesi [image], Çizelge-9.1 Bölüm-C’den alınmalıdır.


9.3 - Basit Eğilme

Basit eğilme altındaki kesitlerin hesabı, elastisite teorisine göre ve Madde 9.1’de belirlenen ilke ve varsayımlar temel alınarak yapılmalıdır. Kesit hesabında uzama ve kısalmaların tarafsız eksene olan uzaklıkta orantılı olduğu ve gerilmelerin elastik sınır içinde kaldığı varsayılmalıdır. Ayrıca, betondaki çekme gerilmeleri ihmal edilerek, kesitteki tüm çekme gerilmelerinin donatı tarafından alındığı varsayılmalıdır.

Tarafsız eksenin yeri saptanırken, çeliğin eşdeğer beton alanına dönüştürülmesiyle [image]  elde edilen homojen kesit temel alınmalıdır.

Yukarıda sıralanan ilke ve varsayımlara göre yapılan hesap sonucu elde edilen beton ve çelik gerilmelerinin, Çizelge-9.1’in A veya B bölümünde belirlenen emniyet gerilmelerini geçmesine izin verilmemelidir.


9.4.1 - Genel

Bileşik eğilme ile zorlanan elemanların kesit hesabı da Madde 9.3’te sözü edilen ilke ve varsayımlara göre yapılır. Kullanılacak emniyet gerilmeleri, Çizelge-9.1’in C bölümünde verilmiştir.

Yapısal çözümleme sonucu elde edilen moment aşağıda belirlenen değerlerden az ise, hesap momenti, eksenel yükün aşağıda gösterilen en az dış merkezlik ile çarpılması ile elde edilmelidir.

Fretli kolonlar için en küçük dış merkezlik 0,05 h veya 2,5 cm,

Etriyeli kolonlar için en küçük dış merkezlik 0,10 h veya 2,5 cm

Kesit hesabında temel alınacak moment, yapısal çözümlemeden elde edilen moment, narinlik etkisine göre arttırılarak bulunmalıdır.

Yapısal çözümlemeden (en elverişsiz yükleme durumuna göre) elde edilen normal kuvvet ve moment altında kesitte çekme gerilmesi oluşmadığı veya oluşan en büyük çekme gerilmesinin en büyük basınç gerilmesine oranının 1/4’ü geçmediği durumlarda beton çatlamamış varsayılarak betondaki çekme gerilmeleri de hesapta dikkate alınır. Gerilmelerin oranı 1/4’ü geçtiği durumlarda kesit çatlamış varsayılır ve betondaki çekme gerilmeleri yok sayılır.


9.4.2 - Narinlik Etkisi

Eksenel basınç ve eğilme altındaki betonarme elemanların boyutlandırılıp donatılmasında temel alınacak moment, yapısal çözümlemeden elde edilen moment narinlik etkisine göre çoğaltılarak bulunur.

Hesap momenti =  [image]                                                                                                       (9.3)

, çözümleme sonucu bulunan kolon uç momentlerinden büyük olanıdır. Büyütme katsayısı [image] ’nın hesabı Madde 8.2.6(d)’ye göre yapılmalıdır. Bağıntı (8.39) ve (8.43)’deki [image] ve [image], analiz sonucu elde edilen eksenel yükün 1,4 ile çarpılması ile bulunur.


9.5.1 - Kesme ve Eğilme

Betonarme yapı elemanlarında eğilme momenti ile birlikte etkiyen kesme kuvvetlerinin oluşturduğu asal çekme gerilmeleri beton uygun kayma donatısı ile karşılanmalı, asal basınç gerilmeleri de gövdede ezilme oluşmayacak bir düzeyde tutulmalıdır. Asal çekme ve basınç gerilmelerine bir ölçü olarak, hesaplanan ortalama kayma gerilmesi  [image] temel alınmalıdır. Kayma gerilmesi bulunurken dikkate alınacak kesme kuvveti V, mesnet yüzünden d uzaklığında hesaplanmalıdır. Ancak, mesnet olarak başka bir eğilme elemanına oturan kirişlerde, mesnet yüzündeki kesme kuvveti temel alınmalıdır.

Kayma gerilmesinin hesabı aşağıdaki bağıntıya göre yapılmalıdır.

(9.4)

Döşeme ve sömeller dışında, eğilme ve kesmeye çalışan tüm betonarme elemanlarda, açıklık boyunca Madde 12.2.3’de belirlenen minimum etriye alanının bulundurulması zorunludur.

İşletme yükleri altında, dişli döşemeler, kirişler ve çerçevelerde hesaplanan kayma gerilmeleri Çizelge-9.1 satır 10’daki değerleri aşmıyorsa, kayma donatısı hesabına gerek yoktur. Ancak bu gibi durumlarda Madde 12.2.3’de sözü edilen minimum etriyenin bulundurulması zorunludur.

Hesaplanan kayma gerilmesi Çizelge-9.1, satır 10’daki değerleri aşmıyorsa, kayma donatısı hesabına gerek yoktur. Ancak, bu gibi durumlarda Madde 12.2.3’de sözü edilen minimum etriyenin bulundurulması zorunludur.

Hesaplanan kayma gerilmesi Çizelge-9.1, satır 10’daki değerleri aşıyorsa, aşılan bölgelerde tüm asal çekme gerilmelerinin pilye ve etriyelerle, veya hasır donatı ile alındığı ve bunların gerektiği gibi dağıtıldığı gösterilmelidir. Pilye ve etriye kullanıldığı durumlarda etriyeler eşit aralıklarla konulmalı, pilyeler ise eşit kuvvet alacak biçimde yerleştirilmelidir. Gerekli kayma donatısının hesaplanmasında aşağıdaki bağıntılar kullanılmalıdır.

Etriye ve pilyeler için:

                                                                                                        (9.5)

Bağıntıdaki [image] , kayma donatısının eleman eksenine göre eğimi, [image] etriye veya pilyece karşılanması gereken kayma gerilmesi, [image]  ise kayma donatısı için öngörülen emniyet gerilmesidir.

Karesel ağlı hasır donatı için:

(9.6)

Etriye ve pilyelerin birlikte kullanıldığı durumlarda pilyece alınan kesme kuvveti, karşılanması gereken toplam kesme kuvvetinin %40’ını aşmamalı, ayrıca, pilyece karşılanan kayma gerilmesi [image] 2den fazla olmamalıdır.( [image]  değerleri Çizelge-9.1’den alınmalıdır).

Kesitte hesaplanan kayma gerilmesi Çizelge-9.1 satır 11.’deki değerleri aşarsa, aşmayıncaya kadar kesit büyütülmelidir.


9.5.2 - Burulma ve Kesme

Burulma, kesme ve eğilme altında zorlanan yapı elemanlarında oluşacak asal çekme gerilmeleri uygun kayma donatısı ile karşılanmalı (pilyeler burulma için etkili değildir), asal basınç gerilmeleri ise gövdede ezilme oluşturmayacak bir düzeyde tutulmalıdır.

Yapı sistemlerinde görülen burulma sorunu Denge ve Uygunluk Burulması olarak iki sınıfa ayrılır. Bunların tanımı Madde 8.3.2(a)’da yapılmıştır.

Kayma gerilmesi hesabı yapılırken, Madde 9.5.1’de tanımlanan eğilme kayma gerilmesi [image]  ile burulma kayma gerilmesi [image]  toplanmalıdır, [image] , Burulma gerilmesi yaklaşık olarak aşağıdaki bağıntıdan hesaplanabilir

(9.7)

Burulma mukavemet momenti olan S için Bağıntı (8.59)’da belirlenen değerler kullanılmalıdır.

İki kayma gerilmesinin toplanması ile elde edilen kayma gerilmesi [image] ,Çizelge-9.1 satır 14 veya 15 ‘teki değerleri geçmiyorsa(hangi satırın kullanılacağı [image] oranına bağlıdır), kayma donatısı hesabına gerek yoktur. Ancak, bu gibi durumlarda Madde 12.2.3’de sözü edilen minimum etriyenin bulundurulması zorunludur.

Hesaplanan toplam kayma gerilmesinin Çizelge 9.1 satır 14 veya 15’deki değerleri aşması durumunda tüm asal çekme gerilmelerinin etriyelerle karşılandığı gösterilmelidir.

Salt burulma için gerekli etriye ve boyuna çubuk alanları aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

Burada:

  =Etriye çubuğunun kesit alanı,

  =Köşelerdeki boyuna donatı merkezleri arasındaki alan

  = [image]  alanının çevre uzunluğu

  =Burulma için gerekli boyuna donatı alanı

  =Etriye çubuğu için emniyet gerilmesi

Kesme ve burulmanın birlikte etkidikleri durumlarda Çizelge-9.1 satır 14 veya 15’teki değerler geçiliyorsa, gerekli kayma donatısı alanı Bağıntı (9.5) ve (9.8)’de belirlenen kayma donatılarının toplanması ile elde edilmelidir. Ancak, Bağıntı (9.8) etriye çubuğunun kesit alanına göre yazıldığından, bu toplama yapılırken Bağıntı (9.5)’in sağ tarafı etriye kol sayısı n’ya bölünmelidir. İki bağıntının toplanması ile elde edilen etriye kesit alanı aşağıda verilmiştir.

                                                                                           (9.9)

Burulma için gerekli boyuna çubuk alanı ise Bağıntı (9.8)’den hesaplanmalıdır.

Bu şekilde hesaplanan etriye ve boyuna donatı alanı, Madde 12.3.2’de belirlenen en küçük değerlerden az olmamalı ve aynı bölümdeki yerleştirme koşullarına uyulmalıdır.

Kesitte hesaplanan toplam kayma gerilmeleri, [image] Çizelge-9.1, satır16’daki değerleri aşarsa, aşmayıncaya kadar kesit büyütülmelidir.


9.5.3 - Plak ve Döşemelerde Zımbalama

Belirli bir alana yayılmış yükler veya kolonlar tarafından yerel olarak yüklenen plaklardaki zımbalama gerilmesinin hesabında, yüklenen alana d/2 uzaklığında oluşan [image] çevresi ile belirlenen kesit alanı temel alınmalıdır. Zımbalama yükü, bu alan üzerinde oluşan kesme kuvvetlerinin toplamıdır. Şekil-8.5,

                                                                                                                         (9.10)

Burada:

  =Plağa uygulanan ve belirli alana yayılmış yük veya kolon yükü,

  çevresi içinde kalan plak yüklerinin toplamı

Zımbalama gerilmesi aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.

                                                                                                                     (9.11)

Eksenel yükleme durumunda [image] alınmalıdır.

Diğer durumlar için  [image]  değerleri Madde 8.3.3’’te verilmiştir.

Bağıntı (9.11) ile hesaplanan zımbalama kayma gerilmesi Çizelge-9.1 satır 9’da verilen değerleri aşmamalıdır. Kalınlığı 25 cm veya daha fazla olan plaklar için uygun kayma donatısı bulundurulsa bile Bağıntı (9.11)’den hesaplanan kayma gerilmelerinin Çizelge-9.1 satır, 9’daki değerlerin 1,5 katını aşmasına izin verilmez.

Yüklenen alan kenarına 5d veya daha yakın uzaklıkta olan boşluklar, zımbalama çevresi hesaplanırken dikkate alınmalıdır. Boşluklar nedeni ile zımbalama çevresinde yapılacak azaltma, yüklenen alan ağırlık merkezinden, döşeme boşluğu kenarına teğet çizilecek radyal doğruların içinde kalan çevre uzunluğu dikkate alınmayarak gerçekleştirilir. Şekil-8.6 (a) (b) ve (c).

Yükleme alanı boyutlarının oranı 2,0’dan fazla ise a=2b varsayımı ile hesaplanacak çevre hesaplarda temel alınmalıdır. Şekil-8.6(d).

Yükleme çevresinin içbükey olduğu durumlarda teğet veya teğetlerle içbükeyliğin giderilmesinden sonra elde edilen çevre temel alınmalıdır. Şekil-8.6(e)

Plak kenarına veya köşelerine yakın yük alanları ve kolonlar için (uzaklık<5d) zımbalama çevresi, Şekil-8.7’de gösterilen iki seçenekten en küçüğü olarak alınmalıdır.


10.1.1 - Duvar Altı Temelleri

Taşıyıcı duvarların bulunduğu yapılarda, bu duvarların taşıdıkları yüklerin zemine aktarılması, duvar altı temellerle sağlanır. Duvar altı temellerin genişliği zemin dayanımı dikkate alınarak saptanır. Temelin duvar ötesine taşan bölümü 1m. genişliğinde bir konsol kiriş gibi hesaplanır. Kesit hesabında temel alınacak kesme kuvveti duvar yüzünde, moment ise duvar kalınlığının 1/4‘ü kadar içerde bir noktada hesaplanır. Temel kalınlığı seçilirken kayma donatısı gerektirmeyecek bir dayanım sağlanmasına dikkat edilmelidir. ( [image] koşulunu sağlamalıdır).

Duvar kalınlığının 1/4’ünde bulunan moment temel alınarak ve homojen çatlamamış kesit varsayımı ile hesaplanan en büyük çekme gerilmesi, [image] ’den küçük olduğu durumlarda enine doğrultuda (duvar eksenine dik) donatı bulundurulmasına gerek yoktur.  katsayısı taşıma gücü hesabı için 1,3 emniyet gerilmeleri için ise 0,9 alınmalıdır.

Boyuna doğrultuda ise, Madde 12.4.1’de sözü edilen minimum donatının bulundurulması zorunludur.


10.1.2 - Tekil Temeller

Tekil kolon temellerinin hesabı yapılırken eksenel yük ile birlikte kolon alt ucuna etkiyen moment de dikkate alınmalıdır. Boyutlandırma ve donatı hesabında, eğilme, eğilme kesmesi ve zımbalama için ayrı ayrı hesap yapılmalı ve donatının yeterli kenetlenme boyuna sahip olduğu kanıtlanmalıdır.

Eğilme için daha kesin hesap gerekmiyorsa kolon yüzeylerinden dışarı taşan temel parçaları ayrı ayrı, tek yönde çalışan bir konsol kiriş gibi hesaplanabilir. Bu durumda moment ve kesme için kritik kesitin kolon yüzünde olduğu varsayılmalıdır.

Zımbalama hesabı ise Madde 8.3.3 veya 9.5.3’e göre yapılmalıdır.

Bu tür temeller için öngörülen yapımla ilgili detaylar Madde 12.4.2’de verilmiştir.


10.1.3 - Şerit (Sürekli) Temeller

Şerit temeller birden fazla kolonun temelinin bir arada yapılmasıyla oluşur. Şerit temeller bir kirişe oturtulmuş kolonlar görünüşündedir. Ancak bu tür elemanların, yükleri aşağıdan yukarıya doğru alan (zeminden) ters dönmüş tablalı kiriş gibi hesaplanmalarına izin verilmez.

Şerit temeller için daha doğru çözüm, temelin elastik zemine oturan sonlu bir kiriş olarak hesaplanmasıdır. Ancak bazı önemli durumlar dışında basitleştirici varsayımlar yapılarak yaklaşık bir çözüme gidilebilir.

Üzerinde yalnız iki kolonun oturduğu şerit temellerde boyutlar saptanırken kolonlardan gelen yüklerin bileşkesi ile geometrik ağırlık merkezinin çalışması sağlanmalıdır. Temel tabanı planda üçgen veya trapez olabilir.


10.1.4 - Radyeler

Plak veya plak kirişlerden oluşan radyelerin hesabı elastik zemine oturan plak teorisine göre veya gerçekçiliği kanıtlanmış yaklaşık bir yönteme göre yapılmalıdır.


10.2.1 - Bir Doğrultuda Çalışan Plaklar

Düzgün yayılı yük altında uzun kenarın kısa kenara oranı 2.0’den büyük olan (m>2.0) betonarme plaklarda yükün tamamının kısa doğrultuda taşındığı varsayılabilir. Bu durumda asal donatı yalnız kısa doğrultuda yerleştirilir, uzun yönde dağıtma donatısı bulundurulur.

Yerüstü yapılarda sürekli plakların yayılı yükler altındaki momentleri, mesnetlerinde serbestçe dönebilen sürekli kiriş teorisine göre hesaplanabilir. Çelik kirişler üzerine oturan plaklarda da, plak üstü çelik kiriş üstünden en az 4 cm yukarıda ise aynı yöntem uygulanabilir.

Yerüstü yapıları plaklarında moment eğrileri mesnetlerde parabol olarak yuvarlatılabilir. Bu durumda hesaplarda temel alınacak mesnet yüzündeki moment, mesnet ortasındaki moment aşağıda gösterildiği biçimde azaltılarak bulunur. Ancak, duvara oturan plakların duvar ortasındaki yuvarlatılmış mesnet momentleri düzeltilmeden hesapta temel alınır. Mesnedin kiriş olduğu durumlarda [image] . Azaltma terimlerindeki V, mesnet yüzündeki kesme kuvveti, a ise mesnet genişliğidir. Mesnet genişliği a, açıklığın 0,175’inden fazla alınmamalıdır. Ayrıca düzeltilmiş mesnet momentleri [image] ’den az olmamalıdır.

Betonarme kirişler arasında uzanan sürekli plaklarda, hareketli yükten doğabilecek negatif açıklık momentleri, kirişlerin burulma rijitlikleri nedeni ile, yarı değerleri ile hesaba katılabilir.

Sürekli plakların açıklıkta hesaplanan pozitif momentleri, iki ucun ankastre varsayılması ile elde edilecek momentten küçükse, kesit hesabında ankastre açıklık donatısının 1/2’si kadar donatı (üstte) bulundurulmalıdır.

Sürekli plakların kenar mesnetlerinde yapım düzeni nedeni ile serbestçe dönme önlenmişse, bu mesnette en az açıklık donatısının 1/2’si kadar donatı (üstte) bulundurulmalıdır.

Eşit açıklıklı veya en küçük açıklığın en büyüğe oranı 0,8’den küçük olmayan sürekli plaklar için, hareketli yükün öz ağırlığa oranının 0,5’den küçük olduğu eşit yayılı yük durumunda, momentler aşağıdaki verilen katsayılardan yaklaşık olarak hesaplanabilir.

Pozitif Açıklık Momentleri

Guseli (guse boyu en az 1/10 ve yükseklik en az 1/30 ise):

Kenar açıklık

İç açıklık

Gusesiz:

Kenar açıklık

İç açıklık

Mesnet momentleri

İki açıklıklı plaklarda:

İkiden fazla açıklıklı plaklarda:

Kenar açıklığın iç mesnetinde

Diğer iç mesnetlerde

Eşit olamayan açıklıklarda, mesnet momenti hesaplanırken, komşu açıklıkların ve yüklerin aritmetik ortalaması alınmalıdır.

Bir doğrultuda donatılı plaklar için öngörülen en az kalınlık, asal ve dağıtma donatısı ile ilgili koşullar Madde 12.5.1’de verilmiştir.


10.2.2 - Bir Doğrultuda Çalışan Dişli Döşemeler

Serbest aralıkları 70 cm’yi geçmeyecek bir biçimde düzenlenmiş kirişlerden oluşan döşemeler -Dişli Döşeme- olarak tanımlanır. Dişler arası boş bırakılabileceği gibi, taşıyıcı olmayan hafif boşluklu pişmiş toprak, beton ve benzeri bloklarla doldurulabilir.

Dişli döşemelerin açıklık kesitleri tablalı kesit olarak boyutlandırılır. Sürekli dişli döşemelerin momentleri, mesnetlerinde serbestçe dönebilen sürekli kirişler gibi hesaplanabilir. Açıklıkların eşit, veya en küçük açıklığın en büyük açıklığa oranının 0,8’den küçük olmadığı ve [image] olduğu durumlarda momentler, Madde 10.2.1’de bir doğrultuda çalışan plaklar için öngörülen koşullar ve moment katsayıları ile hesaplanabilir.

Hesapta kullanılacak mesnet yüzündeki negatif moment, mesnet ortasında hesaplanan moment [image]  kadar azaltılarak bulunur. 'in hesabı Madde 10.2.1’de belirlenen ilkelere göre yapılmalıdır.

Dişli döşemelerin boyut ve donatı açısından uymaları gereken koşullar ve enine dişlerle ilgili ilkeler Madde 12.5.2’de verilmiştir.


10.2.3 - İki Doğrultuda Çalışan Plaklar

İki doğrultuda çalışan plaklar kiriş ve duvarlara oturabileceği gibi, doğrudan kolonlara da oturabilir. Aşağıdaki yöntemler çift doğrultuda çalışan plaklardan yalnız dikdörtgen olanlar için geçerlidir.

a)Eşdeğer Çerçeve Yöntemi

b)İki Doğrultuda Donatılı Döşemeler İçin Yaklaşık Yöntem

c)İki Doğrultuda Donatılı Kirişsiz Döşemeler İçin Yaklaşık Yöntem

İki doğrultuda çalışan sürekli plakların hesabı, (kirişli ve kirişsiz döşemeler) -(a) Eşdeğer Çerçeve Yöntemi- veya geçerliliği kanıtlanmış diğer yöntemlerle yapılmalıdır. Açıklıkların birbirinden fazla farklı olmadığı veya daha kesin hesaba gerek duyulmadığı durumlarda kirişli ve kirişsiz döşemeler için aşağıda (b) ve (c)’de verilen iki ayrı yaklaşık yöntem veya doğruluğu deneysel olarak da  kanıtlanmış diğer yaklaşık yöntemler de uygulanabilir.

İki doğrultuda çalışan plakların moment ve kaymaya göre hesabı yapılırken, genişliği kolon akslarının iki yönündeki döşeme ortaları arasındaki uzaklık kadar olan döşeme şeridi temel alınır. Bu şerit, varsa moment hesaplanan yönde kolondan kolona uzanan kirişleri de içerir.

Yukarıda tanımlanan döşeme şeridi için hesaplanan momentler Şekil-10.1’de gösterilen kolon ve orta şeritler arasında paylaştırılmalıdır.

Kolon şeridinin genişliği, kolon (veya perde) aksının her iki yönünde 0,25 [image] veya 0,25 [image] ’den küçük olanı temel alınarak belirlenir. Şekil-10.1(a).

Kolon şeridi, varsa kirişleri de kapsar, Şekil-10.1(b).Kolon şeritleri arasında kalan döşeme parçası da orta şerit olarak tanımlanır.   moment hesaplanan yöndeki döşeme açıklığı, [image] ise ona dik yöndeki döşeme açıklığıdır.

Kirişsiz döşemeler başlıklı veya başlıksız yapılabilir,Şekil-10.2 (a), (b) ve (c).Kolon başlığında [image] ’den daha dik olan parça hesapta gözönüne alınmalıdır. Şekil-10.2 (d).

Kirişsiz döşemelerde zımbalama dayanımı Madde 8.3.3 veya 9.5.3’deki ilkelere göre kontrol edilmelidir. Başlıklı ve başlıksız döşemeler için zımbalama çevresinin konumu Şekil-10.2(a), (b) ve (c)’de gösterilmiştir.

İki doğrultuda çalışan kirişli ve kirişsiz döşemelerle ilgili yapımsal koşullar (donatı, boyutlar vb). Madde 12.5.3’de verilmiştir.

Kirişsiz döşemelerde, dayanım ve kullanılırlığın sağlandığının kanıtlanması koşulu ile herhangi bir boyutta boşluk bırakılabilir. Döşemedeki boşlukların aşağıdaki koşulları sağladığı durumlarda bu kanıtlamaya gerek yoktur.

İki dik doğrultudaki orta şeritlerin kesiştiği bölgede, gereken donatının yerleştirilebildiği durumlarda,

İki dik doğrultudaki kolon şeridinin kesiştiği bölgede, boşluğun en büyük boyutunun, kolon şeridi genişliğinin 1/8’inden fazla olmadığı durumlarda (boşluklar nedeni ile yerleştirilemeyen donatı boşluk kenarlarına konulmalıdır).

Bir kolon şeridi ile orta şeridin kesişmesi ile oluşan bölgede bu şeritlerin donatısının 1/4’ten fazlası boşlukça kesilmemelidir. Ayrıca, boşluk nedeni ile yerleştirilemeyen donatı boşluk kenarına konmalıdır.

Boşluklar dikkate alınarak hesaplanan zımbalama dayanımı Madde 8.3.3 veya 8.5.3’te öngörülen güvenliği sağlamalıdır.

a-Eşdeğer Çerçeve Yöntemi (Genel Yöntem)

Eşdeğer çerçeve yöntemi hem kirişli hem de kirişsiz döşemeler için geçerlidir. Bu yöntemle yapının iki yönde kolonlar veya duvarlar ile, döşeme-kiriş elemanlarından oluşan eşdeğer çerçevelerle temsil edilebileceği varsayılır. Döşeme-kiriş elemanları, genişliği kolon (veya perde) aksının iki tarafındaki döşeme açıklık ortaları arasındaki uzaklık kadar olan ve bir kolon aksından (veya perde) diğer kolon aksına (veya perde) uzanan yatay elemanlardır. Kenar çerçeveler için döşeme-kiriş elemanının genişliği, kenardan döşeme açıklık ortasına olan  uzaklıktır. Döşeme-kiriş elemanları, varsa çerçeve doğrultusundaki kirişleri de içermektedir. Eşdeğer çerçeve Şekil-10.3’te gösterilmiştir.

Yukarıda tanımlanan eşdeğer çerçeve, öngörülen tüm yükleri o yönde taşıdığı varsayılarak hesaplanmalıdır. Çerçeve analizi yapılırken tüm katlar dikkate alınabileceği gibi, düşey yükler için kolonların (veya perde) üst döşeme ve alt döşeme düzeylerinde ankastre olduğu varsayılarak, her kat ayrı ayrı incelenebilir. Kolon boyu, döşeme kalınlığı ortasından diğer döşeme kalınlığı ortasına olan uzaklık olarak tanımlanır.

Kolon (veya perde), varsa kolon başlıkları dışında kalan döşeme-kiriş elemanlarının eylemsizlik momentleri brüt beton kesitine göre hesaplanmalıdır. Kolon (veya perde) aksı ile kolon (veya perde) yüzü arasında kalan döşeme-kiriş parçasının eylemsizlik momenti ise, açıklıktaki eylemsizlik momenti [image] ’ye bölünerek bulunmalıdır. Şekil-10.4(a).  kolonun çerçeve yönüne dik kesit boyutu, [image]  ise çerçeve yönüne dik döşeme açıklığıdır.

Eşdeğer çerçevedeki kolonların eğilme rijitlikleri hesaplanırken, altta döşeme üstünden, yukarıda kiriş alt düzeyine (kiriş yoksa, döşeme veya varsa başlık alt düzeyi) kadar olan kolon parçasının eylemsizlik momenti, kolon brüt beton kesiti temel alınarak hesaplanmalıdır. Üstte, kiriş alt düzeyinden (kiriş yoksa döşeme veya varsa kolon başlığı alt düzeyi) döşeme ortasına kadar olan kolon parçasının eylemsizlik momenti sonsuz alınmalıdır. Benzer biçimde altta, döşeme ortasından döşeme üstüne kadar olan kolon parçasının eylemsizlik momenti de sonsuz varsayılabilir.

Çerçeveye dik yönde kolona saplanan döşeme-kiriş veya kiriş yoksa yalnız döşemenin burulma rijitliklerinin kolon eğilme rijitliğine etkileri de dikkate alınmalıdır. Burulma elemanlarını de içeren kolon eşdeğer eğilme rijitliği [image] aşağıdaki bağıntıdan hesaplanabilir.

                                                                                                               (10.1)

Denklemdeki [image] alt ve üstteki kolonların gerçek eğilme rijitliklerinin toplamı, [image] ise, çerçeveye dik yönde kolona saplanan döşeme-kiriş elemanlarının burulma rijitliklerinin toplamıdır.

Kolona çerçeveye dik yönde saplanan elemanların burulma rijitliği hesabında dikkate alınacak genişlikleri, aşağıda verilen iki seçenekten en büyüğü olarak alınmalıdır.

Kolon veya varsa kolon başlığının çerçeve yönündeki kesit boyutu,

Çerçeveye dik yönde kolona saplanan kiriş ve döşemenin oluşturduğu tablalı kesit. Tablalı kesitte gövde dışına taşan tabla genişliği, her iki yönde de ayrı ayrı döşeme kalınlığının 4 katını geçmemelidir.

Kolona çerçeveye dik yönde saplanan döşeme-kiriş elemanlarının burulma rijitlikleri Bağıntı (10.2)’den hesaplanmalıdır.

                                                                                                                (10.2)

Bağıntıdaki [image]  çerçeveye dik yöndeki döşeme açıklığı, [image]  kolon kesitinin, varsa başlığının çerçeveye dik yöndeki boyutudur. Bağıntıdaki katsayı C’de Bağıntı (10.3)’ten hesaplanmalıdır .C için hesap yapılırken kesit, kısa kenarı x, uzun kenarı y olan dikdörtgenlere bölünmelidir.

                                                                                                               (10.3)

Kolon veya duvarlar arasında eşdeğer çerçeve yönünde kirişlerin bulunduğu durumlarda, bağıntı (10.2)’den hesaplanan [image]  değeri, kiriş dikkate alınarak hesaplanan eylemsizlik momentinin, salt döşeme eylemsizlik momentine oranı ile çarpılmalıdır.

                                                                                                                               (10.4)

Bağıntıdaki [image]  döşeme-kiriş kesitinin (tablalı kesit) eylemsizlik momenti, [image]  ise salt döşeme kesitinin eylemsizlik momentidir.

Eşdeğer çerçeve çözümlemesi yapılırken hareketli yüklerin en elverişsiz durumu dikkate alınmalıdır. Ancak hareketli yükün ölü yüke oranının 3/4’ü geçmediği durumlarda, hareketli yükün tüm açıklıklarda aynı anda var olduğu kabul edilebilir.

Hesaplarda temel alınacak mesnet momenti kolon (veya perde) yüzündeki moment olmalıdır. Bu değer mesnet ortasındaki kolon momenti, [image]  kadar azaltılarak bulunur.

                                                                                                                         (10.5)

Bağıntıda, mesnet genişliği temsil eden -a-, 0,175 [image] ’den büyük olduğu durumlarda [image]  alınmalıdır.

Kolon kesiti dairesel  veya çok kenar olduğu durumlarda bunlar aynı alanı veren kare kesitlere dönüştürülebilirler. Eşdeğer çerçeve çözümlemesi sonucu bulunan açıklık ve mesnet momentlerinin kolon şeridince alınan yüzdeleri Çizelge 10.1, 10.2 ve 10.3 te verilmiştir. Çizelgelerdeki [image] çerçeve yönündeki [image]  ise ona dik yöndeki açıklıktır.  çerçeve yönündeki kiriş eğilme rijitliğinin eşdeğer çerçeveyi oluşturan döşeme eğilme rijitliğine oranıdır, [image] .   ise, kenar kirişin burulma rijitliğinin kiriş açıklığı genişliğinde olan döşeme parçasının eğilme rijitliğine oranıdır.

Çizelgelerdeki ara değerler için doğrusal enterpolasyon yapılabilir.

ÇİZELGE 10.1-Kolon Şeritlerine Giden Açıklık Momenti Yüzdesi

	0,5	1,0	2,0
	% 60	%60	%60
	% 90	% 75	%45

ÇİZELGE 10.2-Kolon Şeridine Giden Mesnet Momenti Yüzdesi (Ara Mesnet)

	0,5	1,0	2,0
	% 75	%75	%75
	% 90	% 75	%45
ÇİZELGE 10.3-Kolon Şeridine Giden Mesnet Momenti Yüzdesi (Kenar Mesnet)

	0,5	0,5	1,0	2,0
		%100 %75	%100 %75	%100 %75
		%100 %90	% 100 %75	%100 %45

Döşemenin kirişlere oturduğu durumlarda kolon şeridi için bulunan momentler döşeme ve kiriş arasında paylaştırılmalıdır.

- [image] olduğu kolon şeridi momentinin %85’inin kirişe gittiği varsayılmalıdır.

- [image] ’nın 0 ve 1,0 arasında olduğu durumlarda kirişin aldığı momentin toplam kolon şeridi momentine oranı,%0 ile %85 arasında doğrusal enterpolasyon yapılarak bulunmalıdır.

b-İki Doğrultuda Çalışan Döşemeler İçin Yaklaşık Yöntem

kirişli döşeme sistemlerinde açıklıkların birbirinden fazla farklı olmadığı veya daha kesin hesabın gerekli olmadığı durumlarda bu yöntem kullanılabilir.

Moment hesaplarında, negatif moment için plak mesnedi iç yüzü düzlemindeki kesit, pozitif moment için ise plak açıklık ortasındaki kesit temel alınmalıdır.

Döşeme momenti Çizelge-10.4’te sınır koşulları ve uzun kenarın kısa kenara oranına göre(m) belirlenen [image] katsayısı kullanılarak hesaplanmalıdır. Bağıntıdaki [image] kısa doğrultudaki serbest açıklıktır.

                                                                                                                        (10.6)

Bağıntı (10.6) aracılığı ile hesaplanan momentler Madde 10.2.3(a)’da tanımlanan orta şeritler için geçerlidir. Kolon şeritleri için bulunan moment 2/3 ile çarpılmalıdır. Ancak açıklığı fazla olmayan döşemeler için bulunan moment, döşeme genişliği boyunca geçerli sayılabilir.

Ara mesnetin bir tarafındaki negatif moment diğer taraftakinin 0,8 katından az ise, aradaki farkın 2/3’ü bitişik plaklara rijitlikleri oranında dağıtılmalıdır. Bu yöntemde mesnet momentlerinin düzeltilmesine gerek yoktur.

Döşemenin serbestçe oturduğu varsayılan kenarlarında dönmenin herhangi bir yapısal düzenleme ile engellenmesi durumunda, kenarlarda meydana gelecek negatif moment, Çizelge-10.4’de döşeme açıklık ortası için verilen pozitif momentin belirli bir yüzdesi olarak alınmalıdır. Dönmenin tam engellendiği durumlarda bu yüzde %66, diğer durumlarda %56 varsayılabilir.

Döşemenin bu yöntemle hesaplandığı durumlarda yükün mesnetlere dağılışı, köşelerin açı ortasından [image] çizilen doğrularla uzun kenara paralel plak orta çizgisinin ayırdığı alana göre hesaplanır.

Plak kenarındaki menet kirişlerinin eğilme momentinin hesabında bu yük dağılışlarına eşdeğer olarak aşağıdaki eşit yayılı yük temel alınabilir.

Kısa açıklık için [image]                                                                                                            (10.7)

Uzun açıklık için [image]                                                                                             (10.8)

Yukarıdaki bağıntıda [image]  ve [image]  serbest açıklıktır.

Döşeme köşelerinde, köşeyi meydana getiren kenarlar üzerinde döşeme sürekli değilse burulma donatısı gerekir.

Bu donatı köşeyi içine alan kenarların hiçbirisinin sürekli olmaması halinde, kenarlara paralel iki kat üstte ve iki kat altta, uzunlukları küçük açıklığın 1/5’i kadar, her kat donatısının alanı, maksimum pozitif momentine göre döşemenin metresi için bulunan donatının 3/4’ü olmak üzere düzenlenmelidir. Köşeyi içine alan kenarlardan birisi üzerinde döşemenin sürekli olması halinde, önceki paragrafta verilen donatı yarısına kadar azaltılabilir. Burada öngörülen donatı hiçbir başka amaçla kullanılmamalıdır.

c-Çift Yönde Donatılı Kirişsiz Döşemeler İçin Yaklaşık Yöntem

Aşağıda sıralanan koşulları sağlayan kirişsiz döşemelerin hesabı bu yaklaşık yönteme göre yapılabilir.

Her yönde en az açıklık olmalıdır.

Uzun kenarın kısa kenara oranı, 2,0’den fazla olmamalıdır.

Herhangi bir yöndeki plak açıklıkları arasındaki fark, en büyük açıklığın %33’ünden fazla olmamalıdır.

Herhangi bir kolonun çerçeve aksından kaçıklığı, moment hesaplanan yöndeki açıklığın %10’undan fazla olmamalıdır.

Yöntem yalnız düşey yükler için geçerlidir. Ayrıca, hareketli yükün de ölü yükün üç katından fazla olmaması gerekir.

Yukarıdaki koşulları sağlayan döşemeler için zımbalama hesabı Madde 8.6.3 veya 9.5.3’teki ilkelere göre ve Şekil-10.2’de gösterilen zımbalama çevresi dikkate alınarak yapılmalıdır.

Herhangi bir döşeme açıklığında, pozitif açıklık ve ortalama negatif mesnet momentlerinin toplamı aşağıdaki bağıntıda belirtilen değerlerden az olmamalıdır.

                                                                                                                        (10.9)

Denklemdeki p toplam eşit yayılı yük (taşıma gücü için yük katsayıları ile çarpılmış değer), [image]  ise moment hesaplanan yöne dik iki komşu açıklığın ortalamasıdır. Kenarlardaki plakların kenara paralel momentleri hesaplanırken, [image]  dıştan kenar döşeme ortasına olan uzaklık olarak alınmalıdır.

Serbest açıklık olan [image]  kolon, perde veya etkili kolon boşlukları yüzleri arasındaki uzaklıktır. Ancak [image]  olduğu durumlarda [image]  alınmalıdır.  moment hesaplanan yönde mesnet ortaları arasındaki uzaklıktır.

Daire veya çok kenar kesitli kolonlar, aynı alanı veren kare kolonlara indirgenebilir. Hesaplarda temel alınacak mesnet momenti mesnet yüzünde hesaplanmalıdır.

Bağıntı (10.9)’da belirlenen [image] momentinin açıklık ve mesnetlere paylaştırılması aşağıdaki ilkelere göre yapılmalıdır.

İç açıklık:

Kenar açıklık:

  dış kolonun eşdeğer eğilme rijitliğinin, moment yönündeki döşeme eğilme rijitlikleri toplamının oranıdır.

                                                                                                                          (10.10)

,10.2.3(a)’da tanımlanmıştır. ise moment hesaplanan yöndeki döşemelerin eğilme rijitliğidir.(genişlik ortalama [image] alınmalıdır). Eylemsizlik momenti, beton brüt kesitine göre yapılmalıdır.

Mesnetin iki yüzündeki momentlerin farklı olduğu durumlarda, büyük olanı kesit hesapları için temel alınmalıdır.

Bu şekilde bulunan momentlerin kolon ve orta şeride paylaştırılması Madde 10.2.3(a)’da verilen Çizelge -10.1, 10.2 ve 10.3’teki yüzdelere göre yapılmalıdır.

Kirişsiz döşeme mesnetlerini oluşturan kolon veya perde duvarların hesabında, eksenel yüke ek olarak moment de dikkate alınmalıdır. Kenar kolon momentleri, dış mesnetteki döşeme momenti alt ve üst kolonları rijitlikleri oranında dağıtılarak bulunur. İç kolonlar için daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda aşağıdaki belirlenen moment, alt ve üst kolon arasında eğilme rijitliklerine göre paylaştırılmalıdır.

                                                                                    (10.11)

Bağıntıdaki [image]  çerçeve yönünde kolona saplanan iki döşemeden açıklığı daha büyük olanının, hareketli yükü, öz ağırlık ve serbest açıklığıdır. ve [image]  ise açıklığı daha küçük olan döşemenin öz ağırlığı ve serbest açıklığıdır.   ise döşemelerin çerçeve yönüne dik açıklıklardır. , Bağıntı (10.10)’da tanımlanmıştır.


10.3 - Kısa Kolonlar

Yükleme noktasından mesnet yüzüne olan uzaklığın mesnet yüzündeki faydalı yüksekliğe oranı 1,0 veya daha küçük [image]  olan konsollar -kısa konsol- olarak tanımlanır.

Kısa konsol davranışı klasik kiriş teorisine uymadığından, bunların analizi yüksek kiriş teorisine göre yapılmalıdır.

Ayrıca kesme dayanımı hesabı Bölüm 8.3.1(g)’ye göre yapılmalıdır. Kayma hesabının emniyet gerilmeleri yöntemine göre yapıldığı durumlarda, Bağıntı (8.52), (8.53); (8.55) ve (8.56)’da belirlenen dayanımların %50’si alınmalıdır.

Kısa konsol hesabı yapılırken, özel önlem alınmamışsa, konsola oturan kirişlerde sıcaklık değişimi ve büzülmeden oluşan boy değişimlerinin neden olduğu yatay kuvvetler de dikkate alınmalıdır. Donatı hesabı yapılırken [image] ise moment kolu 0,8 olarak alınmalıdır.

Kısa konsolların boyutları ve donatısı Madde 12.6’da belirlenen koşullara uymalıdır.


10.4 - Yüksek Kirişler

Moment sıfır noktaları arasındaki uzaklık [image] olarak alınırsa [image] olan kirişler -yüksek kiriş- olarak tanımlanır. Bu tür kirişler için klasik kiriş teorisi geçerli değildir.

Donatı hesabında kullanılacak moment kolu aşağıda belirlenen ilkelere göre hesaplanmalıdır.

 (tek açıklıklı kiriş)

 (Sürekli kiriş)

Yüksek kirişlerde donatı yerleştirilirken yükün uygulanma biçimi (üstten veya alttan veya saplanan diğer bir kiriş aracılığı ile) gözönüne alınmalıdır. Yüksek kirişlerin boyutları ve donatı detayında uyulması gereken koşullar Madde 12.7’de verilmiştir.


10.5 - Betonarme Duvarlar

Betonarme duvarlar, duvara etkime olasılığı olan bütün yatay ve düşey yükleri güvenlikle taşıyabilecek biçimde boyutlandırılıp donatılmalıdır.

Yatay yüklerin önemli olmadığı ve düşey yükün eksende etkidiği durumlarda betonarme duvarların boyutları ve donatısı Madde 12.8’de belirlenen koşullara uymalıdır.


10.6 - Yöresel Basınç Altındaki Elemanlar

Mesnet, mafsal taşları, temeller ve benzeri yapı elemanları yöresel basınca maruz olabilirler. Uygulanan basıncın, merkez etrafında tüm alandan daha az bir yer kapladığı gibi durumlarda, betonun basınç dayanımı, tüm alanın yüklenen alana oranına göre değişir.

Yüklemenin merkezi olması ve gerekli donatının yerleştirilmesi koşulu ile, hesaplarda kullanılacak basınç dayanımı aşağıdaki bağıntıdan hesaplanabilir.

                                                                                                         (10.12)

bağıntıdaki [image] beton alanı, [image] ise yüklenen alandır. Güvenlik katsayısı [image] , taşıma gücü için 1,5, emniyet gerilmeleri yöntemi ile 3,0’tür.

Yükün bir şerit b,ç,m,n'de uygulandığı durumlarda ise dayanım, yüklenen eleman genişliğinin, şerit yük genişliğine oranı [image] ile değişir.


11.1 - Genel

Betonarme yapı elemanları ve yapılarda yıkılmaya karşı sağlanan güvenliğin yanı sıra, öngörülen servis yükleri altında elemanların ve yapının tümünün aşırı şekil değiştirme veya çatlama göstermeyecek bir biçimde boyutlandırılıp donatılması gerekir.


11.2.1 - Sehim Kontrolü

Sehim hesabı için uygulanacak yöntemde, elemanın ekseni boyunca değişik şiddette momentlere maruz kalması sonucu çatlaması ile, sünme ve rötre etkileri dikkate alınmalıdır. Sehim hesabında malzeme ve yük katsayıları 1,0 alınacaktır.

Ani sehim hesabında, öz ağırlık ve hareketli yüklerin toplamı, zaman etkisiyle artan sehimin hesabında ise, yalnız kalıcı yükler dikkate alınmalıdır. Plakların sehim hesabında, plak boyutları ve geometrisi, mesnet koşulları ve plak sınırlarındaki çevre elemanlarının rijitlikleri dikkate alınmalıdır.

Basit donatılı kesitler için [image] , çift donatılı kirişler için [image]  aşağıda gösterilen sınırı geçmediği taktirde sehim kontroluna gerek yoktur.

                                                                                                              (11.1)

Elemana etkiyen maksimum moment, elemanın çatlama momentinden küçük ise, brüt beton kesitin eylemsizlik momenti temel alınmalıdır. Maksimum momentin eleman çatlama momentinden büyük olduğu durumlarda, etkili eylemsizlik momenti kullanılmalıdır.

Etkili eylemsizlik momenti hesaplarında elastisite modülleri oranı n=10 alınmalıdır.

Ani sehimin hesabı için elemanın doğrusal elastik davrandığı varsayımına dayanan bağıntılar kullanılabilir. Bu bağıntılarda, beton elastisite modülü olarak, Madde 3.3.3’te verilen Bağıntı(3.2)’den bulunan değer kullanılmalıdır. Çatlamayı içeren etkili eylemsizlik momenti Bağıntı (11.2)’den hesaplanabilir.

                                                                               (11.2)

Sürekli kirişlerde mesnetteki etkili eylemsizlik momentlerinin açıklıktakine oranı 2,0’den küçük, mesnet momentinin de ankastrelik momentine eşit veya daha küçük olduğu durumlarda, açıklık ortasında hesaplanan eylemsizlik momenti açıklık boyunca geçerli sayılabilir.

Mesnet ve açıklık eylemsizlik momentleri oranının 2,0’den büyük veya mesnet momentinin ankastrelik momentinden büyük olduğu durumlarda, açıklık boyunca aşağıdaki eğilme rijitliği kullanılabilir.

                                                                                             (11.3)

Bağıntılardaki [image]  açıklık ortasındaki rijitlik, [image]  ise iki mesnetin ortalama eğilme rijitliğidir.  açıklık, [image]  ise mesnetlerdeki momentlerin ortalamasıdır.

b)-Zamana Bağlı Sehim

Uzun süreli sehim, bağıntı (11.4)’ten hesaplanabilir. Bağıntıdaki [image]  toplam ani sehim olup, [image] ani sehimin yalnız kalıcı yükler tarafından oluşturulan bölümüdür.

c)-Sehim Sınırları

Eğilme ile zorlanan kiriş ve döşeme gibi yapı elemanlarının boyutları Çizelge-11.1’de belirlenen koşulları sağlıyorsa, çökme (sehim) hesabı yapılmalı ve bu hesaptan elde edilen değerlerin aşağıda verilen sınırları geçip geçmediği kontrol edilmelidir. Bu sınırların aşıldığı durumlarda eleman boyutları büyütülmelidir.

Hareketli yükle kısa süreli yüklemeler için yukarıdaki ilkelere göre hesaplanan sehim sınırları açıklık cinsinden aşağıda verilmiştir.

Asma tavan taşımayan çatı döşemelerinde 1/180

Asma tavan taşıyan çatı döşemeleri ile bölme duvar taşımayan döşemelerde 1/360

Bölmelere bağlanması veya bölmeleri taşıması düşünülen döşemelerde, çatı yapılarında veya döşemenin fazla sehiminden ötürü hasar konusu olabilecek durumlarda, hareketli yükün kısa süreli etkisi ile rötre, sünme vb. Uzun süreli etkilerden gelen toplam sehimin güvenlik sınırı 1/360

ÇİZELGE 11.1-Eğilme İle Zorlanan Elemanlarda Sehim kontrolü Gerektirmeyen Yükseklik

	Basit Mesnetli	Sürekli Yapı Elemanları	Konsol
Döşeme (küçük açıklık)	1/25	1/30	1/12
Kiriş	1/10	1/12	1/5


11.2.2 - Çatlak kontrolü

a-Genel

Yapının görünüşünü bozacak ve donatının aşırı korozyonuna yol açabilecek çatlak genişliklerinin oluşmasına izin verilmemelidir. Bu konuda herhangi bir şüphe varsa, çatlak genişliklerinin izin verilen karakteristik değerlerin altında kaldığı hesapla gösterilmelidir. İzin verilen karakteristik çatlak genişlikleri, elemanın bulunduğu ortama göre, Çizelge-11.2’de gösterilmiştir.

ÇİZELGE-11.2 İzin Verilen Karakteristik Çatlak Genişlikleri

Normal atmosferik koşullarda, iç yapı elemanlarında Nemli veya agresif atmosferlerde yapı içindeki elemanlarda ve normal atmosferik koşullarda dışarıdaki yapı elemanlarında Özellikle agresif bir ortamdaki içeride ve dışarıdaki yapı elemanlarında ve geçirimsizlik istenen yerlerde,	0,4 mm 0,2 mm 0,1 mm

b-Çatlak Genişliklerinin Hesaplanması

Çatlak genişliğinin hesaplanmasında, yük ve malzeme katsayıları 1,0 alınmalıdır.

Donatı ağırlık merkezindeki ortalama çatlak genişliği daha doğru ve geçerli olanı bulunamadığı durumlarda aşağıdaki bağıntıdan hesaplanabilir.

Düz yüzeyli çubuklar için:

                                                                                                          (11.6)

Nervürlü Çubuklar İçin:

                                                                                            (11.7)

Bu bağıntıda,

  =Çatlak genişliği (mm) (ortalama)

c =dış yüzeye en yakın olan çekme çubuğunun beton örtüsü (mm)

  =donatı çapı (mm)

  =Şekil-11.1’de gösterilen taranmış alana göre donatı yüzdesi,

  = Kullanım yükleri altında donatıdaki gerilme

  =Çeliğin elastisite modülü,

  =Çatlama anında donatıdaki gerilme, [image]  alınabilir.

Karakteristik çatlak genişliği, [image] ’in 1,7 ile çarpılması ile bulunur.

Eksenel çekme altındaki elemanlar için çatlak genişliği hesaplanırken bağıntı (11.7)kullanılabilir. Ancak bu durumda [image]  yerine, toplam kesite göre tanımlanan donatı yüzdesi [image]  kullanılmalıdır.

Karakteristik çatlak genişliğinin 0,1 mm ile sınırlandırıldığı yapılarda düz yüzeyli donatı kullanılmamalıdır.

Eleman aksına paralel donatı çubukları boyunca oluşan çatlaklar korozyon açısından daha tehlikelidir. Bu tür çatlakların oluşmaması için Bölüm 6’da belirlenen kuralları titizlikle uygulamak gerekmektedir.


11.3.1 - Genel

Burulma çatlakların oluşması, burulma rijitliklerini büyük ölçüde azaltır. Çatlamamış eleman burulma rijitliğinin çatlamış rijitliğe oranı, burulma donatısına bağlı olarak, 10 ile 30 arasında değişir. Çatlak öncesi burulma rijitliği, G için Madde 3.3.3’te verilen değer kullanılarak elastisite teorisinden hesaplanabilir. Burulma rijitliği hesaplanırken gövde dışına taşan tabla genişliği en fazla 3 [image]  alınmalıdır.


11.3.2 - Denge Burulması

Denge burulması için Madde 8.3.2 veya 9.5.2’de verilen dayanım denkleminden hesaplanan donatı, aynı maddede öngörüldüğü biçimde detaylandırılırsa, genellikle aşırı dönme ve çatlama önlenmiş olur.


11.3.3 - Uygunluk Burulması

Uygunluk burulmasında aşırı çatlama ve deformasyon, dönme açısını sınırlayarak kontrol altına alınabilir. Toplam dönme açısı, burulmayı uygulayan elemanın burulma kirişine saplandığı yer basit mesnetli varsayılarak hesaplanır. Bu açı burulma açıklığına bölündüğünde elde edilen birim dönme açısı [image] ’yi geçmemelidir. Bu sağlanmıyorsa elemanın kesit boyutları büyütülmelidir. Burulmayı uygulayan elemanın döşeme veya nervür olduğu durumlarda bu kontrole genellikle gerek yoktur. Burulmayı uygulayan eleman kiriş ise ve burulma elemanına saplandığı noktanın mesnetten uzaklığı 3 h’den az ise, bu kontrol kesinlikle yapılmalıdır.


12.1 - Genel

Bu bölümde belirlenen eleman boyutları ve donatı ile ilgili sınırlara ve donatı detaylarına kesinlikle uyulmalıdır.

Bağıntıda kullanılan malzeme hesap dayanımları malzeme karakteristik değerlerinin fonksiyonudur.

malzeme katsayıları [image]  için kullanılacak değerler Madde 8.12’de verilmiştir.


12.2.1- En Küçük Boyutlar

Kirişlerde beton örtüsü, içteki elemanlarda 1,5 cm’den, dıştaki elemanlarda ise 2,0cm’den az olmamalıdır.


12.2.2 - Çekme ve Basınç Donatısı İle İlgili koşullar

Kirişlerde çekme donatısı yüzdesi, [image] , bağıntı (12.1)’de belirlenenden az olamaz. Ayrıca 10 mm’den küçük çapta çelik, çekme donatısı olarak kullanılmamalıdır.

                                                                                                       (12.1)

Sağlanan donatının hesaplanan gerekli donatı alanından en az %30 fazla olması durumunda bağıntı (12.1)’de belirlenen koşula uyulmayabilir. Ancak bu gibi durumlarda [image] koşuluna mutlaka uyulmalıdır.

Basit donatılı dikdörtgen kesitler ile, tablalı kesitlerdeki çekme donatısı yüzdesi bağıntı (8.18) veya (8.28) ile belirlenen dengeli yüzdenin %85’inden fazla olamaz.

Çift donatılı kirişlerde ise [image] ’nin 0,85’den fazla olmaması zorunludur.

Kirişlerde sıra içinde veya sıralar arasında donatı çubuklarının aralığı, donatı çapı kadar ve en az 20 mm olmalıdır.(demet donatı kullanıldığında anma çapı [image]  temel alınmalıdır.)

60 cm’den derin kirişlerde, çekme donatısının en az %8’i kadar gövde donatısı bulundurulmalıdır. Bu donatı, yüksekliği 60-90 cm olan kirişlerde iki yüzde birer tane olmak üzere en az bir çift, 90-120 cm olan kirişlerde iki çift, daha derin kirişlerde, her 30 cm yükseklik için bir çift olmalıdır.

Montaj donatısı ekleri mesnet bölgelerinde yapılmamalıdır.

Gövde donatısı olarak kullanılacak çubuğun çapı 10 mm’den az olmamalıdır. Basınç donatısı olarak kullanılacak çubuğun çapı en az 12 mm olmalıdır.

Basınç ve çekme çubuklarının kenetlenmesi ve eklenmesi ile ilgili kural ve ilkeler Madde 6’da verilmiştir.


12.2.3 - Kayma Donatısı İle İlgili Koşullar

Betonarme kirişlerde açıklık boyunca etriye bulundurmak zorunludur. Zorunlu en az etriye alanı bağıntı (12.3)’te belirlenmiştir.

                                                                                        (12.3)

                                                                                                                             (12.4)

Bu bağıntıdaki n etriye kolu sayısıdır.

Burulmanın var olduğu durumlarda, eğilme için gerekli enine donatıya ek olarak, en az bağıntı (12.5)’te belirlenen kadar boyuna donatı bulundurulmalıdır.

                                                                                                      (12.5)

Bağıntı (12.5)’teki [image]  köşedeki boyuna çubukların merkezleri içinde kalan alanın çevresidir.  etriye çubuğunun kesit alanı, s ise etriye aralığıdır.

Uygunluk burulmasında bağıntı (12.3)’teki burulma momenti T’nin taşıma gücü için çatlama dayanımı olan [image] ’e eşit olduğu varsayılır. Emniyet gerilmeleri yönteminde ise, Bağıntı (12.3)’teki [image]  ,Çizelge-9.1, satır 15’teki kayma gerilmesi, temel alınarak hesaplanır.

 . Kirişlerde etriye aralığı 0,5d<30 cm’den fazla olmamalıdır. Burulmanın var olduğu durumlarda [image] ’lik kancası olan kapalı etriyeler kullanılmalı ve bu etriyelerin aralığı [image] ’i geçmemelidir.


12.3.1 - En Küçük Boyutlar

Kolonların en küçük enkesit boyutları 25 cm. olmalıdır. Ancak [image] kesitli kolonlarda en küçük kalınlık 20 cm olabilir. Kutu kesitli kolonlarda en küçük beton kalınlığı 12 cm’den az olmamalıdır. Beton örtü kalınlığı ise, içteki elemanlarda 2,0 dıştakilerde ise 2,5 cm’den az olmamalıdır.


12.3.2 - Boyuna Donatı İle İlgili Koşullar

Kolonların enkesitinde bulunan boyuna donatı yüzdesi, 0,008’den az olmamalıdır. Basit etriyeli kolon enkesitinde en az [image] , frenlide ve daire kesitlide ise en az  [image]  boyuna çubuk bulunmalıdır.

Beton alanının statikçe gerekenden büyük olduğu durumlarda, en az donatı oranı statikçe gerekli enkesite göre hesaplanabilir. Statikçe gerekli enkesit alanı, [image] olacak şekilde hesaplanan beton alanı olarak tanımlanır. Ancak, statikçe gerekli kesit temel alınarak azaltılan donatı hiçbir zaman [image] ’ten az olmamalıdır. Kolonlardaki boyuna donatı yüzdesinin etriyeli kolonlarda 0,04, fretlilerde ise 0,06’yı geçmesine izin verilmemelidir.

Boyuna donatının kenetlenmesi ve eklenmesi ile ilgili koşullar Bölüm-6’da belirlenmiştir.


12.3.3 - Enine Donatı İle İlgili Koşullar

Kolon boyuna donatısı, uzunluk boyunca etriye veya fretlerle sarılmalıdır. Etriyenin çubuk çapı, boyuna donatı çapının 1/3’ünden az olmamalı ve etriye aralığı, boyuna çubuk çapının 12 katından ve 20 cm’den fazla olmamalıdır Şekil-12.1(a).Köşelerdeki çubuklardan başka, aralara konan boyuna çubuklar da yeterli sayıda ara etriye veya çirozlarla bağlanmalıdır.

Kolonlardaki fret yüzdesi Madde 8.2.3, Bağıntı (8.14) ile tanımlanan yüzdede az ve 0,02’den fazla olmalıdır. Spiral fretli elemanlarda fretin adım uzaklığı s, göbek çapının 1/5’inden ve 8 cm’den fazla olmamalıdır Şekil-12.1 (b).


12.4.1 - Duvar Altı Temelleri

a-En Küçük Boyutlar

Duvar altı temel betonu kalınlığı en az 20 cm olmalıdır.

Duvar altı temellerinde donatı altında kalan beton örtüsü en az 5 cm olmalıdır.

b-Donatı İle İlgili Koşullar

Madde 10.1.1’e göre yapılan kontrol sonucu temelin çatlamayacağı kanıtlanırsa, duvar eksenine donatı bulundurulmasına gerek yoktur. Bu gibi durumlarda, duvar boyunca her köşede bir tane olmak üzere en az [image] boyuna donatı bulundurulmalı ve bunlar, aralığı temel derinliğinin iki katını geçmeyen etriyelerle sarılmalıdır. Şekil-12.2 (a).Hesaplanan çekme gerilmesinin çatlama dayanımı geçtiği durumlarda, duvar eksenine dik enine donatı bulundurulması zorunludur. Bu donatının çapı 10 mm’den az olmayacağı gibi, aralığı da temel derinliğinden fazla olamaz Şekil-12.2 (b).Enine konulan asal donatıdan başka, boyuna doğrultuda dağıtma donatısı da temele yerleştirilmelidir. Dağıtma donatısı alanı ana donatının 1/5’inden ve [image] ’dan az olmamalıdır.


12.4.2 - Tekil Temeller

(a)-En Küçük Boyutlar

Tekil temelin planda en küçük boyutu 100 cm’den küçük olmamalıdır. Temel kalınlığı 20 cm’den, beton örtü kalınlığı ise 5 cm’den az olmamalıdır.

(b)-Donatı İle İlgili Koşullar

Hesapla bulunan boyuna ve enine doğrultudaki donatılar temel tabanında bir ızgara oluşturacak biçimde yerleştirilmelidir. Donatı çubukları eşit aralıklı olarak yerleştirilebilir.

Temelde çekme donatısının (boyuna veya enine donatı) yüzdesi 0,002’den az olmamalı ve donatı aralığı 25 cm’yi geçmemelidir.


12.4.3 - Şerit (Sürekli) Temeller

(a)- En Küçük Boyutlar

Tekil temel için öngörülen koşullar sürekli temel pabucu için de geçerlidir.

(b)- Donatı İle İlgili Koşullar

Tekil temel için öngörülen koşullar sürekli temel pabucu için de geçerlidir. Gövde kısmı için ise kiriş donatısı için öngörülen koşullar temel alınmalıdır.


12.5.1 - Bir Doğrultuda Çalışan Plaklar

(a)-En Küçük Boyutlar

Tek doğrultuda çalışan plaklar için en az kalınlık 8 cm’dir. Tavan döşemelerinde veya bir yerin örtülmesine yarayan veya yalnız onarım ve temizlik işlerinde veya benzeri durumlarda üzerinde yürünen döşemelerde 6 cm’ye kadar düşünülebilir.

Geçitlerin altındaki döşemelerin ve üzerinden taşıtların geçeceği avlu döşemelerin kalınlığı en az 12 cm olmalıdır.

Ayrıca, plak kalınlığı moment sıfır noktaları arasındaki uzaklığın 1/35’inden az olmamalıdır. Moment sıfır noktaları arasındaki uzaklık, tek açıklıklı plaklarda [image] , sürekli plaklarda 4/5 [image] , konsollarda ise 1,5 [image] alınabilir.

Plaklarda donatıyı koruyan beton örtüsü en az 1,0 cm olmalıdır.

(b)- Donatı İle İlgili Koşullar

Tek doğrultuda çalışan plaklarda asal donatı yüzdesi [image] için [image]  için ise 0,002’den az olmamalı, 1,5 katını ve 20 cm’yi geçmemelidir. Açıklık ortasına konan donatı çubuklarının, tek açıklıklı plaklarda en az 1/2'si, sürekli plaklarda ise en az 1/3’ü mesnetten mesnete kesilmeden ve bükülmeden düz olarak uzatılmalıdır. Çubukların kalan kısmı ise pilye yapılabilir.

Ana çalışma doğrultusuna konulan asal donatıdan ayrı olarak, buna dik yönde dağıtma donatısı bulundurulmalıdır. Dağıtma donatısı bulundurulmalıdır. Dağıtma donatısı, ana donatının en az 1/5’i kadar olmak üzere [image] için en az  [image], [image] için [image]  ve [image]  için [image] olarak düzenlenmelidir. Dağıtma donatısı aralığı döşeme kalınlığının iki katından ve [image]  için 25 cm, [image] ve [image] için ise 30 cm’den fazla olmamalıdır.

Kısa kenar yönünde var olan kirişler üstünde asal donatıya dik boyuna mesnet donatısı bulundurulmalıdır. Üste konacak ve kısa donatısının %60’ından az olmamalıdır. Ayrıca [image] için en az [image] , [image] için [image]  ve [image] için [image] olmamalıdır.


12.5.2 - Bir Doğrultuda Dişli Döşemeler

(a)-En Küçük Boyutlar

Bir doğrultuda çalışan dolgulu veya dolgusuz dişli döşemeler arasındaki serbest uzaklık 70 cm’den fazla olmamalıdır. Tablanın en az serbest diş aralığının 1/10’u kadar kalınlıkta ve 5 cm’den ince olmaması gerekir. Diş genişliği de en az 10 cm olmalıdır.

Bir doğrultuda çalışan dişli döşemelerin açıklığı 4 metreden fazla ise, taşıyıcı dişlere dik, aynı boyutta ve aynı donatılı olan enine dişler düzenlenmelidir. Açıklığın 4 metre ile 7 metre arasında olduğu durumlarda bir enine diş, açıklığın 7 metreden büyük olduğu durumlarda ise iki enine diş düzenlenmelidir.

(b)- Donatı İle İlgili Koşullar

Her dişe 1 veya 2 boyuna çubuk konmalıdır. İki çubuk bulunması durumunda, bunlardan birisi pilye yapılabilir.

Dişlerde açıklık boyunca en az [image] ’lik etriye bulundurulmalıdır. Dişler üstündeki plaklarda Şekil-12.3’te gösterildiği gibi dağıtma donatısı bulundurulmalıdır. İki yönde de bulundurulması zorunlu olan dağıtma donatısının her bir yöndeki yüzdesi 0,001’den az olmamalıdır.


12.5.3 - İki Doğrultuda Çalışan Kirişli Döşemeler

a - En Küçük Boyutlar

Döşeme kalınlığı bağıntı (12.6)’da belirlenen değerden ve 8 cm’den az olmamalıdır.

                                                                                                      (12.6)

Burada;

  =uzun kenar doğrultusunda serbest açıklık, [image] ise

m    =uzun kenarın kısa kenara oranı

  =sürekli olan kenarların toplam uzunluğunun döşeme çevresi uzunluğuna oranı

b- 	Donatı İle İlgili Koşullar

c- 	İki yöndeki donatı yüzdelerinin toplamı [image] için 0,004, [image] için 0,0035 ve [image] için 0,003’’ten az olmamalıdır. Donatı aralığı ise, döşeme kalınlığının 1,5 katından ve kısa doğrultuda 20 cm, uzun doğrultuda 25 cm’den fazla olmamalıdır.


12.5.4 - İki Doğrultuda Çalışan Kirişsiz Döşemeler

a- En Küçük Boyutlar

b- Döşeme kalınlığı bağıntı (12.7)’de belirlenen değerden ve 15 cm’den az olmamalıdır.

                                                                                                         (12.7)

Tabla ve başlık boyutları için uyulması öngörülen koşullar da Şekil-12.4’te gösterilmiştir.

Plak ve kolonların eğilmeye dayanıklı bağlantısını sağlamak amacı ile kolon kesitinin açıklık yönündeki genişliği aynı yöndeki eksen açıklığı [image] ’in 1/20’sinden ve 30 cm’den küçük olmamalıdır.

b- Donatı İle İlgili Koşullar

İki yöndeki donatı yüzdelerinin toplamı, [image] için 0,004, [image] ve [image] için ise 0,0035’ten az olmamalıdır. Donatı aralığı 1,5 t’den ve 25 cm’den fazla, olmamalıdır.


12.6.1 - En Küçük Boyutlar

Konsol mesneti yüzündeki konsol yüksekliği, yükün etkilediği noktadaki yüksekliğin iki katından fazla olmamalıdır.


12.6.2 - Donatı İle İlgili Koşullar

Kısa konsolların donatısı için aşağıdaki sınırlamalara uyulmalıdır.

 aşağıda tanımlanmıştır.

 -Eğilme ve yatay kuvveti karşılamak için gerekli çekme donatısı alanı

 -Konsolun üst yüzünden 2/3 derinliğe kadar yayılan yatay kapalı veya açık etriyelerin alanı


12.7.1 - Donatı İle İlgili Koşullar

Açıklık donatısı 0,05h(5 -l/h) ifadesi ile belirlenen yüksekliğe yayılabilir. Bu ifadede h kiriş yüksekliği, l ise açıklığıdır.

Mesnetteki çekme donatısı ise 0,8h derinliğine yayılabilir. Ancak bu donatının %50’si , 0.2h sınırı içinde kalmalıdır.

Yüksek kirişlerin kayma donatısı, yatay ve düşey çubukların oluşturduğu karesel bir ağ olarak düzenlenmelidir. Her iki yöndeki donatı alanı aşağıdaki koşulu sağlamalıdır.

 (düz yüzeyli donatı)

  (nervürlü donatı)

Gövdedeki donatı aralığı 20 cm’yi geçmemelidir.

Mesnetler yöresinde ezilmeyi ve kenetlenme çözülmesini önlemek amacı ile donatı aralığı yarıya indirilmelidir. Donatı aralığının sıkıştırıldığı yöre, yatay ve düşey yönde en az 0,2h veya 0,21 olmalıdır.

Açıklık donatısı mesnetten mesnete kesintisiz olarak uzatılmalı veya kenetlenmesine özen gösterilmelidir. İyi kenetlenmeyi sağlamak için, mesnetlerde yatay kancalar düzenlenmeli veya fiyonk donatı kullanılmalıdır. Sürekli yüksek kirişlerin mesnetlerindeki çekme donatısının en az %50’si mesnetten mesnete kesintisiz uzatılmalıdır.

Kirişe gelen yükün kiriş alt yüzüne yakın bir bölgede etkidiği durumlarda (örneğin kiriş altına saplanan döşeme) bu yükün kiriş gövdesine yayılması düşey askı donatı ile sağlanmalıdır. Aksı donatısının boyu en az [image] olmalı ve açıklık donatısının iyice sarılması sağlanmalıdır.

Yükün gövdeye saplanan diğer bir yüksek kiriş veya perde ile aktarıldığı durumlarda, yükün tamamı bu yörede düzenlenecek düşey çubuklarla gövdeye aktarılmalıdır. Yükün büyük olduğu durumlarda, yükün en fazla %50’sinin pilyelerle aktarılmasına izin verilebilir.

Yüksek kirişlerin başka bir yüksek kirişe veya perdeye oturduğu durumlarda, yükün mesnete uygun bir biçimde aktarılabilmesi için özel mesnet donatısına gerek vardır. Bu donatı karesel ağ olabileceği gibi, eğik çubuklardanda oluşabilir.

Karesel ağ yapıldığında, düşey donatı mesnet kuvvetinin tamamını,yatay donatısı ise %70’ini güvenle taşıyabilmelidir.

Eğik çubukların yeğlendiği durumlarda, mesnet kuvvetinin %80’i bu çubuklarca güvenle taşınabilmelidir.


12.8.1 - En Küçük Boyutlar

Perde duvarların kalınlığı 15 cm’den az olmamalıdır.


12.8.2 - Donatı İle İlgili Koşullar

Perde duvarların her iki yüzünde de yatay ve düşey çubuklardan oluşan bir ağ düzenlenmelidir. Bu ağı oluşturan hem düşey hem de yatay çubukların her iki beton yüzüne yakın olanlarının kesitlerinin toplamı o yöndeki duvar brüt alanının 0,0025’inden az olmamalıdır.

Donatı aralığı, perde derinliğinin 1/3’ünden, perde kalınlığından ve 30 cm’den fazla olmamalıdır.

Perdelerin her iki yüzündeki donatı ağları [image] perde yüzeyinde en az 4 adet çengel donatı ile kavratılarak karşılıklı olarak bağlanmalıdır.


Bu Standart Metninde Atıf Yapılan Diğer Türk Standartları

TS 19

TS 138

TS 293

TS 299

TS 498

TS 647

TS 706

 TS 708

TS 802

TS 1247

TS 1248

TS 2940

TS 3068

TS 3114

TS 3351

TS 3440